К содержанию
РецензированоRU2026

БИОЛОГИЯ И УЯЗВИМОСТЬ ГРУШЕВОГО ЖУКА (STEPHANITIS PYRI (FABRICIUS, 1775)

RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI” · Xusanov Alijon Karimovich. · Abdishayidova Mavjuda Nurqadamovna. · Zafarbek Salohidin o‘g‘li. · Sayfutdinova Mushtariy Sardorbekovna

Универсал международный научный журнал · 2026

Аннотация

В статье рассматриваются серьезные вредоносные воздействия долгоносиков семейства Miridae на хлопчатник, культурные растения, сахарную свеклу, бобовые, кормовые культуры, прядильные культуры, масличные культуры, зерновые, бахчевые, лекарственные и декоративные растения, а также меры постоянной борьбы с ними. Ключевые слова: хлопковая совка, агротсеноз, мириды, фитофаг, антропогенный, генеративный, агротехнический. Annotation: This article discusses the serious harmful effects of weevils of the Miridae family on cotton, cultivated plants, sugar beets, legumes, forage crops, fiber crops, oilseed crops, grains, melons, medicinal and ornamental plants, and measures to continuously combat them. Keywords: Cotton bollworm, agrocenosis, Miridae, phytophagous, anthropogenic, generative, agrotechnical. G‘o‘za qandalasi (Creontiades Pallidus Rambur, 1839) – g‘o‘za ekinlarini zararlaydigan, ixcham va kichik o‘lchamli hasharotdir. U (Hemiptera) turkumiga mansub bo‘lib, o‘zining biologik va ekologik xususiyatlari bilan qishloq xo‘jalik ekinlariga asosan, g‘o‘za, beda, makkajo‘xori va boshqa poliz ekinlariga katta zarar yetkazadi. Ularning faoliyati natijasida o‘simliklarning barglari, novdalari va gullari zararlanishi, natijada hosilning kamayishiga olib keladi [1]. O‘zbekiston sharoitida g‘o‘za maydonlarida 200 turdan ortiq turli zararkunandalar aniqlangan. G‘o‘zaning asosiy so‘ruvchi zararkunandalari sifatida so‘ruvchi qandalalar, o‘rgimchakkanalar, shira, tamaki tripsi, oqqanot va kemiruvchi zararkunandalaridan kuzgi va g‘o‘za tunlamlariga qarshi doimiy ravishda kurash chora-tadbirlar olib boriladi. Ammo Respublika hududiga antropogen omilning ta’siri va iqlimiy sharoitlarni keskin o‘zgarishi zararkunandalar soni va tur tarkibini tubdan o‘zgartirib yubordi [2]. Keyingi vaqtlarda ikkilamchi hisoblangan zararkunandalardan o‘simlikxo‘r qandalalar, ayniqsa dala va beda qandalalarining soni keskin ravishda oshdi. Natijada, g‘o‘zaga yetkazadigan zarariga yetarli darajada ahamiyat berilmagan bo‘lib, g‘o‘zaga deyarli xavf tug‘dirmaydi degan fikr yuritilar edi. Qandalalarning keng miqiyosda ko‘payib, madaniy va manzarali o‘simliklarga katta zarar keltirishi aniqlangan. Bu oilaning ko‘pgina vakillari fitofaglar bo‘lib, g‘o‘za, qand lavlagi, dukkakli adu.uz universaljurnal.uz 43 “ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI” xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari yem-xashak ekinlari, tolali o‘simliklar, moyli o‘simliklar, g‘alla, poliz, dorivor va manzarali o‘simliklarning jiddiy zararkunandasi hisoblanadi [2]. Lekin 2005-2010 yillar davomida o‘tkazilgan kuzatuvlar natijasi tahlil qilinganda, qandalalar g‘o‘zaning generativ organlari (shona, tuguncha, ko‘saklari) bilan oziqlanishi natijasida qandalalar tomonidan yetkazilgan zararni qayta ko‘rib chiqishni taqozo etdi, chunki shu davr mobaynida 60% gacha