ПРОЦЕСС ДЕНИТРИФИКАЦИИ В СТОЧНЫХ ВОДАХ И ЕГО ИЗМЕНЕНИЯ

Аннотация

Denitrifikatsiya jarayoni denitrifikator mikroorganizmlar ishtirokida oqava suvlarda to‘planayotgan azotli birikmalar har-xil azot oksidlari va erkin azot holda atmosfera gaz ko‘rinishida bug’lanadi. Kalit so‘z:Denitrifikatsiya, oqava suv, azot, zovur, il, azolla suv o‘simligi. Аннотатция: Процесс денитрификации заключается в участии денитрифицирующих микроорганизмов в процессе испарения азотистых соединений, накапливающихся в сточных водах, в атмосферу в виде газа, без образования различных оксидов азота и свободного азота. Ключевые слова: Денитрификация, сточные воды, азот, канава , ил, водное растение азолла. Annotation: The denitrification process involves the participation of denitrifying microorganisms in the process of nitrogenous compounds accumulating in wastewater being vaporized into the atmosphere as a gas, without the formation of various nitrogen oxides and free nitrogen. Keywords: Denitrification, wastewater, nitrogen, ditch, sludge, aquatic plant azolla. Denitrifikatsiya asosan geterotrof bakteriyalar tomonidan amalga oshirilganligi sababli, bu tizimda uglerod mavjudligiga juda bog'liq. Denitrifikatsiya eriydigan organik moddalar tarkibiga bog'liq, lekin nitrifikatsiya tezligiga (nitrit/nitratlar kirishi) va organik moddalarning gidrolizlanish tezligiga (oson parchalanadigan yoki suvda olinadigan organik uglerodning kiritilishi [1] yaqinroq bog'liqlik kuzatiladi. Energiya manbalari va vodorod donorlari sifatida harakat qila oladigan organik moddalar cho‘kindi va tuproqlarda o‘lik to‘qimalarning parchalanishi natijasida yoki ildiz sekretsiyasi shaklida bo‘lishi mumkin [2, 3]. FOS bo‘yicha bir qator tadqiqotlar o‘simlik biomassasini oshirish yoki metanol qo‘shish orqali uglerod kontsentratsiyasini oshirish usulini sinab ko‘rdi - bu tajribalar ushbu texnologiya bilan dastlabki tajribalar davomida amalga oshirildi [4, 5, 6] . Qayta ishlash oqava suvlarini to‘g'ridan-to‘g'ri quyish orqali denitrifikatsiya qilish uchun ugleroddan foydalangan [7]. Bu barcha tadqiqotlar shuni ko‘rsatdiki, uglerod yuqori nitrat sharoitda cheklovchi omil bo‘lishi mumkin. Uglerod cheklanmagan bo‘lishi uchun C: N nisbati kamida 5: 1 bo‘lishi kerak, bu uning ishida 20% C bo‘lishi demakdir, [8]. Agar uglerod cheklangan bo‘lsa (yuqori nitrat yuklari bilan), denitrifikatsiya tezligi uning yetkazib berish tezligiga juda bog'liq bo‘ladi [9]. Shunday qilib, suv yuzasida nitrifikatsiya jarayonida hosil bo‘lgan nitrat pastki cho‘kindilarning yuqori anaerob qatlamlariga tarqalishi mumkin va u yerda denitrifikatsiya qilinadi [10]. Kislorodning katta qismi o‘simlik tanasi orqali ildizlarga yetkazib beriladi [11, 12]. Denitrifikatsiya. Bu jarayon suvdagi xamda zovurning faol va foydali il tarkibidagi ba’zi bakteriyalar nitratlarni azot gaziga aylantiradigan jarayondir. Denitrifikatsiya jarayoni asosan Tiobacillus denitrificans, Pseudommonas fluorenscens, Ps bakteriyalari tomonidan amalga oshiriladi. Aeruginosa, Nitrococcus, normal faoliyat uchun kislorodsiz sharoitlarni talab qiladi. Jarayon ko‘p bosqichli sxema bo‘yicha davom etadi: NO − → NO − → NO → N O → N 3 2 2 2 adu.uz universaljurnal.uz 508 “ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI” xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari Samarali denitrifikatsiya jarayonini ta’minlash uchun quyidagi parametrlarni hisobga olish kerak: harorat, erigan kislorod darajasi, organik uglerod manbai va kamroq darajada pH qiymati. Denitrifikatsiya reaktsiyasi jarayonida gidroksid hosil bo‘lganligi sababli, pH qiymati ancha yuqori bo‘lib qoladi. Optimal pH darajasi 7 - 8,2. Tozalanadigan oqava suvning harorati denitrifikatsiya tezligiga ta’sir qiladi. Haroratning oshishi bilan denitrifikatsiya tezligi oshadi, optimal qiymatlar 10- 35 ° C oralig‘ida. Pastroq va yuqori harorat qiymatlari mavjud bo‘lsa, asoslash haroratni sozlashni (isitish yoki sovutish) o‘z ichiga olishi yoki boshqa tozalash usullarini qo‘llashi kerak. 1-rasm. Zovur suvidagi denitrifikatsiya jarayoni Erigan kislorodning mavjudligi denitrifikatsiyani ingibirlaydi. Amaliy tajriba shuni ko‘rsatadiki, hatto kichik dag‘al pufakchali shamollatish ham denitrifikatsiya jarayonini bostiradi. Shu bilan birga, anaerob ilning siqilishi uning ishlashiga zarar yetkazadi. Ushbu bosqichda zarur kislorod rejimini ta’minlash uchun aeratsiya tanklarining pastki qismida o‘rnatilgan va loy xamda faol il aralashmasini kislorod bilan boyitishning oldini olish uchun mexanik mikserlarni ta’minlash tavsiya etiladi. Nitrifikatsiya jarayoni bakteriyalarni oziqlantirish uchun ko‘p miqdorda organik birikmalarni talab qilishi mumkin, bu denitrifikatsiya zonasida yetishmovchilikni keltirib chiqarishi mumkin. Shu munosabat bilan, denitrifikatsiya jarayonini samarali amalga oshirish uchun faol loy va ilni oson oksidlanadigan moddalar bilan oziqlantirishga texnologik ehtiyoj bo‘lishi mumkin. Organik reagentlardan foydalanganda, ularning sarfini minimallashtirish uchun zarur choralar ko‘rilishi kerak (reagentlarga bo‘lgan ehtiyoj va dozani