Важность социально - эмоционального обучения в изучении иностранных языков

Аннотация

Ключевые слова: В статье рассматривается феномен социально- социальные, эмоционального обучения (Social and Emotional Learning, SEL), эмоциональные, которое в настоящее время признаётся важнейшим эмоциональные, элементом развития личности в различных сферах жизни. навыки, образование, Описываются ключевые навыки, формируемые в рамках SEL, иностранные языки, и их значение для достижения успеха как в понимание, профессиональной, так и в личной деятельности. контроль, Анализируются подходы и взгляды различных развитие. исследователей на концепцию социально-эмоционального обучения, подчёркивается его значительная роль в обществе, особенно в сфере образования, включая процесс изучения иностранных языков. В статье подробно рассматриваются основные компоненты SEL, их проявление в образовательной практике, а также предлагаются способы интеграции социально-эмоционального обучения в обучение иностранным языкам. Ijtimoiy va hissiy kompetensiya – bu insonning hayotining ijtimoiy va emosional jihatlarini tushunish, boshqarish va ifodalash qobiliyati bo‘lib, bu hayot vazifalarini, masalan, o‘qish, munosabatlar o‘rnatish, kundalik muammolarni hal qilish va o‘sish va rivojlanishning murakkab talablariga moslashish kabi vazifalarni muvaffaqiyatli bajarishni ta’minlaydi. Bu o‘z-o‘zini anglash, impulsni boshqarish, hamkorlikda ishlash va o‘ziga va boshqalarga g’amxo‘rlik qilishni o‘z ichiga oladi. Ijtimoiy va hissiy ta’lim – bu bolalar va kattalarning ijtimoiy va hissiy kompetensiyani olish uchun zarur bo‘lgan ko‘nikmalarga, munosabatlarga va qadriyatlarga ega bo‘lish jarayonidir. Daniel Goleman (1995) “Emosional Intellekt” kitobida ijtimoiy va hissiy intellektni hayotning barcha muhim sohalarida, shu jumladan maktabda samarali bo‘lish uchun murakkab va ko‘p qirrali qobiliyat sifatida ko‘rsatadi. Ammo Goleman bizga asosiy fikrni oddiy tarzda bayon etish imkonini beradi: “Bu aqlli bo‘lishning boshqacha usuli.” Ijtimoiy, hissiy ta’limga turli xil ta’riflar mavjud bo‘lsa-da, ko‘plab izlanuvchilar tuqtai nazarida har qanday yoshdagi shaxslar hissiyotlarni tanib olish va boshqarish, foydali maqsadlar qo‘yish va ularga erishish, boshqalarning nuqtai nazarini qadrlash, yordam beruvchi munosabatlarni o‘rnatish va saqlash, mas’uliyatli qarorlar qabul qilish, shaxsiy va o‘zaro vaziyatlarni konstruktiv tarzda hal qilish jarayoni sifatida tushuniladi. Bu, shuni anglatadiki, Ijtimoiy, hissiy ta’lim jarayonlari va qo‘llanmalari turli kontekstlarda, ularni o‘zaro faoliyat ko‘rsatuvchi omillar va aholini hisobga olgan holda farq qiladi.Yer yuzida juda ko‘plab olimlar va izlanuvchilar bu sohada “ unumli” ijod va tadqi qot ishlarini olib borishgan chunonchi Dr. Maurice J. Elias o‘zing The Educator’s Guide to Emotional Intelligence and Academic Achievement: Social-Emotional Learning in the Classroom (2006) asarida o‘qituvchilar uchun IHTni sinflarda amalga oshirish uchun amaliy strategiyalarga e’tibor qaratdi, Dr. Linda Darling-Hammond chuqurroq 336 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 05 (2025) / ISSN 2181-1415 o‘rganishni ta’minlash uchun IHTni o‘qituvchilar tayyorlash dasturlariga qanday kiritish mumkinligini o‘rganib chiqdi va bu haqida o‘zining 2019 yilda yaratilgan Preparing Teachers for Deeper Learning asarida ta’kidlab ketdi, Shonert-Reichl IHTning talabalar farovonligi va akademik muvaffaqiyatiga ta’siri bo‘yicha keng qamrovli tadqiqotlar o‘tkazdi va bu tadqiqotlar natijalarini Handbook of Social and Emotional Learning: Research and Practice (2015) asarida bayon etdi. Bularda tashqari Marc A. Brackett, Joseph A. Durlak, Patricia A. Jennings, Stephanie M. Jones, Mark T. Greenberg lar yevropada aynan ta’limda IHTning o‘rni va ahamiyati haqida ko‘plab izlanishlar olib borishgan. Ijtimoiy hissiy ta’lim (SEL) o‘quvchilarning ijtimoiy va hissiy ko‘nikmalarini rivojlantirishga qaratilgan ta’limning muhim tarkibiy qismidir. Maktablar bu jarayonda muhim rol o‘ynaydi va buning sababi: Bizga ma’lumki, Ijtimoiy hissiy ta’lim talabalarga o‘z-o‘zini anglash, o‘zini o‘zi boshqarish, ijtimoiy xabardorlik, munosabatlar ko‘nikmalari va mas’uliyatli qarorlar qabul qilish kabi muhim ko‘nikmalarni rivojlantirishga yordam beradi. Maktablar ushbu ko‘nikmalarni o‘rgatish, amaliyotda qo‘llash va mustahkamlash mumkin bo‘lgan tizimli muhitni ta’minlaydigan dastlabki makonlargan biri hissoblanadi. Maktabda tashkil etilajak ijobiy muhit, ijtimoiy hissiy ta’lim dasturlarini amalga oshirish, xavfsizlik va jamiyat tuyg’usini rivojlantirish, o‘quvchilarni o‘rganish va tengdoshlari bilan ko‘proq shug’ullanishga undaydi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, ijtimoiy hissiy ta’lim yaxshi akademik natijalarga olib kelishi mumkin. Kuchli ijtimoiy va hissiy ko‘nikmalarga ega bo‘lgan o‘quvchilar yuqori motivatsiyaga va o‘zaro hamjihatlikda ishlash ko‘nikmasiga ega bo‘lgan holda bu ko‘nikmalar ularni akademik rivojlanishiga o‘z hissasini qo‘shadi. Ijtimoiy hissiy ta’limni rivojlantirishga e’tiborni qaratgan maktablarda ko‘pincha b