МЕДИЦИНСКОЕ ЗНАЧЕНИЕ ЛЕКАРСТВЕННОГО ГРИБА LENTINUS TIGRINUS

Аннотация

This article focuses on the biologically active compounds of the medicinal mushroom Lentinus tigrinus, their medicinal properties. The harmlessness of the mushroom extracts has been established as a result of various experiments on animals, which indicates its possible use as a medicinal agent. Keywords: Lentinus tigrinus, antioxidant, antibacterial, antagonistic, sterol, toxicity Lentinus tigrinus (Buqa) Fr. dorivor zamburug‘i – biologik faol moddalarga boy, tibbiyotda keng qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan noyob qo‘ziqorin turlaridan biri hisoblanadi. L. tigrinus zamburug‘i Basidiomycota bo‘limi, Agaricomycetes sinfi, Polyporales tartibi, Polyporaceae oilasi, Lentinus turkumiga mansub saprofit zamburug‘lar bo‘lib, yakka–yakka holda yoki turli xil daraxtlarning yon tomonida, ustida to‘da bo‘lib o‘sadi. Insonlarning sog’lom ovqatlarga bo‘lgan ehtiyojlarining kun sayin ortib borishi hayot tarzimizning muhim bir qismi hisoblanadi. Qo‘ziqorinlar qadim zamonlardan buyon samarali an'anaviy dorilar deb hisoblangan bo‘lsa, endilikda ulardan bir nechta bioaktiv potentsiallari tufayli funktsional oziq-ovqat sifatida foydalanilmoqda. O‘simlik, hayvonlar bilan bir qatorda yovvoyi qo‘ziqorinlar ham sifatli oziq-ovqat manbai sanaladi [3]. Yovvoyi qo‘ziqorinlarda bioaktiv moddalar bo‘lib bu moddalar inson sog’lig’ini yaxshilashda samaralidir [2]. Dunyo bo‘ylab olib borilgan tadqiqotlar shuni ko‘rsatmoqdaki, ushbu zamburug‘ning tarkibida fenolik birikmalar, polisaxaridlar, flavonoidlar hamda antioksidant xususiyatga ega boshqa metabolitlar, va qand miqdorini pasaytiruvchi birikmalar mavjud bo‘lib, ular organizmda erkin radikallar ta’sirini kamaytiradi va hujayra qarishini sekinlashtiradi. Ayniqsa, saraton hujayralariga ta’siri, antibakterial va yallig’lanishga qarshi xususiyati yuqori ekanligi tadqiqotlar davomida o‘rganilgan [1]. L. tigrinus meva tanalaridan sterollar ajratib olingan bo‘lib, bu sterollar yurak qon tomir tizimi va hujayra membranalarining faoliyatini tartibga soluvchi xususiyatga ega bo‘lgan moddalardir. Bu moddalar ko‘plab dorivor preparatlarning tabiiy asosini tashkil etishi aniqlangan [4]. Bundan tashqari, L. tigrinusning etanolda yoki suvda eritilgan ekstraktlari ba’zi mikroorganizmlarga qarshi antagonistik faoliyat ko‘rsatib, turli mikroorganizmlarning o‘sishini to‘xtata olgan. Bu natija esa uni tabiiy antibiotiklar sifatida tibbiyotda qo‘llash imkoniyatini beradi [5]. L. tigrinus zamburug’ining zararli ta’siri yo‘qligi hayvonlar ustida tajribalarda o‘rganildi va bu tajribalar zamburug’ning past toksiklikka ega ekanligini ko‘rsatadi, bu esa uni terapevtik maqsadda ishlatish mumkunligini isbotlaydi [1], [4], [5], [6]. Bir qator chet el olimlari tomonidan mahalliy L. tigrinus shtammining toksikligi hujayra kulturalarida va sichqonlarda baholangan va taxminiy tahlillar adu.uz universaljurnal.uz 563 “ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI” xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari aminokislota tarkibi va elementlarning substratga bog'liq qabul qilinishini ham o‘rganilgan. Qo‘ziqorin (quruq vazn) tarkibida 0.11% kul, 0.23% lipid, 0.04% tola, 0.38% umumiy uglevod va 0.08 (mg GAEs/g) jami fenoldan tashkil topganligi aniqlangan. Lizin L. tigrinus eriydigan oqsilida aniqlangan L-aminokislotalar orasida eng yuqori miqdorda topilgan. Substratda ham, qo‘ziqorinda ham FAO/WHO qo‘shma standartlaridan tashqari toksik elementlar mavjud bo‘lmagan va odam va sichqondan olingan hujayralarning hayotiyligiga ekstrakt ta'sir ko‘rsatmagan [7]. Shu sababli, Lentinus tigrinusning farmakologik xususiyatlarini chuqur o‘rganish va tibbiyotda amaliy tatbiq etish istiqbollari juda yuqori. Foydalanilgan adabiyotlar 1. Dulay, R. M., Lopez, A. L., Barlaan, E. E., & Francisco, M. A. (2014). Proximate composition and functionality of the culinary-medicinal tiger sawgill mushroom, Lentinus tigrinus (Higher Basidiomycetes), from the Philippines. International Journal of Medicinal Mushrooms, 16(2), 115- 121. 2. Singh, S.S., Wang, H., Chang, Y.S., Pan, W., Dan, X., and Ng, T.B.(2014) Lectins from edinle mushrooms. Molecules 20: 267-274. 3. Das, M., Reich, A. M., Retchless, A. C., Hibbett, D. S., & Gorinstein, S. (2018). Genomics and development of Lentinus tigrinus: A white-rot wood-decaying mushroom with dimorphic fruiting bodies. G3: Genes, Genomes, Genetics, 8(11), 3865–3875. 4. Ragasa, C. Y., Tan, M. C. S., De Castro, M. E., De Los Reyes, M. M., Oyong, G. G., & Shen, C. C. (2018). Sterols from Lentinus tigrinus. Pharmacognosy Journal, 10(6), 1079–1081. 5. Sevindik, M. (2018). Investigation of antioxidant/oxidant status and antimicrobial activities of Lentinus tigrinus. Advances in Pharmacological Sciences, 2018, 1–9. 6. Pourianfar, H. R., Mohammadnejad, S., Shahtahmasebi, S., Ansari, M. J., Zibaei, S., Ghadirian, R., Rezaeian, S., & Attaran Dowom, S. (2020). Toxicity and nutritional assessment of extracts of medicinal tiger savgill mushroom, Lentinus tigrinus (Agaricomycetes), a newly domesticated in Iran. I