Вопросы комплексной систематизации законодательной базы, направленной на обеспечение экологических прав человека

Аннотация

Калит сўзлар: Мазкур мақолада инсоннинг экологик ҳуқуқларини инсон ҳуқуқлари, таъминлашда Ўзбекистон Республикаси қонунчилигининг экологик хавфсизлик, аҳамияти, мавжуд муаммолар ҳамда қонунчилик базасини экологик ҳуқуқ, комплекс тизимлаштириш зарурати таҳлил этилади. миллий қонунчилик, ҳуқуқий тизим, Халқаро ҳуқуқий тажрибага таянилган ҳолда, инсоннинг экологик назорат. соғлом ва экологик хавфсиз муҳитда яшаш ҳуқуқини самарали таъминлаш учун миллий қонунчиликни ислоҳ қилиш ва интеграциялаш хусусида тавсиялар илгари 1 Prosecutor of the Department of the General Prosecutor’s Office of the Republic of Uzbekistan. Tashkent, Uzbekistan. E-mail: Rockfeller2504@gmail.com 2 Inspector of the Department of the Prosecutor General's Office of the Republic of Uzbekistan. E-mail: ochilovhikmatullo7@gmail.com Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 05 (2025) / ISSN 2181-1415 сурилган. 263 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 05 (2025) / ISSN 2181-1415 Вопросы комплексной систематизации законодательной базы, направленной на обеспечение экологических прав человека АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В данной статье рассматриваются вопросы обеспечения экологические права, экологических прав человека в Республике Узбекистан, экологическая анализируется текущее состояние законодательства, безопасность, выявляются проблемы и обосновывается необходимость права человека, национальное комплексной систематизации правовой базы. На основе законодательство, международного опыта автор предлагает конкретные правовая система, направления реформирования национального экологический контроль. законодательства для эффективной реализации права человека на благоприятную окружающую среду. Ҳозирги кунда экологик муаммолар ва уларнинг инсон ҳуқуқлари билан боғлиқлиги масаласига жаҳон миқёсида жиддий эътибор қаратилмоқда. Инсон ҳуқуқларининг бир қисми сифатида, экологик ҳуқуқлар инсоннинг ҳаёти ва соғлиғини таъминлаш, яхши яшаш шароитларига эга бўлишга қаратилган муҳим омил ҳисобланади. Экологик ҳуқуқлар фақат табиатни муҳофаза қилиш эмас, балки инсоннинг ҳаёт даражасига ҳам тўғридан-тўғри таъсир кўрсатади. Шу боисдан, экологик ҳуқуқларни таъминлашга қаратилган қонунчилик базасини комплекс тизимлаштириш алоҳида аҳамиятга эга. Соғлом ва хавфсиз атроф-муҳитга бўлган ҳуқуқ инсоннинг асосий конституцион ҳуқуқларидан бири ҳисобланади. БМТнинг инсон ҳуқуқлари бўйича кенгаши бу ҳуқуқни умумбашарий деб эътироф этган. Ўзбекистон Республикасида ҳам мазкур ҳуқуқ қатор қонун ҳужжатлари орқали кафолатланган. 2023 йилдаги Конституциянинг янги таҳрири экологик ҳуқуқларнинг назарий асосларини аниқ белгилаб, уларни ҳуқуқий тартибга солишда давлатнинг муҳим ролини таъкидлади. Экологик ҳуқуқлар инсоннинг ҳаёти ва соғлиғини муҳофаза қилиш, барқарор ривожланишни таъминлаш ва атроф-муҳитни муҳофаза қилишга қаратилган муҳим ҳуқуқлардан бири ҳисобланади. Конституциядаги бу ўзгаришлар экологик ҳуқуқларнинг таърифи ва амалга ошириш механизмларини изчил белгилаб, давлатнинг экологик хавфсизликни таъминлашдаги масъулиятини янада мустаҳкамлади. Хусусан, асосий қомусимиз Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 49-моддасида “Ҳар ким қулай атроф-муҳитга, унинг ҳолати тўғрисидаги ишончли ахборотга эга бўлиш ҳуқуқига эга. Давлат фуқароларнинг экологик ҳуқуқларини таъминлаш ва атроф-муҳитга зарарли таъсир кўрсатилишига йўл қўймаслик мақсадида шаҳарсозлик фаолияти соҳасида жамоатчилик назоратини амалга ошириш учун шарт-шароитлар яратади. Шаҳарсозлик ҳужжатларининг лойиҳалари қонунда белгиланган тартибда жамоатчилик муҳокамасидан ўтказилади. Давлат барқарор ривожланиш принципига мувофиқ, атроф-муҳитни яхшилаш, тиклаш ва муҳофаза қилиш, экологик мувозанатни сақлаш бўйича чора-тадбирларни амалга оширади. Давлат Оролбўйи минтақасининг экологик тизимини муҳофаза қилиш ҳамда тиклаш, минтақани ижтимоий ва иқтисодий жиҳатдан ривожлантириш юзасидан чоралар кўради” – дея белгилаб қўйилган [1]. 264 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 05 (2025) / ISSN 2181-1415 Инсоният тўқнаш келаётган иқлим билан боғлиқ кескин муаммолар оқибатларини юмшатиш инсон ҳуқуқлари соҳасидаги халқаро ҳамкорликнинг устувор йўналишларидан бири бўлиб қолади. Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев “Инсон ҳуқуқлари бўйича IV анъанавий Самарқанд форуми” иштирокчиларига мурожаатида таъкидлаганидек, “Экологик инқироз Барқарор ривожланиш мақсадларига эришиш йўлидаги энг асосий тўсиқ ва таҳдидга айланди, глобал миқёсда қашшоқлик билан боғлиқ муаммолар кўпаймоқда, инсоннинг соғлиқ, тоза сув, озиқ-овқат ва уй-жойга бўлган ҳуқуқларини таъминлаш хавф остида қолмоқда. Бундан аввало, ижтимоий ҳимояга муҳтож қатлам, хусусан, ногиронлиги бўлган шахслар, кексалар, аёллар ва болалар жиддий азият чекмоқда” [5]. Самарқанд форуми Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг 2030 йилгача мўлжалланган Барқарор ривожланиш мақсадлари кун тартибини рўёбга чиқариш бўйича саъй-ҳаракатлар бутун жаҳонда даво