hosil yo‘qotilishi qayd etilgan [2]. Mamlakatimizdagi ushbu vaziyat so‘qir qandalalardan keltiradigan salbiy ta’sirlarni oldini olish uchun olib borilgan izlanishlar ular sonini bezarar miqdorgacha kamaytirish uchun yetarli emasligini ko‘rsatib beradi, hamda qandalalar keltiradigan ko‘ngilsiz oqibatlaridan ogohlantiradi va natijada ular sonini kamaytirish uslublarini ishlab chiqish zaruriyatini tug‘diradi. Barcha qandalalar ozuqa turiga ko‘ra o‘simlikxo‘r-fitofag, yirtqichlari zoofitofag va fitozoofag xillarga farqlanadi. Aksariyat yirtqich qandalalar g‘o‘zaning asosiy zararkunandalari hisoblangan g‘o‘za shiralari, o‘rgimchakkana, tripslarni yentomofaglari bo‘lib, ularni sonini boshqarishda muhim ahamiyat kasb etadi. Shunga qaramasdan mamlakatimiz hududida qandalalarning tur tarkibi, tarqalishi, ekologiyasi, trofik aloqalari, ayrim agrobiotsenozlardagi ahamiyati deyarli o‘rganilmagan. Yarimqattiqqanotlilar orasida so‘qir qandalalar Miridae oilasi alohida o‘rin tutadi. MDH hududlarida so‘qir qandalalar 650 turi (170 avlodi) tarqalgan bo‘lib, ulardan 1% qismigina madaniy o‘simliklarga zarar keltiradi. O‘zbekistoning turli ekologik sharoitlarida ular avlod va turlar soni hamda uchrash darajasi bo‘yicha boshqa sistematik guruhlardan yuqorida turadi. Faqat g‘o‘za agrotsenozining o‘zida qandalalarning 20 ga yaqin turi qayd etilgan bo‘lib, ularning aksariyati o‘simlikning vegetativ va generativ organlariga zarar keltiradi [3]. So‘qir qandalalar tanasi kichik va o‘rta o‘lchamga ega bo‘lgan nozik hasharotlardir. Bularning tanasi cho‘ziq, ixcham va teri qoplagichi yupqa. Mo‘ylovlari boshlaridan uzun, to‘rt bo‘g‘imli, ikkinchi bo‘g‘imi birmuncha uzun, qolgan halqasimon bo‘g‘imlari ingichkaroq ko‘rinishga ega. Oddiy ko‘zlari mavjud emas (shuning uchun nomi: so‘qir qandalalar). Xartumchasi erkin joylashgan, to‘rt bo‘g‘imli. Oyoqlar yuguruvchi tipda tuzilgan. Yelkasining oldingi qismi o‘rta qismiga nisbatan keng, uning old qirrasi to‘g‘ri yoki biroz o‘yiqlari bor. Ikkita juft qanotlari, ba’zi bir holatlarni hisobga olmaganda, yaxshi rivojlangan. Urg‘ochi qandalalar erkaklaridan oson ajratiladi ya’ni urg‘ochi qandala

Доказательный фрагмент

«В статье рассматриваются серьезные вредоносные воздействия долгоносиков семейства Miridae на хлопчатник, культурные растения, сахарную свеклу, бобовые, кормовые культуры, прядильные культуры, масличные культуры, зерно…»

Образец извлечения

Демо-превью

В статье рассматриваются серьезные вредоносные воздействия долгоносиков семейства Miridae на хлопчатник, культурные растения, сахарную свеклу, бобовые, кормовые культуры, прядильные культуры, масличные культуры, зерно… Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.

Цитирований
0
Просмотров
0
Тип
Журнал
Страна
Узбекистан
Ключевые слова
Cotton bollworm, agrocenosis, Miridae, phytophagous, anthropogenic, generative, chemical agents, distribution, жизненный цикл, Парша груши, Pear scab, meva daraxti, fruit tree, ekologik usullar., экологические методы., life cycle, химические препараты, pest, вредитель, kimyoviy vositalar, распространение, tarqalish, hayot sikli, ecological methods., zararkunanda, плодовое дерево, Nok qandalasi
Открыть DOI
Спросить CiteX об этой работе

Смежные источники