ПАХТАНИ ПНЕВМОТРАНСПОРТГА ҒАРАМ БУЗГИЧ-ТАЪМИНЛАГИЧ ЁРДАМИДА УЗАТИШНИНГ НАЗАРИЙ ТАХЛИЛИ

Аннотация

This article presents a theoretical analysis of the process of breaking the cotton raw material stored in the gin fields of cotton ginning enterprises from the gin and transferring it to air transport using a mechanical gin breaker- supplier. Keywords: cotton, air transport, belt feeder, piles, conveyor belt Хозирги кунда пахта тозалаш корхоналари ғарам майдонларида сақланаётган пахта хомашёсини ғарамдан бузиб ва ҳаво транспортига узатишда тўхтовсиз ҳаво қувури узунлигини ошириб бориш ёки камайтириш, зарурат юзага келганда, жойлашган ўрнини ўзгартириш талаб этилади. Бу жараённи осонлаштириш учун ғарамбузгични ҳаракат йўналишига параллель қилиб ёрдамчи горизонтал лентали таъминлагич ўрнатилади. Пахта тозалаш корхоналарида горизонтал лентали таъминлагични ишлатиш ишлаб чиқариш заруратидан келиб чиққан. Пахта тозалаш корхоналарида чигитли пахта 524 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 ғарамини бузиб, ишлаб чиқаришга узатиш механик усулда РП, РБХ, РБА маркали ғарамбузгичлар ёрдамида амалга оширилади. Пахта ғарамини бузиш ва ҳаво транспорти қувурига узатиш жараёнида ғарамбузгич олдинга ва орқага ҳаракатланиб туришига тўғри келади. Бунда ҳаво қувури узунлигини тўхтовсиз ошириш ёки камайтириш зарурати бўлиб, акс ҳолда ғарамбузгичдан чиққан пахта қувур оғзига тўғри келмай қолади. Шунинг учун, ғарам бузгич-таъминлагичнинг ҳаракат йўналишига параллел қилиб, узунлиги 4-7 м гача бўлган кўчма горизонтал лентали транспортёр ўрнатилади ва пахта шу транспортёр лентасига ташлаб берилади. Ҳаво қувури оғзи лентадан тушаётган пахтага мослаб жойлаштирилади. Натижада, ғарамбузгич шунча масофага силжигунча қувур узунлигини ўзгартиришга хожат қолмайди. 1- расмда ғарам бузгич-таъминлагичнинг иш жараёнидаги схемаси келтирилган. 1-расм. Механик ғарам бузгич-таъминлагичнинг умумий кўриниши. 1-ғарам, 2-чамбарак; 3-стрела; 4-стрелани кўтариш механизми; 5- пахтани олиб кетувчи транспортер; 6-ёрдамчи лентали транспортёр,7-ҳаво қувури. Ишлаш жараёнида ғарамбузгич пахта ғарамининг кичик ўлчамли томони ўртасидан келиб, юқори қисмидан бошлаб, пахта ғарамини бузишга киришади. Унинг ўқи учида жойлашган чамбарак айланиб, ғарамдан бузиб олинган пахта қатламларини ташувчи лентага узатиб беради. Лента пахтани пахта тўплагичга келтириб ташлайди. Унинг остида жойлашган чиқарувчи лентали транспортёр пахтани ён томонга, ёрдамчи лентали транспортёрга ташлаб беради. Ёрдамчи лентали транспортёр ўз навбатида пахтани ҳаво 525 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 транспорти қувурига узатиб беради. Пахта ғарамини бузиш вақтида унинг чамбараги, асосан горизонтал текислик бўйича ҳаракатланади ва пахта қатлами билан фақат айланиш траекторияси бўйича эмас, балки чамбаракнинг ён томони билан ҳам таъсирлашади. Шунинг учун, чамбарак ён томонга сурилиб, пахта қатлами билан таъсирлашганда пахтани титиб, чамбарак юришини осонлаштириш мақсадида чамбарак ён текислигига тик қилиб, унинг периферияси бўйича ҳар икки томонга 4 тадан, жами 8 та қўшимча қозиқча маҳкамланган. Ғарамбузгич ўқи консоль таянчга ўрнатилган бўлиб, у марказ атрофида ҳам вертикал, ҳам горизонтал текислик бўйича айланиш имкониятига эга бўлади. Иш давомида у пахта ғарамини горизонтал текислик бўйича R радиус остида кесиб олади ва одатда ғарамнинг бутун кенглигини қамраб олади. Сўнг навбатдаги қатламга тушиб, то майдон текислигигача худди шундай кесади ва олдинга сурилиб, юқоридаги жараённи қайтаради. Ёрдамчи лентали транспортёрнинг узунлиги 4 метр бўлиб, шунча масофада ғарамбузгич ҳаво транспорти қувурлари узунлигини ўзгартирмасдан узлуксиз ишлай олади. Ғарамбузгич ўқи ғарамга етмай қолганда пахта узатиш тўхтайди ва у олдинга сурилади. Ёрдамчи лентали транспортёр ҳам тўғри чизиқ бўйлаб сурилиб, ғарамбузгич чиқарувчи транспортёри унинг бошланиш қисмига тўғри келадиган қилиб қўйилади. Шунга мос равишда ҳаво транспорти қувури ҳам узайтирилади (ёки қисқартирилади). Сўнг пахта узатиш давом эттирилади. Баъзан, ғарамбузгич ғарам майдонига чиқмай, унинг ён томонидаги йўлакка, ғарамнинг тенг ярмини қамраб оладиган қилиб ўрнатилади. Бунда ғарамбузгич ғарамни икки юришда бузиб тугатади. Бизга маълумки, ғарамбузгич чамбараги пўлат ҳаво қувурларидан кесиб тайёрланади ва унинг периферияси бўйича қозиқчалар ўрнатилади. Қозиқчалар одатда пахта ичига тушиб қолган металл ёки тош парчалари билан тўқнашганда чақин чиқариб, ёнғин хавфини келтириб чиқармаслиги учун рангли металлдан, кўпинча мис қотишмаларидан тайёрланади. Бу ҳолат зарба кучини ҳам маълум даражада камайтириш имконини беради ва чигит механик шикастланишини камайтиради. Пахта билан таъсирлашадиган ишчи орган асли ана шу қозиқчалар ҳисобланади. Иш жараёнида улар кучли емирилади ва тез муддатда калталашиб қолади. Шунинг учун қозиқчалар алмаштириладиган қилиб 526 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 03, ISSUE 06, 2