РАСПРОСТРАНЕНИЕ ДВУСЛАВНЫХ МОЛЛЮСКОВ СЕМЕЙСТВ UNIONIDAE И CORBICULIDAE В КАНАЛЕ КОРАСУВ В БИТОПАХ

Аннотация

As a result of the conducted research on the channel, it was established that 2 families, 8 species belonging to 4 genera and 2 subspecies are widespread. It was established that Colletopterium bactrianum, Colletopterium cyreum sogdianum, Corbicuila cor, Corbicuila fluminalis are rare stenabionts, and Sinanodanta gibba, Sinanodanta ruerorum, Sinanodanta orbcularis, Colletopterium ponderosum volgense, Corbiculina tibetensis, Corbiculinaferghanensis are common. species of eurybionts. According to the distribution, it was established that 2 types are found on stony soils by 20%, 3 types by 30% on sandy soils and 5 types by 50% on clay soils. Keywords. Corbicuila cor, Corbicuila fluminalis, species, Sinanodanta ruerorum, Sinanodanta orbcularis. Kirish. Suv ekotizimlarida abiotik va antropogen ta’sirlarga beriluvchan gidrobiontlarning tur tarkibini aniqlash, tarqalishini baholash muxim masalalardan biri bo‘lib hisoblanadi. Bugungi kunda ichki suv havzalaridagi gidrobiontlar turlari inventarizasiyalandi, ularni ro‘yhatga olishning xalqaro ma’lumotlar bazasi yaratildi, iqtisodiy samarador turlari ishlab chiqarish tarmoqlariga joriy etilmoqda. Aytish lozimki, qurg‘oqchil hududlardagi yirik suv havzalarida tarixan shakllangan ikkipallali, qorinoyoqli mollyuskalar, qisqichbaqalar va zuluklar turlarining yashovchanligi daryo suvlarining mavsumiy gidrologik rejimi va fizik-kimyoviy xususiyatlarining o‘zgarishiga bog‘liqligi o‘rganildi [2,4,7,8,10,11]. Bugungi kunda Qorasuv kanalida Unionidae va Corbiculidae oilalari ikkipallali mollyuskalarining biotoplarda tarqalishini o‘rganish dolzarb muammolardan biri bo‘lib hisoblanadi. Mavzuga oid adabiyotlarning tahlili. Ikkipallali mollyuskalarning sistematikasi, tur tarkibi, ekologik guruhlari va tarqalishi bo‘yicha James H.T., S. Alanp (1991), D.C Aldridge (1999), P. Bouchet (2007), Huber Markus (2010,2011), A.E Bogan (2010), Annabelle Cuttelod et al. (201), Maria Haws (2002,2004), N .Mamangkey et al (2009), Sata Yoshida et al. (2013) A.L. Rijinashvili (2009, 2012), Attrill M.J., Depledge M.H.( 1997), Gerhardt A. (2000), Borcherding J.(2006), Kholodkevich S., Sharov A., Nikoliĉ M., Joksimoviĉ A. (2015), Izzatullaev Z (2020,2024), Boymurodov X. (2021,2023,2024)lar tamonidan tahlil qilingan [1,3,4,5,6,9,12]. Tadqiqot materiali va metodlari. Material terishda Rijinashvili (2005); Storobogatov, Izzatullaev (1985,1989), Izzatullaev, Boymurodov, (2019, 2023) metodlaridan foydalanildi. Materiallar Qorasuv kanalidan terildi. Gidrobiontlarning biotoplarda tarqalishi va populyatsiyalarini o‘rganishda AlyoxinaG.P., Misetov I.A., Puzakkova M.V, 2007, Izzatullaev Z.I. (2019, 2022), Boymurodov X.T.(2021, 2023) uslublari bilan o‘rganildi [2,9,10,11]. adu.uz universaljurnal.uz 155 “ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI” xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari Tahlil va natijalar. Qorasuv kanali — Chirchiq daryosining chap sohilidan suv oladi va Toshkent viloyatini suv bilan ta’minlashda muxim ahamiyatga ega. Yuqori Chirchiq gidrouzelidan boshlanadi uzunligi 88,1 km. Suv o‘tkazish imkoniyati 179,9 m³/s. Kanal Toshkent viloyatidagi 171,2 ming ga yerni sug‘oradi, kanalga ko‘pgina soy suvlari ham qo‘shiladi. Kanalga Samsaraksoy, Qizilsoy. Juzuruqsoy va Parkentsoylar o‘z suvini quyadi. Qorasuv kanali qadimiy kanallardan bo‘lib hisoblanadi. Kanalning suvining bir qismi Tuyabo‘g‘iz suv omboriga quyiladi, bu kanaldan Toshkent kanali ham suv oladi. Kanalda o‘tkazilgan tadqiqotlar natijasida 2 oila, 4 urug‘ga kiruvchi 8 tur va 2 kenja turning tarqalganligini aniqladik (1-jadval). Kanalning yozda tiniqligi o‘rtacha 0,47-0,54 m., oqim tezligi 0,57-0,69 m/sek. suv xarorati 14- 260S va kuzda tiniqligi 0,61-0,72 m, oqim tezligi 0,33-0,46 m/sek., suv xarorati 12-190S oralig‘ida bo‘lgan joylarda Unionidoe oilasidanSinanodanta gibba0,6, Sinanodanta ruerorum0,4, Sinanodanta orbicularis 0,8, Colletopterum urug‘idan Colletopterium bactrianum 0,5, Colletopterium cyreum sogdianum0,3 va Colletopterium ponderosum volgense 0,8 tarqalganligi aniqlandi. 1-jadval Qorasuv kanalida Unionidae va Corbiculidae oilalari ikkipallali mollyuskalarining biotoplarda tarqalishi va ekologik guruhlari (n= 10, m2/dona) № Turlar Qorasuv Ekologik guruhlari (Bivalvia) sinfi Unionidae oilasi E.1 Sinanodonta gibba 0,6±0,1 Peloreofil E.2 Sinanodonta ruerorum* 0,4±0,1 Peloreofil E.3 Sinanodonta orbicularis* 0,8±0,1 Peloreofil S.4 Solletopterum bactrianum* 0,5±0,1 Reofil S.5 Colletopterum cureum sogdianum 0,3±0,1 Reofil E.6 Colletopterum ponderosum volgense 0,8±0,1 Pelolimnofil Corbiculidae oilasi S.7 Corbicula cor* 0,2±0,1 Peloreofil S.8 Corbicula fluminalis 0,3±0,1 Peloreofil S.9 Corbicula purpurea* - Peloreofil E.10 Corbiculina tibetensis 1,0±0,1 Peloreofil E.11 Corbiculina ferghanensis 1,1±0,1 Peloreofil Jami turlar soni 10 Yuqorida tarqalish zichligi taxlil qilingan turlar katta ikkipallali mollyuskalar bo‘lib ularning uzunligi 19-24 sm. bu turlarning zichligi daryo va suv omborlarga qaraganda kichchik