Объекты секвестра в гражданском праве

Аннотация

Калит сўзлар: Ушбу мақолада фуқаролик ҳуқуқида секвестрация секвестр, тушунчаси, унинг ҳуқуқий асослари, тарихий секвестрация институти, ривожланиши, бугунги кундаги аҳамияти, қўлланиш суд, соҳалари, амалиётдаги муаммолар ҳамда Европа мулк, даъвогар, фуқаролик ишларидаги долзарб мисоллар асосида таҳлил қарздор, қилинади. даъво, талабни таъминлаш. 1 Judge for Economic Cases of the Court of the Republic of Karakalpakstan. E-mail: Utkirjonsabirov@gmail.com Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 05 (2025) / ISSN 2181-1415 Объекты секвестра в гражданском праве АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В статье анализируется понятие секвестра секвестр, в гражданском праве, его правовые основы, историческое секвестеризация, развитие, современное значение, сферы применения, суд, проблемы на практике и современные примеры имущество, взыскатель, в европейских гражданских делах. должник, требование, обеспечение требования. Ҳар қандай фуқаролик ҳуқуқи тизимида, ҳуқуқий муносабатлар иштирокчиларининг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ва уларнинг талабларини адолатли ва самарали таъминлаш муҳим вазифалардан бири ҳисобланади. Мазкур вазифани амалга ошириш учун ҳуқуқий тизимларда турли хил ҳуқуқий институтлар шакллантирилган бўлиб, улар орасида секвестрация институти алоҳида аҳамият касб этади. Секвестрация – бу қарздорнинг мулкини вақтинчалик ҳибсга олиш ёки музлатиб қўйиш орқали даъвогарнинг талабларини таъминлашга қаратилган фуқаролик процессуал чора ҳисобланади. У суд қарорини ижро этишни кафолатлашга қаратилган бўлиб, айниқса қарздорнинг мулкини яшириш, сотиш ёки йўқ қилиш эҳтимоли мавжуд бўлган ҳолатларда ўта муҳим аҳамиятга эга. Бугунги кунда Европа фуқаролик ҳуқуқи тизимларида секвестрациянинг ҳуқуқий асослари пухта ишлаб чиқилган бўлиб, суд амалиётида унинг қўлланилиши кенг тарқалган. Шу билан бирга, секвестрация институти нафақат суд қарорларининг ижросини таъминлаш воситаси сифатида, балки тарафларнинг ўзаро муносабатларига таъсир этувчи самарали восита сифатида ҳам хизмат қилади. Ушбу мақолада фуқаролик ҳуқуқида секвестрация тушунчаси, унинг ҳуқуқий асослари, тарихий ривожланиши, бугунги кундаги аҳамияти, қўлланиш соҳалари, амалиётдаги муаммолар ҳамда Европа фуқаролик ишларидаги долзарб мисоллар асосида таҳлил қилинади. Фуқаролик ҳуқуқи тизимларида секвестрация тушунчаси суд томонидан қарздорнинг активларини вақтинчалик ҳибсга олиш ёки музлатиб қўйиш орқали даъвогарнинг талабларини таъминлашга қаратилган ҳуқуқий институт сифатида қаралади. Ушбу чора суд қарори чиқарилгунча активларни сақлаб қолиш ҳамда уларнинг йўқотилиши ёки бошқа шахсларга ўтказилишига йўл қўймаслик мақсадида қўлланилади. Секвестрация институтнинг ҳуқуқий асослари турли давлатларнинг фуқаролик ва процессуал қонунларида мустаҳкамлаб қўйилган. Масалан, Франция Фуқаролик ижро кодексининг L511-1 моддасида шундай дейилган: “Ҳар қандай шахс, агар унинг даъвоси асосли деб кўринса ва у ўз талабини таъминлашга таҳдид солувчи ҳолат мавжудлигини кўрсата олса, суддан қарздорнинг мулкига вақтинчалик чора қўллашни сўрашга ҳақли.” Бунда saisie conservatoire шаклида қарздорнинг мулки вақтинчалик ҳибсга олинади [1]. 428 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 05 (2025) / ISSN 2181-1415 Шунингдек, Италия Фуқаролик процессуал кодексининг 671-моддасида: “Кредитор ўз даъвосини таъминлаш хавфи мавжудлигини асослаб берса, суд қарздорнинг кўчар ёки кўчмас мулкини вақтинчалик ҳибсга олиш ҳақида қарор чиқариши мумкин” деб белгиланган [2]. Нидерландияда консерватив ҳибсга олиш чоралари одатда ex parte тартибида, яъни қарздор иштирокисиз амалга оширилади ва активлар музлатиб қўйилади [3]. Умуман олганда, фуқаролик ҳуқуқи тизимларида секвестрация суд томонидан вақтинчалик чора сифатида фақатгина даъвогарнинг талабини таъминлаш мақсадида, қуйидаги шартлар асосида берилади: • даъвонинг асосли эканлиги (fumus boni iuris); • талабни таъминлаш зарурати ва зудлик ҳолати мавжудлиги (periculum in mora). Бу икки шарт асосида суд секвестрация ҳақида қарор чиқаради ва қарздорнинг мулки вақтинчалик ҳибсга олинади. Секвестрация ҳуқуқий амалиёти тарихан чуқур илдизларга эга. Унинг илдизлари қадимги Рим ҳуқуқига бориб тақалади. Рим ҳуқуқида кредиторлар суд қароридан олдин қарздорнинг активларини вақтинчалик ҳимоя қилиш имкониятига эга бўлганлар. Бу ҳолат айниқса мажбуриятлар бажарилмай қолган ёки қарздор ўз активларини яшириш хавфи мавжуд бўлган вазиятларда қўлланган. Кейинчалик, ўрта аср Европаси ҳуқуқий тизимларида секвестрация турли шаклларда қўлланила бошлади. Аммо у пайтларда бундай чоралар фақат муайян махсус ҳолатлар учун назарда тутилган эди. Масалан, ижара муносабатларида, давлат солиқларини ундиришда ёки махсус ҳимоя чораси сифатида қўлланилар эди. XIX асрга келиб, фуқаролик ҳуқуқи тизимларининг умумий кодификация жараёнлари билан бирга, секвестрация институти янада тизимлашган ва умумий тартибга солинган шаклни олди. Жумладан, Наполеон Франциясининг 1804 йилда қабул қилинган Фуқаролик кодекси (Code Civil)