Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
СВЯЗЫВАНИЕ ЛИГАНДОВ С РЕЦЕПТОРАМИ
RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI” · Zohidova Xonzodabegim Iskandarbek qizi · Umarova Gulnoza Abdurashidovna
Универсал международный научный журнал · 2026
Аннотация
In this scientific work, the interaction of ligands and receptors at the molecular level was studied. In living organisms, these interactions play an important role in cell signaling, pathways, and the creation of pharmacological effects. The study used Autodesk software to identify and evaluate ligand binding to the receptor. Keywords: G-protein-coupled receptors (GPCR), Ion channel receptors, receptor tyrosine kinases (RTK), AutoDock Tools (ADT), molekulyar docking. Retseptor - bu hujayra yuzasida yoki hujayra ichida joylashgan oqsil bo‘lib, u ma’lum ligandni tanib, unga bog‘lanadi. Retseptorlar signallarni qabul qilib, ularni hujayra ichidagi javoblarga aylantiradi. Retseptorlar turli shakllarda boʻlishi mumkin, lekin ular asosiy ikki turga ajratiladi: Yuzaki retseptorlar (membranali) – hujayra tashqarisidagi ligandlarni qabul qiladi. Masalan: G- protein bilan bog‘liq retseptorlar. Hujayra yuzasi retseptorlari membranaga birikkan oqsillar boʻlib, hujayraning tashqi yuzasida ligandlar bilan bogʻlanadi [1]. Ichki retseptorlar – hujayra ichida joylashgan, odatda steroid gormonlarga bog‘lanadi. Masalan: Estrogen retseptori - hujayra ichkarisida (sitoplazmada yoki yadroda) uchrovchi hujayra ichi retseptorlari va plazmatik membranada uchrovchi hujayra yuzasi retseptorlari. Hujayra ichi retseptorlari retseptor oqsillar boʻlib, ular hujayra ichida asosan sitoplazma va yadroda joylashadi [2]. Bularga gidrofob steroid gormonlarning retseptorlarini, jumladan, hujayra ichida joylashgan estradiol (estrogen) va testosteron jinsiy gormonlarining retseptorlari kabilardir [5]. Signal uzatishning bu turida ligand plazmatik membranani kesib oʻtmaydi. Shuning uchun turli xildagi (yirik, gidrofil, yaʼni “suvni yoqtiruvchi”) molekulalar ligand vazifasini bajarishi mumkin. AutoDock — molekulyar doking (bog‘lanish) simulyatsiyasi orqali kichik molekulalarning (ligandlarning) biomakromolekulalar (retseptorlar proteinlar) bilan qanday bog‘lanishini prognozlash imkonini beruvchi dasturiy ta'minotdir. Ushbu ishda ligand va retseptorlar o‘rtasidagi o‘zaro ta’sirni aniqlash va ularni tahlil qilish maqsadida AutoDock dasturidan foydalaniladi. Bunda asosiy e’tibor ligandning retseptor bilan eng optimal energiyali bog‘lanish holatini topish va ushbu holatni vizual va energetik jihatdan baholashga qaratiladi. Paul Ehrlich birinchi bo‘lib organizmdagi "retseptor" adu.uz universaljurnal.uz 370 “ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI” xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari degan tushunchani ilgari surgan va dorilar faqat maqsadli molekulalarga bog‘lanishi mumkinligini aytgan [3]. U “kalit va qulf” printsipini yaratgan bo‘lib, bu ligand-retseptor selektivligini tushunishda fundamental tushuncha hisoblanadi. Lefkowitz o‘z tadqiqotlarida ushbu retseptorlarning tuzilishini o‘rganib, ularning ligandlar bilan qanday bog‘lanishini aniqlagan [4]. Demak ligand va retseptorlar o‘rtasidagi ta’sirlashuv biologik tizimlarning tartibli ishlashini ta’minlovchi asosiy molekulyar jarayonlardan biridir. Ushbu o‘zaro ta’sirlarning fazoviy va energetik xususiyatlarini chuqur tahlil qilish zamonaviy bioinformatik vositalar orqali amalga oshirilmoqda. Shulardan biri bo‘lgan AutoDock dasturi molekulyar docking jarayonini avtomatlashtirgan bo‘lib, ligandlarning retseptor faol markazlariga bog‘lanish imkoniyatini bashorat qilishda keng qo‘llaniladi. Foydalanilgan adabiyotlar 1. Forli S., Huey R., Pique M. E., Sanner M. F., Goodsell D. S., & Olson A. J.Computational protein–ligand docking and virtual drug screening with the AutoDock suite. Nature Protocols, (2016). https://doi.org/10.1038/nprot.2016.051 2. Kitchen D. B., Decornez H., Furr J. R., & Bajorath J. (2004). Docking and scoring in virtual screening for drug discovery: Methods and applications. Nature Reviews Drug Discovery, (2004). https://doi.org/10.1038/nrd1549 3. Leach A. R. (2001). Molecular Modelling: Principles and Applications. 2nd Edition. Pearson Education Limited. 4. Lengauer T., & Rarey, M. Computational methods for biomolecular docking. Current Opinion in Structural Biology, (1996). https://doi.org/10.1016/S0959-440X(96)80061-3 5. Morris G. M., Goodsell, D. S., Halliday R. S., Huey, R., Hart W. E., Belew R. K., & Olson, A. J. (1998). Automated docking using a Lamarckian genetic algorithm and an empirical binding free energy function. Journal of Computational Chemistry, (1998). https://doi.org/10.1002/(SICI)1096-987X(19981115)19:14 3.0.CO;2-B adu.uz universaljurnal.uz 371
Доказательный фрагмент
«In this scientific work, the interaction of ligands and receptors at the molecular level was studied.»
Образец извлечения
Демо-превьюIn this scientific work, the interaction of ligands and receptors at the molecular level was studied. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Просмотров
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- G-protein-coupled receptors (GPCR), Ion channel receptors, receptor tyrosine, рецепторные тирозинкиназы (RTK), receptor tyrosine kinases (RTKs), сопряженные с G-белком (GPCR), molekulyar doking., молекулярная стыковка., molecular docking., Ion kanal retseptorlari, Рецепторы, AutoDock Tools (ADT), G-protein bilan bog‘liq retseptorlar (GPCR), инструменты AutoDock (ADT), tirozin kinaza retseptorlari (RTK), G-protein-coupled receptors (GPCRs), рецепторы ионных каналов
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025