ДИНАМИКА ИЗМЕНЕНИЯ ПРОЦЕССА НИТРИФИКАЦИИ В СТОЧНЫХ ВОДАХ ЗОВУР

Аннотация

Nitrifikatsiya nitrifikator mikroorganizmlar tomonidan amalga oshiriladigan muhim jarayonlardan biri bo‘lib qishloq xo‘jaligi ekinlariga qo‘llanilgan va sug’orqali zovurlarga tushayotgan nitrat va nitritlarga boy oqava suv hisoblanadi. Kalit so‘z:nitrifikatsiya, mikroorganizmlar, oqava suv, il, azolla suv o‘simligi. Аннотатция: Нитрификация — один из важных процессов, осуществляемых нитрифицирующими микроорганизмами, представляющий собой процесс преобразования сточных вод, богатых нитратами и нитритами, которые используются на сельскохозяйственных культурах и поступают в оросительные каналы. Ключевые слова: нитрификация, микроорганизмы, сточные воды, ил, водное растение азолла. Annotation: Nitrification is one of the important processes carried out by nitrifying microorganisms, and is the process of converting wastewater rich in nitrates and nitrites, which is used on agricultural crops and enters irrigation ditches. Keywords: nitrification, microorganisms, wastewater, il, azolla aquatic plant. Ammiakni nitrifikatsiyalash (ammiak azotini oksidlangan azotga aylantirish) ko‘plab tozalash tizimlarida ammiak azot konsentratsiyasini kamaytirishning asosiy mexanizmi hisoblanadi. Nitrifikatsiya an'anaviy ravishda kimyoavtotrof mikroorganizmlar bilan bog'liq, ammo bu jarayon geterotroflar tomonidan ham amalga oshirilishi mumkin [1, 2]. Suv tozalash inshootlarida nitrifikatsiya jarayonlari (an'anaviy oqava suvlarni tozalash texnologiyasi bilan). Biologik tozalash tizimlari odatda suspenziyali reaktorlar (masalan, faol loy) yoki biriktirilgan mikroorganizmlar yoki ifloslantiruvchi organizmlar (masalan, biofiltrlar) yordamida tozalash tizimlari sifatida tasniflanishi mumkin. Bunday qurilmalarda ikki bosqichli nitrifikatsiya sodir bo‘ladi [3]. Yuqoridagi reaksiyalarning stoxiometriyasidan kelib chiqadiki, birinchi bosqichda nazariy kislorod sarfi 1 g oksidlangan NH3-N ga taxminan 3,43 g, ikkinchi bosqichda esa 1,14 g, jami 4,57 g ni tashkil qiladi. Haqiqiy iste'mol biroz kamroq - NH3-N grammiga 4,3 g O2 [4]. Oksidlanish reaktsiyalari Nitrosomonas va Nitrobacter avlodi bakteriyalari hujayra sintezi uchun foydalanadigan energiyani chiqaradi. 0,17 g quruq biomassani olish uchun bir gramm ammoniy azot sarflanadi. Nitrifikatsiya natijasida suvning ishqoriyligi va pH darajasi pasayadi (azotlangan ammiakning har bir grammi uchun ikki mol H+ ajralib chiqadi (AQSh EPA, 1993a, 1993b). FOSda nitrifikatsiya jarayonlari. FOSdagi kabi tabiiy muhit an'anaviy oqava suv tozalash inshootlarida joylashgan boshqariladigan sharoitlarga qaraganda ancha murakkab. Tabiiy tizimlarda va FOSda yuqorida qayd etilganlardan tashqari boshqa bakteriyalar ham nitrifikatsiyada ishtirok etadi. Nitrifikatsiya qiluvchi bakteriyalar qatoriga Nitrosospira, Nitrosococcus va Nitrosomonas avlodlari ham kiradi, ular OPlarda ko‘p uchraydi. Bundan tashqari, nitrit Nitrospira va Nitrobacter avlodlari tomonidan oksidlanadi, ular OPlarda ham keng tarqalgan. Paracoccus denitrificans va Pseudomonas putida kabi geterotrof bakteriyalar ham nitrifikatsiyaga qodir (Bothe va boshq., 2000). Tabiiy tizimlarda ammiakning adu.uz universaljurnal.uz 556 “ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI” xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari nitritgacha oksidlanishi fermentlar tomonidan katalizlangan ikkita bosqichdan iborat [5]. FOSda nitrifikatsiya qilish uchun optimal pH diapazoni taxminan 7,2-9,0 [6]. Nitrifikatsiya - bu maxsus avtotrof mikroorganizmlar tomonidan ikki bosqichda amalga oshirilgan murakkab jarayon. Birinchi bosqichda nitrit anioniga oksidlanishi bo‘lib, u Nitrosococcus va Nitrosospira avlodining azotli bakteriyalarini ishlab mexanizm bo‘yicha amalga oshirish: NH + + 1,5 O → 2 H+ + H2O + 2 NO 4 2 2 3.3.2-rasmda olib borilgan tahlillarga ko‘ra, nitrifikatsiyaning I-bosqichida zovur oqava suvidagi nitrifikator I-faza mikroorganizmlar miqdori boshqa oylarga nisbatan ustunligini ko‘rsatdi. 1-rasm. Zovur oqava suvida azolla o‘simligi tomonidan nitrifikatsiya jarayonning tartibga solinishi Jumladan, avgust oyida ziovur suvidagi nitrifikator mikroorganizmlar soni Azolla salvinaceae o‘sayotgan suvda xamda zovur ostiga cho‘kib qolgan faol il qismida 6,14 lg tashkil qildi, Azolla salvinaceae o‘stirilmagan suvda esa 4,35 lg miqdorni tashkil qilganligi aniqlandi. Nitrifikatsiyaning II - bosqichi - azot kislotasining nitrat anioniga oksidlanishi. U nitrat bakteriyalari (tuproq va suvdagi Nitrobacter va suv Nitrospira Nitrococcus, Nitrococcus, Nitrospira) ishlab chiqarish bo‘yicha amalga oshirish: NO − + H O → NO − + 2 H+ + 2 e 2 2 3 Nitrifikatsiya juda sekin jarayon bo‘lib, pH darajasi, harorat, erigan kislorod konsentratsiyasi va toksik yoki inhibitiv aralashmalarning mavjudligi kabi ko‘plab tashqi omillarga bog‘liq. Nitrifikatsiya jarayonlari tozalashga kiradigan chiqindi suvning haroratiga bog‘liq. +9 ° C haroratda nitrifikatsiya tezligi pasayadi, +6 ° C da u butunlay to‘xtaydi. Yuqori haroratlarda +370 C, shuningdek, oqava suvda erigan kislorod