СВОЙСТВА ХЛОРОФИЛА «Б» В ПРОЦЕССЕ ФОТОСИНТЕЗА В РАСТЕНИЯХ ХЛОПКА

Аннотация

Tajribalar natijalariga asoslangan xoldagi quyidagicha ilmiy fikr yuritiladi. Olib borilgan tajribalar shuni ko‘rsatdiki, sho‘rlanish va alkalisatsiya alohida xarakatlari ham xlorofill а xlorofill б nisbati qiymatiga sezilarli ta’sir ko‘rsatmadi. Ushbu indikator qiymatida sezilarli o‘zgarishlarning yo‘qligi, ushbu omillar ushbu sinov ekinining tilakoidli membranalarining yorug’lik yig’ish kompleksiga ta’sir qilmasligini ko‘rsatadi. Kalit so‘zlar: retsessiv, letallik, mutant, seleksiya, viresens, xanthoviresens, havirs, fenotip, geyerozigota. Аннотации: В статье. По результатам экспериментов можно сделать следующий научный вывод: эксперименты показали, что отдельные действия засоления и защелачивания существенно не влияют на величину отношения хлорофилла а к хлорофиллу b. Отсутствие существенных изменений значения этого показателя свидетельствует о том, что эти факторы не влияют на светосборный комплекс тилакоидных мембран данной опытной культуры. Ключевые слова. Рецессив, летал, мутант, селекция. viresens, xanthoviresens, havirs, фенотип, гетерозигота. Annotation: In the article: Based on the results of the experiments, the following scientific opinion is expressed. Experiments have shown that the separate actions of salinization and alkalization did not significantly affect the value of the ratio of chlorophyll a to chlorophyll b. The absence of significant changes in the value of this indicator indicates that these factors do not affect the light collection complex of the thylakoid membranes of this test crop. Keywords: recessive, lethal, mutant, selection, viresens, xanthoviresens, havirs, phenotype, heterozygote. Fotosintez avvalo g‘o‘zada sodir bo‘1adigan moddalar almashinuvi, o‘simlik hujayrasining strukturasi va funksiyasi bilan uzviy bog‘Iangandir.U xloroplastlaming granalari va stroma plastinkalarida pigmentlar ishtirokida amalga oshiriladi. Xlorofill pigmentlari xloroplastlarda oqsili va lipidlar bilan birikib, kompleks birikma hosil qiladi. Fotosintez jarayonida xlorofill faqat quyosh energiyasini yutuvchi modda sifatida emas, balki boshqa biokimyoviy jarayonlarning ishtirokchisi sifatida ham qaraladi. Fotosintez jarayonida hosil bo‘ladigan dastlabki mahsulotlar ya'ni organik birikmalar avvalo xloroplastlarda to‘planadi. Karbonat angidrid gazining havodan yutilishi va assimilatsiya qilishi tezligi fotosintezning qorong‘uIik reaksiyalari sur'ati bilan bog‘liq. Xlorofillning beshta asosiy turi mavjud: xlorofill a, b, c, d va prokariotlarda uchrovchi bakterioxlorofill. Oʻsimliklarda xlorofilla vaxlorofill b asosiy fotosintez qiluvchi pigmentlardir. Xlorofill molekulalari yuqoridagi yutilish spektri darajasiga koʻra koʻk va qizil toʻlqin uzunliklarini yutadi. Garchi xlorofill a ham, xlorofill b ham yorugʻlikni yutsa-da, xlorofill a yorugʻlik energiyasini kimyoviy energiyaga aylantirishda oʻziga xos va muhim rol oʻynaydi. Xlorofilla barcha fotosintez qiluvchi oʻsimliklar, suvoʻtlar va sianobakteriyalarda, xlorofill b esa faqatgina yuksak oʻsimliklar va yashil suvoʻtlar, shuningdek, sianobakteriyalarning bir necha turlarida uchraydi. G‘o‘za barglarida xlorofill “b” konsentratsiyasi ko‘p bo‘1gan o‘sîmlik1ar qatoriga kiradi. Barcha agrotexnik tadbirlar yuqori darajada bo‘lganda va ozuqa elementlari me'yorida berilganda barg tarkibidagi xlorofillning miqdori 100 g/ quruq bargga nisbatan olinganda .300—400 mg.ga adu.uz universaljurnal.uz 389 “ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI” xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari yaqin bo‘ladi.G‘o‘za barglaridagi xlorofıllning miqdori yuqorida keltirilgan omillardan tashqari yana nav xususiyatiga ham bog‘liq. Ingichka tolali g‘o‘zaning barglaridagi xlorofill konsentratsiyasi, o‘rta tolali g‘o‘zaga nisbatan ancha yuqori bo‘ladi. Shuni ham ta'kidlash kerakki, bu ko‘rsatkich g‘o‘za barglaridagi suv miqdoriga ham bog‘1iq bo‘ladi. Yaxshi sug‘ori1gan maydonlarda bargdagi xlorofill konsentratsiyasi ancha past bo‘ladi (barglari och yashil rangda). Ayniqsa, sug‘ori1ishi kechiktirilgan maydonlardagi g‘o‘za barglarida xlorofill konsentratsiyasi yuqori bo‘ladi (barglari to‘q yashil rangda). Vegetatsion davming turli bosqichlarida g‘o‘za barglaridagi xlorofill miqdori turlicha bo‘ladi. Masalan, shonalash davrida xlorofill “b” miqdori birmuncha yuqori, rivojlanishning oxirgi bosqichlarida esa past darajada bo‘ladi. Ayrim hollarda, kuclıli nurlangan tuproqlarda o‘stirilgan g‘o‘za barglarida ham xlorofill pigmentining miqdori kam bo‘lishi kuzatiladi. Tajribalar natijalariga asoslangan xoldagi quyidagicha ilmiy fikr yuritiladi. Olib borilgan tajribalar shuni ko‘rsatdiki, sho‘rlanish va alkalisatsiya alohida harakatlari ham xlorofill а xlorofillb nisbati qiymatiga sezilarli ta’sir ko‘rsatmadi. Ushbu indikator qiymatida sezilarli o‘zgarishlarning yo‘qligi, ushbu omillar ushbu sinov ekinining tilakoidli membranalarining yorug’lik yig’ish kompleksiga ta’sir qilmasligini ko‘rsatadi. Фойдаланилган адабиётлар 1. Артамонов В.И. Занимательная физиология рас