ВЛИЯНИЕ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ПЕСТИЦИДОВ В СЕЛЬСКОМ ХОЗЯЙСТВЕ: ИХ ПОЛЬЗА И ВРЕД

Аннотация

в статье освещаются проблемы, связанные с повреждением сельскохозяйственных рабочих пестицидами, устойчивостью сельского хозяйства, продовольственной и продовольственной безопасностью, биобезопасностью, улучшением жизненных возможностей, изменением парадигмы в сельском хозяйстве с учетом последствий изменения климата, экологической безопасности и здоровья населения, а также проблемы, которые в настоящее время возникают из-за неправильного использования пестицидов. Ключевые слова: фермы, регуляторы роста, моллюски, малярия, хлорорганические инсектициды, рак, бесплодие, гормональный дисбаланс. Annatotsia: the article highlights problems caused by pesticide damage by agricultural workers, agricultural sustainability, food and food safety, biosecurity, improved living opportunities, climate change impacts, environmental safety and public health, and currently emerging in agriculture due to the uneven use of pesticides. Keywords: farms, growth regulators, molluscids, malaria, chlorogenic insecticides, cancer, infertility, hormonal imbalance. Pestitsidlar insektitsidlar, fungitsidlar, gerbitsidlar, rodentitsidlar, mollyussidlar, nematsidlar, o‘simliklar o‘sishi regulyatorlari va boshqalarni o‘z ichiga olgan keng ko‘lamli birikmalardir[8] Ular orasida bezgak va tif kabi bir qator kasalliklarga qarshi kurashda muvaffaqiyatli qo‘llaniladigan xlororganik (OK) insektitsidlar 1960-yillardan keyin texnologik jihatdan rivojlangan mamlakatlarning ko‘pchiligida taqiqlangan yoki cheklangan[8]. Pestitsidlar zararkunandalarni yo‘q qilish uchun mo‘ljallangan moddalar bo‘lib, ular orasida hasharotlar, bakteriyalar, qo‘ziqorinlar, viruslar va yovvoyi hayvonlarning oziq-ovqatlari va odamlarning farovon hayotiga zarar etkazadigan yovvoyi hayvonlarga qarshi qo‘llaniladi. Pestitsidlarni boshqarish bo‘yicha xalqaro xulq-atvor kodeksiga (ICCPM) ko‘ra, pestitsid atamasi "har qanday zararkunandalarni qaytarish, yo‘q qilish yoki nazorat qilish yoki o‘simliklarning o‘sishini tartibga solish uchun mo‘ljallangan har qanday modda yoki kimyoviy yoki biologik tarkibiy qismlar aralashmasi"dir[5]. Aniqroq qilib aytadigan bo‘lsak, insektitsidlar turli hasharotlarni o‘ldirish uchun, gerbitsidlar o‘simliklarni o‘ldirish uchun, fungitsidlar va bakteritsidlar ekinlarga kasalliklarni keltirib chiqaradigan qo‘ziqorin va bakteriyalarni o‘ldirish yoki nazorat qilish maqsadida ishlatiladi va o‘simliklarning o‘sish regulyatorlari ekinlarning o‘sish bosqichlarini o‘zgartirish uchun fodalaniladi[19]. Pestitsidlar qishloq xo‘jaligida, shuningdek, qurilish, bog'dorchilik va ko‘kalamzorlashtirish va vektor nazorati uchun sog'liqni saqlash dasturlari adu.uz universaljurnal.uz 446 “ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI” xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari kabi qishloq xo‘jaligidan tashqari sohalarda keng qo‘llaniladi. Ushbu zaharli moddalarni keng qo‘llash odamlarga va hayotning turli shakllariga toksik ta'siri tufayli uzoq vaqtdan beri asosiy sog'liqni saqlash muammosi sifatida tan olingan[18]. Pestitsidlarning turli kimyoviy guruhlari maqsadli organizmlarga ta'sir qilishning turli usullari uchun mo‘ljallangan. Umuman olganda, ko‘pchilik insektitsidlar hasharotlarning asab tizimiga ta'sir qiladi, neyrotransmitterlar yoki aloqa kanallarining funktsiyalarini inhibe qiladi. Turli xil kimyoviy tabiatga ega bo‘lgan insektitsidlar o‘z faoliyatini asab tizimining turli joylarida amalga oshiradi va turli xil salbiy reaktsiyalarni keltirib chiqaradi[6]. Pestitsidlarning salbiy ta'siri 20-asrning o‘rtalaridan beri global miqyosda muhokama qilinmoqda. JSSTning aholi salomatligi uchun pestitsidlarni qo‘llash bo‘yicha ishi, ulardan foydalanishning dastlabki davrlarida, pestitsidlar keltirib chiqaradigan xavf haqida keng ma'lumot berilgan. JSST 1948 yilda o‘zining birinchi Jahon sog'liqni saqlash assambleyasida pestitsidlarning insonlar uchun xavfliligini tan oldi va qayd etdi. 1953 yilda JSST tomonidan nashr etilgan monografiyada bu masala bo‘yicha 700 ga yaqin bibliografik ma'lumotnomalar jamlangan edi[1]. Bolalar orasida pestitsidlar bilan zaharlanish muhim tashvish hisoblanib kelmoqda. 2004 yilda BMT tashkilotlari chaqaloqlar va bolalar pestitsidlar sabab bo‘lgan jiddiy sog'liq muammolaridan nomutanosib ravishda ta'sir ko‘rsatishini ta'kidladilar[7]. Bolalarning pestitsidlarga ta'siri ular tug'ilishidan oldin, homiladorlik davrida kontseptsiya paytida boshlanishi mumkin. Bu ta'sir asosan ota-onalar orqali, ota-onalarning pestitsidlarga ta'siri natijasida sodir bo‘ladi. Bunday ta'sir rivojlanayotgan homilaga zarar etkazishi va normal rivojlanish jarayoniga salbiy ta'sir ko‘rsatishi mumkin va neyroxulq-atvor muammolari, tug'ma nuqsonlar va hatto o‘lik tug'ilishga olib kelishi mumkin[12,17]. Bolalarning pestitsidlarga ta'siri tug'ilishdan keyin ham sodir bo‘lishi mumkin. Chaqaloqlar ona suti, nafas olish va ifloslangan oziq-ovqat va suvni iste'mol qilish orqali pestitsidlar ta'sir qiladi. Uzoq vaqt davomida bitta va yoki bir nechta pest