МОДИФИКАЦИЯ ПРОЦЕССА АММОНИФИКАЦИИ С ПОМОЩЬЮ AZOLLA SALVINIACEAE

Аннотация

Oqava suvlarni tozalashda Azolla suv o‘simligini samarasi yuqori bo‘lib, asosan oqava suvdagi chiriyuvchi mikroorganizmlar ammonifikatsiya jarayoniga samarali ta’sir qilishi tufayli suv tubida faol il hosil bo‘lish jarayoni tezlashadi. Kalit so‘z:Аzolla, ammonifikatsiya, mikroorganizm, zovur, oqava suv, il. Аннотатция: Эффективность применения водного растения «Азолла» в очистке сточных вод высока, главным образом, за счет того, что оно эффективно воздействует на процесс аммонификации разлагающихся микроорганизмов в сточных водах, ускоряя процесс образования активного ила на дне водоема. Ключевые слова: Азолла, аммонификация, микроорганизм, канава, сточные воды, ил. Annotation: The effectiveness of the Azolla aquatic plant in wastewater treatment is high, mainly due to the fact that it effectively affects the ammonification process of decaying microorganisms in wastewater, accelerating the process of active sludge formation at the bottom of the water. Keywords: Azolla, ammonification, microorganism, ditch, wastewater, sludge. Biologik oqava suvlarni tozalash oldida ma’lum ekologik sharoitlarni talab qiladigan murakkab ko‘p bosqichli jarayonlarda yuzaga keladigan azot o‘z ichiga olgan moddalarning barcha shakllarini chuqur tozalash vazifasi turibdi. Oqava suvlarda azot asosan mineral (NH +,NO -, NO -) va organik 4 2 3 (organizmlar to‘qimalarining oqsillari, aminokislotalar, organik birikmalar) komponentlar ko‘rinishida bo‘ladi. Azotni tozalash uchun mo‘ljallangan oqava suvlarni tozalash inshootlarida to‘rtta jarayon: ammonifikatsiya, assimilyatsiya, nitrifikatsiya va denitrifikatsiya sodir bo‘ladi. Ammiakli azot odatda shaharlardagi maishiy oqava suvlardagi umumiy azotning yarmidan ko‘pini tashkil qiladi va uning konsentratsiyasi ko‘pincha 20-60 mg/l oralig'ida bo‘ladi. Oziq-ovqat sanoati oqava suvlaridagi ammiak azot konsentratsiyasi esa 100 mg/l dan oshishi mumkin [1], chiqindildrdagi azotning miqdori esa bir necha yuz mg/l ga yetishi mumkin [2]. Oqava suvlar o‘z tarkibiga ifloslanish manbai va oqava suvlarni birlamchi tozalashga qarab turli miqdorda organik azot mavjud. Faollashtirilgan loy bilan tozalash, qoida tariqasida, aerob-anaerob saqlash tenklaridan farqli o‘laroq, oqava suvdagi organik azotning ulushini sezilarli darajada kamaytiradi, bunda qoida tariqasida faqat umumiy azot miqdorining pasayishi sodir bo‘ladi. Oziq-ovqat sanoati oqava suvlari juda yuqori darajada organik azotni o‘z ichiga olishi mumkin [3]. FOS texnologiyasi rivojlanishi bilan maishiy bo‘lmagan oqava suvlarga ko‘proq e'tibor qaratilmoqda suvlar, bu boshqa azot birikmalariga qiziqishni oshirdi. Ular orasida: chiqindi suv tarkibidagi aminlar (RNH , bu erda R alifatik uglevodorod) polimer sanoati [4]; 2 imidlar (RCO-NH-OCR', bu erda R va R' alifatik uglevodorodlar), ular masalan, kartoshkani qayta ishlash oqava suvlarida topiladi [5]; alyuminiy va oltinni yuvish jarayonida hosil bo‘lgan tsiyanidlar (CN-) [6; 7]; xloraminlar (NHxCly), ularning manbai xlorli oqava suvlardir [8]; Qishloq xoʻjaligi oqimidan olingan triazin pestitsidlari (masalan, atrazin, C H N Cl) [9]. Bu 8 13 5 ayniqsa zarur o‘simliklarning ildiz tizimlari rizosfera zonalari atrofidagi mikro muhitlarni aniqlash, ular atrofdagi hajmdan xossalari jihatidan sezilarli darajada farq qilishi mumkin [10]. Atmosferaga adu.uz universaljurnal.uz 565 “ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI” xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari kiritilgan azotning o‘rtacha konsentratsiyasi yog'ingarchilik 0,5-3,0 mg/l ni tashkil qiladi, uning ko‘p qismi ammiak va nitrat shakllari [11]. Suvdagi ammoniy konsentratsiyasi kamayganda, bir oz ammiak desorbsiyalanadi va ammoniyning suvdagi konsentratsiyasi ortishi bilan teskari jarayon yuz beradi. [12] bilan mavsumiylikning sorbsiyaga ta'sirini ko‘rib chiqdi omil. Ammonifikatsiya - bu bakteriyalar tomonidan amalga oshiriladigan organik azotni ammoniy azotga bakterial aylantirishidir. Shuningdek, ammonifikatsiya natijasida fosfor va vodorod sulfidi hosil bo‘ladi. 1-rasmda, olib borilgan tadqiqoltardan ko‘rinib turubdi-di, ammonikatsiya jarayoni eng yuqori ko‘rsatkichi oylar kesimida avgust oyiga to‘g‘ri kelgan. Bu jarayon asosan Azolla salvinaceae o‘stirilgan sharoitda 9,12 lg, Azolla o‘stirilmagan sharoitda 7,99 lg, xamda zovur tubiga cho‘kib qolgan il tarkibidagi 1-rasm. Oqava suvdagi azolla o‘simligini ammonifikatsiya jarayoniga ta’siri ammonifikator mikroorganizamlar miqdori 7,52 lg ni tashkil qildi. Ammonifikator mikroorganizamlarning oqava suvda ayanan avgust oyida yuqori bo‘lishi bu bir qancha omillar bilan bog‘liq bo‘lib asosan sekin-asta organik va mineral azotbirikmalarining parchalanishi bilan bog‘liq. Asosan, tozalash inshootlarining ish parametrlarini (ayniqsa, ulardagi oqava suvlarning yashash muddati) va organik azotning tabiatini hisobga olgan holda, organik azotning asosiy qismi muammosiz ammonifikatsiya qilinadi. Bu jarayonga past pH va past harorat (10°C dan past) xalaqit berishi mumkin. Qoniqarsiz