ОПИСАНИЕ МОРФОБИОЛОГИИ И ХОЗЯЙСТВЕННОЙ ХАРАКТЕРИСТИКИ СОРТОВ ВИДА G. BARBADENSE L.

Аннотация

Due to the growth of global demand for agricultural products, the creation and breeding of cotton varieties that are characterized by early maturity, high productivity, high fiber quality and productivity, resistance to diseases, pests and adverse environmental factors is becoming increasingly important. In this regard, the rational use of resources of polyploid species of the genus Gossypium L., which are a genetically rich and unique source of biodiversity, is of great importance. A description of the morphobiological and economic characteristics of species forms of the species G. barbadense L. is presented. Keywords: gossypole glands, sympodial branches, monopodial branches, need for a short day. Paxtadan yuqori sanoat navli, ertapishar, sifatli, mo‘l hosil beradigan, moydorligi yuqori, qurg‘oqchilikka chidamli navlarni yaratish. Hozirgi keng maydonlarda ekilayotgan, rayonlashtirilgan navlar shira, trips, o‘rgimchakkana, ko‘sak qurti, ildiz chirishi, gommoz kabi kasalliklar bilan zararlanib g‘o‘zaning o‘sishi, rivojlanishi kechikmoqda. Natijada, hosildorlikni pasayishiga olib kelmoqda. Agar shunday zararkunandalarga chidamli, chigitining moydorligi yuqori navlar yaratilib ishlab chiqarishga joriy etilsa, katta iqtisodiy samara beradi[1]. XX asrning 1930-1980 yillarida chop etilganG.herbaceum L. vaG.arboreum L. turlari hamda Gossypium L. turkumining tetraploidli va diploidli tur vakillari ishtirok etgan, turlararo duragaylash, eksperimental poliploidiya uslublarini qo‘llagan holda, qimmatli xo‘jalik belgili va qishloq xo‘jalik kasalliklariga (gommoz, fuzarioz, vilt), zararkunanda hashorotlarga chidamli donorlar olishga bag‘ishlangan mamlakatimiz va chet el olimlarining bir qator ishlari mavjud bo‘lib ushbu tadqiqotlar o‘sha davr g‘o‘za genetikasi va seleksiyasini rivojlanishiga katta hissa qo‘shgan [2, 3, 4]. G.barbadense ssp. ruderale f. pisco adu.uz universaljurnal.uz 328 “ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI” xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari Ruderal (yarim yovvoyi) shakl. Oʻsimlik tupi tik oʻsuvchan, barglari oʻrtacha zichlikda joylashgan, asosiy poyaning boʻyi- 100,0-120,0 sm, oʻrtacha antosian qizarishga ega, kuchsiz tuklangan, Boʻgʻinlar umumiy soni- 30-32 ta, cheklanmagan, birinchi simpodial hosil shoxi (hs) 17 boʻgʻinda, monopodial shoxlar soni (m)- 12-16 ta, simpodial shoxlar soni (s)- soni (s)- 8- 10 ta, 2-3 tipga mansub. Bargi oʻrtacha (12,0 x 15,0 sm), yashil, 3-5 oʻymali, tuklanishi kuchsiz, nektardoni 3 ta, dumaloq, rangsiz, barg bandi 12 см, kuchsiz antosion qizarishga ega. Guli oʻrtacha, oʻrtacha ochiluvchan, gulbandi uzunligi- 2,0 sm, gulyonbargchasi- 3 ta, yuraksimon, uchki qismi 4-10 ta tishchali (0,3-1,5 см), oʻrtacha antosian qizarishga ega, tashqi nektardonlari- 3 ta, ichki nektardoni yoʻq, Gulkosachabargi toʻlqinsimon, och yashil, Gultojibargi- 5 ta (5,5-6,0 см), toʻlqinsimon, sariq, asosida toʻq qizil dogʻi bor, otalik ustunchasi silindrsimon, changdonlari va chang donachalari toʻq sariq rang, onaligi uch ustunchali, otalik ustunchasidan 1,0-1,5 sm turtib chiqqan. Koʻsagi mayda, toʻq yashil, konussimon, oʻtkir uchli, sirti gossopol bezchalari bilan qoplangan, 3 chanoqli. Bitta ochilgan koʻsakdagi paxta vazni- 1,0-2,0 g. Chigiti mayda, tuxumsimon. Tolasi kalta 19,2-24,0 mm, novvotrang. Biologik va xoʻjalik xususiyatlari. Oʻsimlik qisqa kunga talabchan, barcha organlari gossipol bezchalari bilan qoplangan, qurgʻoqchilik va kasalliklarga chidamli. G.barbadense ssp. ruderale f. parnat Ruderal (yarim yovvoyi) shakl. Oʻsimlik tupi tik oʻsuvchan, barglari oʻrtacha zichlikda joylashgan, asosiy poyaning boʻyi- 120,0-135,0 sm, kuchli antosion qizarishga ega, kuchsiz tuklangan. Boʻgʻinlarining umumiy soni- 22-26 ta, shoxlanishi simpodial, birinchi simpodial hosil shoxi (hs)- 15-18 boʻgʻinda, monopodial shoxlar soni (m)- 2-6 ta, simpodial shoxlar soni (s)- 14-17 ta. Bargi oʻrtacha (12-22,0 sm), toʻq yashil, 3-5 oʻymali, tuklanishi kuchsiz, nektardoni- 3 ta, dumaloq, rangsiz, barg bandi uzunligi- 12,0-15,0 sm, oʻrtacha antosion qizarishga ega. Guli oʻrtacha, oʻrta ochiluvchan, gulbandi uzunligi- 1,0-2,0 sm, gulyonbargchasi- 3 ta, yuraksimon, uchki qismi 5-11 tishchali (0,3-1,8 sm), gulyonbarg tashqi shiradonlari- 3 ta, dumaloq, rangsiz, ichki nektardoni yoʻq, gulkosachabargi toʻlqinsimon, och yashil, Gultojibargi- 5 ta, (5,0-6,0 см), toʻlqinsimon, och sariq, gulbarg yuza qismi gossipol bezchalari bilan qoplangan, asosida toʻq qizil dogʻi bor. Otalik ustunchasi silindrsimon, changdonlari va chang donachalari toʻq sariq rang, Onaligi uch ustunchali, otalik ustunchasidan 0,5-1,5 sm turtib chiqqan. Koʻsagi mayda, toʻq yashil, konussimon, oʻtkir uchli, sirti gossipol bezchalari bilan qoplangan, 3-4 chanoqli. Bitta ochilgan koʻsakdagi paxtaning vazni- 1,2-2,2 g. Chigiti mayda, tuxumsimon, qattiq «toshsimon» qobiqli, tolasi kalta 21,0-25,0 mm, novvotrang. Biologik va xoʻjalik xususiyatlari. Oʻsimlik qisqa kunga talabchan, barcha organlari gossipol bezchalari