Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
ФЕНОЛОГИЧЕСКИЕ НАБЛЮДЕНИЯ И ИЗУЧЕНИЕ УРОЖАЙНОСТИ ВНОВЬ СОЗДАННЫХ ЛИНИЙ ХЛОПКА
RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI” · HOSILDORLIGINI O‘RGANISH · Gʻulomov Gʻafurjon Shavkatbek o‘g‘li · Akbaraliyev Alisher Akromjon o‘g‘li · G‘ulomova Gulbahor Abduxalil qizi
Универсал международный научный журнал · 2026
Аннотация
In the world, special attention is paid to further increasing the yield and quality of cotton, accelerating selection processes and improving cultivation technologies, as well as enriching the cotton genotype through hybridization of introgressive forms. In this regard, the production of genetically enriched introgressive hybrids using experimental polyploidy methods, the combination and improvement of economically valuable traits of existing varieties, and the creation of sources with a genetic basis are of current scientific and practical importance. Keywords: indicator, hybrid, variety, experimental polyploidy. Bugungi kunda dunyoda Gossypium L. turkumi turlarini eksperimental poliploidiya va turlararo duragaylash asosida qimmatli xo‘jalik belgili kasallik va zararkunandalarga chidamli manbalar olishga e’tibor qaratilmoqda. Ta’kidlash joizki, g‘o‘za, bug‘doy, karam, lavlagi va boshqa bir qator o‘simliklarni poliploid navlari yaratilmoqda. Shu o‘rinda, turli stress omillarga ta’sirchan, qurg‘oqchilikka, kasallik va zararkunandalarga chidamli introgressiv shakllarni amaliy seleksiya ishlariga jalb etish dolzarb masalalardan biri hisoblanadi. Paxtadan yuqori sanoat navli, ertapishar, sifatli, mo‘l hosil beradigan, moydorligi yuqori, qurg‘oqchilikka chidamli navlarni yaratish. Hozirgi keng maydonlarda ekilayotgan, rayonlashtirilgan navlar shira, trips, o‘rgimchakkana, ko‘sak qurti, ildiz chirishi, gommoz kabi kasalliklar bilan zararlanib g‘o‘zaning o‘sishi, rivojlanishi kechikmoqda. Natijada, hosildorlikni pasayishiga olib kelmoqda. Agar shunday zararkunandalarga chidamli, chigitining moydorligi yuqori navlar yaratilib ishlab chiqarishga joriy etilsa, katta iqtisodiy samara beradi[1]. XX asrning 1930-1980 yillarida chop etilganG.herbaceum L. vaG.arboreum L. turlari hamda Gossypium L. turkumining tetraploidli va diploidli tur vakillari ishtirok etgan, turlararo duragaylash, eksperimental poliploidiya uslublarini qo‘llagan holda, qimmatli xo‘jalik belgili va qishloq xo‘jalik kasalliklariga (gommoz, fuzarioz, vilt), zararkunanda hashorotlarga chidamli donorlar olishga adu.uz universaljurnal.uz 372 “ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI” xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari bag‘ishlangan mamlakatimiz va chet el olimlarining bir qator ishlari mavjud bo‘lib ushbu tadqiqotlar o‘sha davr g‘o‘za genetikasi va seleksiyasini rivojlanishiga katta hissa qo‘shgan [2, 3, 5]. G.Xolmurodova, Sh.Nomozov, O.Murotov g‘o‘za o‘simligidan amaliy seleksiya uchun boshlang‘ich ashyo tayyorlashda chatishtirishning konvergent usulidan foydalanishgan. Mualliflar g‘o‘zaning turli qimmatli xo‘jalik belgilarini yaxshilashda, konvergent chatishtirish uslubi mavjud uslublrdan ustunligi bilan ajralib turishini, tadqiqotlarni jadallashtirish, kelgusida rayonlashgan turli g‘o‘za navlari belgilarini talab darajasida ushlab turish imkonini yaratadi, deb ta’kidlashadi. MATERIAL VA USULLAR Paxta xosildorligining qaytariqlar bo‘yicha olingan ko‘rsatkichlar B.A.Dospexov (1985) tomonidan ishlab chiqilgan dispersion tahlildan o‘tkazildi. Ushbu uslubga ko‘ra nav va tizmalarning ayrim morfobiologik hamda xo‘jalik belgilari o‘rganildi. Tajriba o‘tkazilganda xatolikka yo‘l qo‘ymasdan aniq ma’lumot olish uchun qo‘llanmalardan foydalaniladi. Shuning uchun xam biz Paxta seleksiyasi, urug‘chiligi va yetishtirish agrotexnologiyalari ilmiy tadqiqot instituti Andijon ilmiy tajriba stansiyasi tomonidan chiqarilgan tajriba qo‘yish uslubi va universitetimiz domlalari tomonidan chiqarilgan uslubiy qo‘llanmalardan, hamda g‘o‘zaning G.hirsutum turiga mansub S-6524 navi hamda L-23/04, L-32/04, L-33/04 va L- 37/04 tizmalaridan foydalanilgan. NATIJA VA MUXOKAMA Tajribani dala sharoitida o‘tkazdik. Tizmalarni dalaga Paxta seleksiyasi, urug‘chiligi va yetishtirish agrotexnologiyalari ilmiy tadqiqot instituti Andijon ilmiy tajriba stansiyasi tomonidan ishlab chiqilgan metodlar asosida joylashtirildi. Tajriba asosan o‘rtacha o‘lchamli variantlarda o‘tkazildi. Tajriba 4 qaytariq 5 variantdan iborat bo‘lib dalada bitta yarusda sistemali joylashtirildi. Har bir variant 2 qatordan iborat bo‘lib uzunligi 11 metr. Har bir variantning o‘lchami 19,8 m2ni tashkil qildi. Bir qaytariq maydoni 99,0 m2, umumiy tajriba maydoni esa 396,0 m2 ni tashkil qildi Tajriba maydoniga chigit 90x20-1 sxema bo‘yicha ekilib, yaganadan keyin har bir uyada bittadan sog‘lom ko‘chat qoldirildi. Bir gektar madonda o‘rtacha 55 ming tup ko‘chat qoldirildi. G‘o‘zaning vegetatsiya davrida quyidagi fenologik kuzatuv va xisobot ishlari olib borildi. 1. O‘simliklarni 50% unib chiqishi, gullash va pishish fazalarini davomiyligi aniqlandi. 2. Shonalash, gullash va pishish fazalarida o‘simliklarni bo‘yi o‘lchandi. 3. Gullar soni aniqlandi. 4. Pishgan va xom ko‘saklar soni aniqlandi. Tajribani dalaga joylanish sxemasi adu.uz universaljurnal.uz 373 40/73-L 40/33-L 40/23-L 40/32-L 4256-S tS 40/73-L 40/33-L 40/23-L 40/32-L 4256-S tS 40/73-L 40/33-L 40/23-L 40/32-L 4256-S tS 40/73-L 40
Доказательный фрагмент
«In the world, special attention is paid to further increasing the yield and quality of cotton, accelerating selection processes and improving cultivation technologies, as well as enriching the cotton genotype through…»
Образец извлечения
Демо-превьюIn the world, special attention is paid to further increasing the yield and quality of cotton, accelerating selection processes and improving cultivation technologies, as well as enriching the cotton genotype through… Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Просмотров
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- indicator, hybrid, variety, experimental polyploidy, сорт, урожайность, nav, yield, crossbreed, экспериментальная полиплоидия., eksperimental poliploidiya., скрещивание, experimental polyploidy., hosildorlik, duragay, гибрид
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025