ВАЖНОСТЬ ИЗУЧЕНИЯ ФОТОСИНТЕЗА

Аннотация

Fotosintez jarayoniga tashqi omillar, ya’ni turli harorat chegaralari, quyosh yorug’ligi intensivligi , yorug’lik energiyasi, karbonat angidridi va kislorod konsentratsiyasi, ildiz orqali mineral oziqlanishi, suv bilan ta’minlanishi kabilarning ta’sirini hamda ushbu ta’sirlar ostida fotosintetik jarayonlarning sutkalik va mavsumiy ritmlari o‘zgarishini tahliliy o‘rganish asosiy maqsad va vazifalar bo‘lib hisoblanadi. Tayanch iboralar: Fotosintetik organ , vegetatsiya , organik modda, fotosintez jadalligi, modifikatsiyalangan gaz muhiti, biologik hosil. Fotosintez jarayonida o‘simliklarda organik modda hosil bo‘ladi va to‘plana boradi. Bu organik moddaning umumiy miqdori fotosintez va nafas olish jarayonlarining jadalligiga bog’liq. Ya’ni fotosintez jarayonida hosil bo‘layotgan organik moddaning nafas olish jarayoni uchun sarflanayotgan organik modda nisbatiga bog’liq bo‘ladi: A = F – D Bu yerda A-to‘plangan organik modda miqdori, F-fotosintez jarayonida hosil bo‘lgan organik modda miqdori, D-nafas olish jarayoniga sarflangan organik modda miqdori. Dala sharoitida organik moddaning hosil bo‘lishini va to‘planishini ifodalovchi fotosintezning sof mahsuldorligini quyidagi formula bilan aniqlash mumkin: B – B 2 1 F = 1/2 (L +L ) T 1 2 Bu yerda B va B tajribaning boshlanishida va oxirida o‘simlikda hosil bo‘lgan quruq modda 1 2 miqdori (g), L va L – tajribaning boshlanishida va oxirida o‘simlik bargining sathi (m2) T-tajriba 1 2 davomidagi kunlar soni, F- to‘plangan organik moddaning miqdori (g/m2 sutka). Sutka davomida to‘planadigan organik moddaning miqdori vegetatsiya davomida o‘zgarib turadi va u juda oz miqdordan boshlanib to 15-18g/m2 gacha bo‘lishi mumkin. Fotosintez jarayonida hosil bo‘lgan va to‘plangan organik modda ikki guruxga bo‘linadi: 1) biologik (U- ), 2) xo‘jalik (U- ). biol xo‘j O‘simlik tanasida vegetatsiya davrida sintez bo‘lgan quruq moddaning umumiy miqdori biologik hosil deyiladi. Biologik hosilning xo‘jalik maqsadlariga ishlatiladigan qismi (donlari, urug’lari, ildiz mevalari va boshqalar) xo‘jalik hosili deyiladi. Xo‘jalik hosilning miqdori har xil o‘simliklarda turlicha bo‘ladi va bu koeffitsient (K ) bilan xo‘j ifodalanadi. U xo‘j K = xo‘j U biol Umuman quyidagi sharoitlar yaratilganda eng yuqori hosildorlik darajasiga erishish mumkin: 1) ekinzorlarda barg sathini ko‘paytirish; 2) fotosintetik organning faol ishlash davrini uzaytirish; 3) fotosintezning jadalligini va mahsuldorligini oshirish; 4) fotosintez jarayonida sintezlangan organik moddalarning harakatini va o‘simlik a’zolarida qayta taqsimlanishini tezlatish va hokazolar. Buning uchun esa hamma agrotexnik tadbir va choralar (o‘g’itlash, sug’orish, yerga ishlov berish, zararkunandalarga qarshi kurashish va hokazolar) o‘z vaqtida sifatli o‘tkazilishi zarur. Foydalanilgan adabiyotlar adu.uz universaljurnal.uz 450 “ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI” xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari 1.P.H.Reven, R.F.Evert, S.E.Eichhorn. “Biology of plants”, 8th edition – New York: W.H.Freeman and Company, 2013. 2. L.Taiz, E.Zeiger. “Plant Physiology and Development”, 6th edition – Sinauer Associates, 2015. 3. W.G.Hopkins, N.P.A.Huner. “Introduction to Plant Physiology”, 4th edition – Wiley, 2008. 4. https://studmate.ru/ 5. https://azkurs.org/ adu.uz universaljurnal.uz 451