СОСТАВ ТИПА АНТРАБИЙСКОГО ФОЛЬКЛОРА, РАСПРОСТРАНЕННОГО В ПАМЯТНИКЕ ПРИРОДЫ «ЁЗЁВАНСКИЕ ПУСТЫНИ» ФЕРГАНСКОЙ ДОЛИНЫ

Аннотация

Данное исследование было направлено на выявление видового состава полужесткокрылых - клопов (Heteroptera) в природной зоне “Язъяванские пустыни”, расположенной в центре Ферганской долины. Согласно результатам, на данной территории было зарегистрировано 23 вида клопов, относящихся к 9 семействам. Наиболее часто встречающиеся виды принадлежат к семейству Pentatomidae, которое имеет экологическое и аграрное значение. Результаты исследования имеют важное значение для выявления видов, наносящих вред сельскохозяйственным культурам, и для разработки эффективных мер борьбы с ними. Ключевое слово: Heteroptera, Pentatomidae, Scutelleridae, Reduviidae, Alydidae, Lygaeidae, Rhopalidae, Nabidae, Miridae. Annotation: This study was conducted in the “Yozyovon Deserts,” a natural area located in the center of the Fergana Valley, and aimed to identify the species composition of true bugs (Heteroptera). According to the results, a total of 23 species of true bugs belonging to 9 families were recorded in the area. The most frequently encountered species belonged to the Pentatomidae family, which has both ecological and agricultural significance. The findings of this study are important for identifying species harmful to agricultural crops and for developing effective pest control measures Keyword: Heteroptera, Pentatomidae, Scutelleridae, Reduviidae, Alydidae, Lygaeidae, Rhopalidae, Nabidae, Miridae. Jahon bozorida sifatli va ekologik toza oziq-ovqat mahsulotlariga bo‘lgan talabning ortib borayotgani oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlashni yanada dolzarb masalaga aylantirmoqda. Shu bois, qishloq xo‘jaligi ekinlarini yetishtirishda zararkunanda va kasalliklarga qarshi kompleks, ya’ni uyg‘unlashgan kurash usullaridan foydalanish, hosildorlikni saqlab qolish bilan birga sifatli va ekologik toza mahsulot yetishtirishda muhim ahamiyat kasb etadi [6]. Oziq-ovqat mahsulotlarini yetishtirish jarayonida ularga salbiy ta’sir ko‘rsatadigan omillar va zararkunandalar mavjud bo‘lib, ular orasida Heteroptera turkumi vakillari alohida ahamiyat kasb etadi. Bu turkum hasharotlar sinfining yirik qismini tashkil etib, Yer yuzining deyarli barcha hududlarida keng tarqalgan. Bugungi kunda dunyo bo‘yicha qandala (Heteroptera)larning 75 ta oilaga mansub 50 mingdan ortiq turi ma’lum [3]. O‘zbekistonda ham qandalalarning turlar xilma-xilligi yuqori bo‘lib, ular orasida endemik va Qizil kitobga kiritilgan turlar ham uchraydi [5, 4, 8]. Bu holat mamlakatdagi ekologik muhitning boy va rang-barangligi bilan chambarchas bog‘liq bo‘lishi mumkin [1, 2]. Yozyovon cho‘li Farg‘ona vodiysining markaziy qismida joylashgan tabiiy hudud bo‘lib, uning shimoliy qismidan Sirdaryo daryosi oqib o‘tadi. Ushbu hudud tuprog‘i paleozoy davriga oid adu.uz universaljurnal.uz 107 “ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI” xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari jinslardan tarkib topgan bo‘lib, yer yuzasi to‘rtlamchi davrning allyuvial va prolyuvial yotqiziqlari bilan qoplangan [7]. Ushbu cho‘l hududida yantoq, qamish, sho‘ra, shuvoq, yulg‘un kabi tabiiy o‘simliklar o‘sadi. Kanal va ariqlar bo‘ylarida esa terak, tol, qayrag‘och, tut, jiyda, chinor, akatsiya kabi madaniy va manzarali daraxtlar uchraydi. Aynan ushbu o‘simliklar bilan bog‘liq holda, ular ustida yashovchi 9 ta oilaga mansub jami 23 ta qandala turi aniqlangan (1-jadval). 1-jadval Farg‘ona vodiysi “Yozyovon cho‘llari” tabiat yodgorligida tarqalgan qandala turlar tarkibi № Turning nomi Oila nomi 1. Graphosoma lineatum Linnaeus, 1758 Pentatomidae 2. Dolycoris baccarum (Linnaeus, 1758) Pentatomidae 3. Graphosoma italicum (Müller, 1766) Pentatomidae 4. Graphosoma consimile Horváth, 1903 Pentatomidae 5. Carpocoris purpureipennis (De Geer, 1773). Pentatomidae 6. Eurygaster integriceps Puton, 1881 Scutelleridae 7. Palomena prasina (Linnaeus, 1761). Pentatomidae 8. Carpocoris fuscispinus Boheman, 1849 Pentatomidae 9. Dolycoris baccarum (Linnaeus, 1758) Pentatomidae 10. Codophila varia Fabricius, 1787 Pentatomidae 11. Acrosternum breviceps (Jakovlev, 1889). Reduviidae 12. Rhynocoris iracundus (Poda, 1761). Alydidae 13. Camptopus lateralis (Germar) Pyrrhocoridae 14. Pyrrhocoris apterus (Linnaeus) Pentatomidae 15. Eurydema ventralis, Kolenati, 1846 Pentatomidae 16. Peribalus strictus capitatus Jakovlev, 1889. Pentatomidae 17. Eurydema ornata (Linnaeus) Lygaeidae 18. Lygaeus equestris (Linnaeus) Pentatomidae 19. Corizus hyoscyami hyoscyami (Linnaeus) Rhopalidae 20. Nabis brevis (Scholtz, 1847) Nabidae 21. Nysius graminicola Kolenati, F.A., 1845 Lygaeidae 22. Lygus pratensis (Linnaeus, 1758) Miridae 23. Adelphocoris lineolatus (Goeze, 1778) Pentatomidae Farg‘ona vodiysi “Yozyovon cho‘llari”da yarimqattiqqanotlilarning tur tarkibi, tarqalishi va zichligini o‘rganish bo‘yicha tadqiqotlar mavsum davomida cho‘llarida olib borildi. Buning uchun birinchi navbatda qandalalarni hisoblash usullaridan foydalanildi. adu.uz universaljurnal.uz 108 “ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA RIVOJLANISH ISTIQB