QOVOQ URUG‘INING FOYDALI XUSUSIYATLARI

Аннотация

Pumpkin seeds and their oil are rich in bioactive substances, which have great health benefits. Therefore, pumpkin seeds occupy a special place in medicine and food. This article analyzes the chemical composition of pumpkin seeds, their medicinal properties, use in the food industry and their importance in traditional medicine. Pumpkin seeds are mainly rich in beneficial substances such as protein, fiber, high amounts of unsaturated fatty acids, zinc, phytosterols, vitamins, carotenoids, tocopherols. 640 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 03, ISSUE 05, 2025. MAY ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 Keywords: Pumpkin seeds, unsaturated fatty acids, vitamins, minerals, phytosterols, omega-3, antioxidant. Kirish. Qovoq o‘simligining urug‘lari foydali xususiyatlari bilan boshqa poliz urug‘laridan ajralib turadi. Qovoq o‘simligining urug‘i ham sog‘liq uchun foydali bo‘lgan moddalar bilan boy bo‘lib, xalq tabobatida turli maqsadlarda ishlatiladi. Xususan urug‘ining tarkibida yog‘lar, oqsillar,vitaminlar, minerallar, fitosterollar karatinoidlar ayniqsa, β-karatin va lutein, azot saqlovchi birikmalar, gyukozidlar, saponinlar, fitosterollar mavjuddir. Urug‘i tarkibida 40-50% gacha yog‘ bo‘lib, shundan 73,1 dan 80,5 % gacha asosan to‘yintirilmagan olein, linolein, omega-3 va omega-6 yog‘ kislotalari hisoblanadi. Urug‘ tarkibida 30% gacha oqsil bo‘lib, ularni arginin va glyutamin aminokislotalari tashkil etadi. Urug‘larda klechatka 6,6 gramm bo‘lganligi sababli, is’temol qilingandan keyin uzoq vaqt davomida to‘qlik hisini paydo qilib, istemol qilinadigan kaloriyalar sonini kamaytiradi va vazn tashlashga yordam beradi. Vitaminlardan C, E, B guruhga mansub barcha vitaminlar va kam miqdorda A hamda K vitamini uchraydi. Bulardan tashqari urug‘ tarkibida minerallardan Zn, Mg, Ca, Mn, Fe, P, Na, K va Cu bo‘ladi. Urug‘lardagi rux elementi organizmning yallig‘lanish, allergiya va potogenlarning organizmga kirishidan himoya qiladi hamda umumiy immunitetni oshiradi. 100 gramm qovoq urug‘ida 262 milligrammgacha magniy bo‘lib, suyaklarning o‘sishi va mustahkamligini ta’minlashda alohida o‘rin tutadi. Qovoq urug‘lari bir necha xil ta’sirlarga ega bo‘lib, antidiabetik ya’ni qondagi glyukoza miqdorini kamaytiradi va qandli diabet kasalligini oldini oladi. Triterpenlar o‘simta hujayralariga qarshi sitotostik xususiyatga ega bo‘lib, saraton va boshqa xavfli kasalliklarni oldini olishda va davolashda ishlatiladi Saratonga qarshi kurashish xususiyatiga ega bo‘lib, o‘sma hujayralarini o‘sishini sekinlashtiradi. Fitosterollar esa qonda xolesterin miqdorini kamaytiradi. Tarkibidagi triptofan va 5-gidroksi L-trintofan miyada serotonin va dofamin gormonlariga aylanadigan aminokislota triptofanning tabiiy metaboliti bo‘lib, moddalari orqali serotonin sintezini rag‘batlantiradi. Foydali xususiyatlariga ko‘ra qovoq urug‘lari tarkibidagi E vitamini va Zn minerali orqali immunitetni mustahkamlaydi. Tarkibidagi omega-3 va magniy tufayli yurak-qon tomir faoliyatini qo‘llab-quvvatlab, qon bosimini pasaytiradi. Tolali moddalar esa ovqat hazm qilishni yaxshilaydi. Bundan tashqari, qovoq urug‘ining antigelmetik xususiyati tufayli, tibbiyotda ichki parazitlarga qarshi tabiiy vosita hisoblanadi. 641 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 03, ISSUE 05, 2025. MAY ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 Buyraklarni himoya qilish xususiyatga ega bo‘lib, siydik yo‘llari va siydik pufakidagi toshlarga qarshi kurashish xususiyatiga ega. Bu xususiyatlardan tashqari, qovoq urug‘i reproduktiv salomatlikni qo‘llab-quvvatlaydi va prostata bezini normallashtiradi. Xulosa. Qovoq urug‘i va yog‘i kundalik ratsionda ishlatiladigan organizmning umumiy sog‘lig‘ini yaxshilaydi va bir qator kasalliklarning oldini olishga yordam beradi. Qovoq urugʻi kimyoviy tarkibi jihatidan noyob tabiiy manba boʻlib, uning yogʻli kislotalari, yuqori sifatli oqsillari, vitamin-mineral komplekslari va bioaktiv birikmalari inson sog‘lig‘ini yaxshilaydi. Urugʻ yogʻi va oqsil kukuni kabi mahsulotlar tibbiyot, oziq-ovqat sanoati va kosmetologiyada keng qoʻllaniladi. Tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, muntazam isteʼmol qilish yurak-qon tomir, reproduktiv va immun tizimlarining samarali faoliyatiga hissa qoʻshadi, shu bilan birga organizmni oksidativ stressdan himoya qiladi. Shu sababli, qovoq urugʻi ratsionda muhim oʻrin egallashi tavsiya etiladi. Foydalanilgan adabiyotlar 1. Devi, M., Prasad, R. V, & Sagarika, N. (2018). A review on health benefits and nutritional composition of pumpkin seeds. International Journal of Chemical Studies, 6(3), 1154–1157. 2. Karuna, A., & Lata, S. (2021). Pumpkin seeds and oil as sources of bioactive compounds and their therapeutic uses: A review. Bulletin of Environment, Pharmacology and Life Sciences, 10(8), 01–08. https://www.researchgate.net/publication/365185786. 3. G.M.Satipov, N.B.Jumaniyazova. Qovoqning inson salomatligi uchun foydasi. “Biologiya va qishloq xo‘jaligin