ПОДКОРМКА МИНЕРАЛЬНЫМИ УДОБРЕНИЯМИ В ПЕРИОД ВЕГЕТАЦИИ ХЛОПКА В УСЛОВИЯХ КЛИМАТА АНДИЖАНСКОЙ ОБЛАСТИ

Аннотация

В статье рассмотрены нормы внекорневой подкормки суспензии, приготовленной на основе карбамидных удобрений, у хлопчатника сорт “Андижан-35”, выращеваемого в условиях типичных сероземов Андижанской области в периоды развития хлопчатника по росту и развитию растений определяли урожайность хлопчатника. Ключевые слова:Хлопок, макро, микроэлементы, минеральные удобрения, «Андижан- 35» и «Султан», незасоленность, КАС, фенологические наблюдения. Annotation: In the article, the norms of foliar application of the suspension prepared on the basis of urea fertilizers in the cotton variety “Andijan-35” grown in the conditions of typical gray soils of the Andijan region during the development periods of cotton, the effect on plant growth and development, cotton yield was determined. Keywords:Cotton, macro, microelements, mineral fertilizers, "Andijan-35" and "Sultan", non- saline, KAS, phenological observations. G‘o‘zani mineral o‘g‘itlar bilan oziqlantirishda, fosforli va kaliyli o‘g‘itlarni yillik me’yorlari mo‘ljallangan hosil uchun belgilangan azotli o‘g‘itlarni yillik me’yorlariga (N:P:K – 1,0:0,7:0,5) nisbatan olinadi hamda tuproqdagi harakatchan fosfor va almashinuvchi kaliy miqdorlariga bog‘liq holda tabaqalashtirilib solinadi. Shudgor ostiga fosforli o‘g‘itlarni 60-70 foizi va qolgan qismini gullashda berilsa, kaliy o‘g‘iti shudgor ostiga 50 foizi va shonalashda 50 foizi solinadi. Azotli o‘g‘itlar ekish bilan 10 foizi, 3-4 chinbarg chiqarganda 20-25 foizi, shonalashda 35-40 foizi va gullash davrida 30 foizi qo‘llaniladi. Belgilangan o‘g‘itlar muddatida va me’yorlarida qo‘llanilmasa yildan-yilga tuproq unumdorligi va hosildorlik pasaya bordi. Qolaversa, hosilni 50% qismi o‘g‘itlar hisobiga olinishini alohida ta’kidlash joizdir. Birinchi oziqlantirishda o‘g‘it o‘simliklar qatoridan 15-18 sm va 12-14 sm chuqurlikda, shonalash davrida 20-22 sm uzoqlikda 14-16 sm chuqurlikda, gullash davrida esa qator oralari o‘rtasiga (60 sm qator oralarida) 14-16 sm chuqurlikka solinadi. Agar g‘o‘za qator oralari 90 sm bo‘lsa, 2-4 chin barg va shonalash davrida 60 sm li qator oralig‘idek, gullaganda esa o‘g‘it o‘simlik qatoridan 30-35 sm yoniga 14-16 sm chuqurlikka solinadi. Ta’kidlash joizki, fosforli va kaliyli o‘g‘itlar qo‘llanilmasdan faqat azot o‘g‘itlari solinsa, ko‘saklarni ochilishi 15-20 kunga kechikib, hosil sifati pasayadi. Shuning uchun, fosforli va kaliyli o‘g‘itlarni tegishli me’yorlari va muddatlarda qo‘llanilishi zarur. G‘o‘zani oziqalantirishda mineral o‘g‘itlar tuproqqa kultivator o‘g‘itlagichlar yordamida solinadi. adu.uz universaljurnal.uz 391 “ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI” xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari 25-30 s paxta hosili uchun N-200, P-140, K-100 kg, 30-35 s uchun N-250, P-175, K-125 kg, 35-40 s uchun N-300, P-210, K-150 kg bo‘lsa, tuprog‘i sho‘rlangan yerlarda azotli o‘g‘it me’yori 10- 15 foiz oshiriladi, fosfor bilan kaliyli o‘g‘itlar agroximkartogrammalar asosida beriladi. Tadqiqotlar “Metodы agroximicheskix, agrofizicheskix i mikrobiologicheskix issledovaniy v polivnыx xlopkovыx rayonax”, “Metodika polevыx opыtov s xlopchatnikom v usloviyax orosheniya” uslubiy qo‘llanmalar asosida olib borilgan. Ma’lumotlarning matematik-statistik tahlillari esa B.A.Dospexovning uslubi va Microsoft Excel dasturi bo‘yicha amalga oshirilgan. Andijon viloyatining tipik bo‘z tuproqlari sharoitida g‘o‘zaning “Andijon-35” va “Sulton” navlarida KAS va karbamid o‘g‘itlarini turli me’yorlari asosidagi suspenziyaning ta’siri g‘o‘zaning rivojlanish davrlariga bog‘liqligi aniqlandi. G‘o‘zani 2-3 chinbargli, shonalash va gullash davrlarida, fermer xo‘jaliklarida qo‘llanilayotgan suspenziyalardagi suvda ancha qismi erimaydigan fosfor va kaliyli o‘g‘itlarning g‘o‘za hosildorligiga ta’siri yo‘qligi, faqat KAS va karbamid o‘g‘itlari asosidagi suspenziyaning maqbul me’yorlarini qo‘llash kerakligi isbotlandi. 1 – jadval. Tajriba dalasi tuprog‘ining agrokimyoviy ko‘rsatkichlari Umumiy, % Harakatchan, mg/kg Karbo Kesma Chuqur Gumu natla Gips № Lik s % N P O K O N-NO P O K O r SO % 2 5 2 3 2 5 2 4 SO 2 0-22 1,12 0,074 0,215 1,70 11,24 37,2 305 7.60 0.156 22-37 0,87 0,044 0,195 1,53 9,0 33,64 252 7.42 0.099 37-58 0,75 0,039 0,144 1,19 7,74 30,32 223 7.66 0.115 K-1 58-103 0,63 0,031 0,118 0,87 9,73 28,98 215,5 7.63 0.123 103-130 0,34 0,025 0,075 0,77 9,24 26,32 203 7.66 0.139 Tajriba xo‘jaligining tuprog‘i qadimdan sug‘orib kelinadigan tipik bo‘z tuproq. Bu tuproq tarkibida 0-22 va 22-37 sm haydov qatlamda 1,12-0,87% gumus, umumiy azot 0,074 – 0,044%, umumiy fosfor 0,215 – 0,195%, va umumiy kaliy 1,70–1,53% mavjud bo‘lib, o‘simlik o‘suv davrida foydalanadigan oziqa elementlarining juda oz miqdorda, ekanligidan dalolat beradi (1–jadval). Tajriba dalasining oziq elementlarining xarakatchan shakllari 0-22 va 22-37 sm haydov qatlamida N– NO 11,24-9,0 mg/kg, P O 37,2-33,64 mg/kg va K O 305-252 mg/kg ni tashkil etadi. 3 2 5 2 Tadqiqot natijalarining ilmiy ahamiyati KAS va karbamid o‘g‘itlari asosi