Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
ARXITEKTURA VA RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR: INNOVATSION YONDASHUVLAR
Insights Across the Disciplines · INNOVATSION YONDASHUVLAR · Davlatov Diyor Dilshodovich · Xolboyeva Tamanno Zokirjonovna
SYNAPSES: Понимание различных дисциплин · 2 · 708- 710 · 2024
Аннотация
XXI asrda raqamli texnologiyalar arxitekturani tubdan o‘zgartirdi. Endilikda bino loyihalash, qurilish va ekspluatatsiya jarayonlari sun’iy intellekt, 3D modellashtirish, virtual haqiqat (VR), BIM (Building Information Modeling) va boshqa zamonaviy texnologiyalar orqali amalga oshirilmoqda. Ushbu maqolada raqamli arxitektura tushunchasi, uning asosiy yo‘nalishlari va O‘zbekiston sharoitida joriy etish istiqbollari tahlil qilinadi. Kalit so‘zlar: raqamli arxitektura, BIM, parametrik dizayn, VR, sun’iy intellekt, O‘zbekiston arxitekturasi. Raqamli arxitektura tushunchasi Raqamli arxitektura – bu binolarni loyihalash va qurishda raqamli vositalardan foydalanishga asoslangan yondashuv. Bu soha quyidagilarni o‘z ichiga oladi: 3D modellashtirish – obyektning uch o‘lchamli tasvirini kompyuterda yaratish. Bu loyiha aniqligi va tafsilotlarini chuqur tahlil qilishga yordam beradi. Parametrik dizayn – algoritmlardan foydalangan holda shakllar va strukturalarni avtomatik yaratish (misol: Grasshopper, Rhino). BIM (Building Information Modeling) – loyihaning barcha texnik va funksional parametrlarini yagona raqamli modelda aks ettiruvchi tizim. VR/AR texnologiyalari – binoni qurilishdan oldin “ko‘rish” imkonini beruvchi virtual haqiqat vositalari. 72 Synapses: Insights Across the Disciplines SYNAPSES: Insights Across the Disciplines ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 6 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024 Sun’iy intellekt va avtomatlashtirish – binolarning ventilyatsiya, energiya iste’moli va xavfsizlik tizimlarini boshqarishda qo‘llaniladi. Raqamli texnologiyalar arxitektura amaliyotiga ta’siri Raqamli texnologiyalar yordamida quyidagi natijalarga erishilmoqda: Ijodiy erkinlik – parametrik dizayn tufayli ilgari imkonsiz bo‘lgan murakkab geometrik shakllarni yaratish mumkin. Resurs tejamkorlik – BIM orqali qurilish materiallari aniq hisoblab chiqiladi, chiqindilar kamayadi. Tez va samarali qurilish – oldindan modellashtirish va simulyatsiyalar qurilish xatolarini kamaytiradi. Yuqori funksionallik – “aqlli bino” tizimlari yordamida energiyani tejash, xavfsizlik va qulaylik ta’minlanadi. Dunyodagi ilg‘or misollar The Edge (Amsterdam) – dunyodagi eng “aqlli bino” hisoblanadi; barcha tizimlar sun’iy intellekt orqali boshqariladi. Heydar Aliyev markazi (Boku, Zaha Hadid loyihasi) – parametrik dizayn asosida qurilgan futuristik bino. Shanghai Tower – BIM texnologiyasi asosida qurilgan 632 metrli osmono‘par bino. O‘zbekistonda raqamli arxitekturaning joriy holati O‘zbekistonda BIM texnologiyalari, 3D modellar, va GIS bazalari so‘nggi yillarda bosqichma-bosqich joriy etilmoqda. Biroq quyidagi cheklovlar mavjud: Ko‘plab loyiha institutlarida texnologik infratuzilma yetishmaydi; Arxitektorlar orasida raqamli texnologiyalar bilan ishlash ko‘nikmalari cheklangan; Huquqiy-huquqiy bazalar BIM asosida ishlashga to‘liq moslashtirilmagan. Rivojlanish istiqbollari va tavsiyalar -Ta’lim sohasini modernizatsiyalash: oliygohlarda BIM, parametrik dizayn va raqamli qurilish bo‘yicha maxsus kurslar joriy etilishi lozim. -Milliy raqamli loyiha platformasi yaratish: barcha arxitektura loyihalari yagona formatda yuritilishi kerak. 73 Synapses: Insights Across the Disciplines SYNAPSES: Insights Across the Disciplines ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 6 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024 -Ilmiy-tadqiqot ishlari: sun’iy intellekt yordamida ekologik dizayn, energiya tahlili va urbanistikaning avtomatlashtirilgan modellarini ishlab chiqish kerak. Raqamli texnologiyalar arxitektura sohasining innovatsion asosiga aylangan. Ular nafaqat estetik va funksional jihatdan mukammal binolar yaratishga, balki iqtisodiy, ekologik va texnik jihatdan ham samarali loyihalar ishlab chiqishga xizmat qiladi. O‘zbekiston arxitektura sohasi ham bu yo‘nalishga faol kirib borishi zarur – bu nafaqat texnologik taraqqiyot, balki xalqaro miqyosda raqobatbardoshlikning muhim omilidir. Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Karimov A.A. Me’morchilik tarixi. – Toshkent: O‘zbekiston Milliy Ensiklopediyasi, 2019. 2. Hasanov H. Qadimgi dunyo arxitekturasi. – Toshkent: “Fan va texnologiya”, 2017 3. Kostof, Spiro. A History of Architecture: Settings and Rituals. – Oxford University Press, 1995. Каримова, Д. Э. (2024). Лингвистический Анализ Временных Отношений В Русском И Узбекском Языках. Miasto Przyszłości, 53, 919-922. Ashkabilovna, K. D. (2022). Expression of the relation of precedence in NGN with the subordinate part of time in Russian (on the material of works of art by Russian writers). The Peerian Journal, 11, 102-106. Karimova, D. (2022). ВЫРАЖЕНИЕ ОТНОШЕНИЯ ПРЕДШЕСТВОВАНИЯ В СПП С ПРИДАТОЧНОЙ ЧАСТЬЮ ВРЕМЕНИ В РУССКОМ ЯЗЫКЕ (НА МАТЕРИАЛЕ ХУДОЖЕСТВЕННЫХ ПРОИЗВЕДЕНИЙ РУССКИХ ПИСАТЕЛЕЙ). Science and innovation, 1(B7), 487-493. Eshkobilovna, K. D., Soatovich, Y. A., & Ugli, Y. A. M. Formation of Written Communicative Competences at the Initial Stage of Training of Rfl. Academicia Globe, 2(05), 325-329. Eshqobilovna, K. D., Xushbakovna, X. S., & Sitora, R. (2021). Modern Written Communication: Lingu-Meth
Доказательный фрагмент
«XXI asrda raqamli texnologiyalar arxitekturani tubdan o‘zgartirdi.»
Образец извлечения
Демо-превьюXXI asrda raqamli texnologiyalar arxitekturani tubdan o‘zgartirdi. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Просмотров
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- BIM, VR, parametrik dizayn, sun’iy intellekt, raqamli arxitektura, O‘zbekiston arxitekturasi.
Смежные источники
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024