СУТЬ ЖИЗНИ И ХАРАКТЕРИСТИКИ ЖИЗНЕННОЙ СИЛА

Аннотация

This thesis covers the essence of life and the main properties of living things. The complexity and comprehensiveness of life are explained through the definitions of life given by various scientists. The features of life, such as the unity of chemical composition, cellular structure, open systematicity, energy and substance metabolism, self-renewal, reproduction, growth, development, self- regulation, response to external influences, heredity and variability, are systematically described. The levels of structure of life are also considered as step-by-step biological systems, ranging from molecule, cell, tissue, organ, organism, population and biosphere. Keywords: Essence of life, properties of life, chemical composition, cell, open system. Language: Uzbek Citation: Jabborova , G. (2025). THE ESSENCE OF LIFE AND THE CHARACTERISTICS OF VITALITY. Universal International Scientific Journal, 2(6), 7–10. Retrieved from https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/2921 Copyright © 2025 by author(s) and Scientific Research Publishing Inc. This work is licensed under the Creative Commons Attribution International License (CC BY 4.0). http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Hayot mohiyati. Biologiya fani xos, ya’ni anorganik tabiatdan farq qiluvchi taraqqiyoti davomida juda ko‘p olimlar xossa va xususiyatlarga ega. hayotga ta’rif berishga harakat qilishgan: Kimyoviy tarkibning birligi. Barcha tirik hayot — biosferani hosil qiladi va o‘zgartiradi; organizmlar tarkibidagi kimyoviy hayot — tirik organizmlarda hayotiy elementlarning 90% dan ortig‘i asosan to‘rtta jarayonlarning sodir bo‘lishi; hayot — bu tirik element — uglerod, kislorod, vodorod va organizmlarning irsiy axborotni avloddan azotdan iborat. Ushbu elementlar tirik avlodga o‘tkazish orqali o‘z-o‘zini barpo organizmlar tarkibidagi organik birikmalar, etadigan jarayon. masalan, oqsillar, nuklein kislotalar, lipidlar va Hayotning mohiyati juda keng uglevodlarni hosil qiladi. tushunchadir. M. V. Volkenshteyn ta’rifiga Strukturaviy tuzilish birligi. Barcha tirik ko‘ra: «Yerda mavjud bo‘lgan tirik organizmlar hujayradan tashkil topgan bo‘lib, organizmlar — biopolimerlar, ya’ni oqsil va hujayra tiriklikning tuzilish, funksional va nuklein kislotalardan tuzilgan. Ular o‘z-o‘zini rivojlanish birligi hisoblanadi. idora etadigan, yarata oladigan ochiq Ochiq sistemaligi. Barcha tirik sistemalardir». organizmlar tashqi muhit bilan muntazam Hayotning asosiy xossalari. Har bir tirik ravishda energiya va moddalar almashinuvini organizm bir-biri bilan chambarchas, tartibli amalga oshiradigan ochiq sistemalardir. munosabatda bo‘lgan tuzilmalardan tashkil Moddalar va energiya almashinuvi. topgan yaxlit tizim (sistema) bo‘lib, o‘ziga Barcha tirik organizmlar va tashqi muhit 8 Universal International Scientific Journal 2025, 2(6) o‘rtasida doimiy moddalar va energiya Hayotning tuzilish darajalari. Yerdagi almashinuvi sodir bo‘ladi. hayot molekula, hujayra, to‘qima, organ, Moddalar va energiya almashinuvi organizm, populyatsiya, biogeosenoz oziqlanish, nafas olish, va chiqarish kabi (ekosistema), biosfera kabi turli biologik jarayonlarni o‘z ichiga oladi. Ushbu sistemalar shaklida mavjud. almashinuv tufayli o‘zgaruvchan tashqi muhit Hayotning molekula darajasi. Hayotning sharoitida tirik organizmlarning kimyoviy molekula darajasini oqsillar, nuklein tarkibi va tuzilishining doimiyligi kislotalar, lipidlar va uglevodlar kabi ta’minlanadi. biomolekulalar tashkil etadi. Ushbu darajada O‘z-o‘zini yangilash. Organizmda sodir irsiy axborotning saqlanishi, ko‘payishi, bo‘ladigan moddalar almashinuvi jarayonida o‘zgarishi hamda moddalar va energiya biomolekulalar, hujayralar va to‘qimalar almashinuvi bilan bog‘liq jarayonlar sodir doimiy ravishda yangilanadi. bo‘ladi. O‘ziga o‘xshaganlarni yaratish – Hayotning hujayra darajasi. Hujayra ko‘payish xossasi. Tirik organizmlarning barcha tirik organizmlarning tuzilish, ko‘payishi nuklein kislotalarda mujassam funksional va rivojlanish birligidir. U bo‘lgan irsiy axborot asosida sodir bo‘ladi. tiriklikning barcha xossalarini o‘zida O‘sish va rivojlanish. Ontogenezning mujassam qilgan eng kichik tuzilish darajasi ma’lum bosqichlarida tirik organizmlar hisoblanadi. Hayotning hujayra darajasi genetik axborot asosida o‘z tuzilishini komponentlariga hujayraning tarkibiy qismlari saqlagan holda miqdoriy jihatdan ortadi, ya’ni — membrana, sitoplazma va uning o‘sadi, shuningdek, ularda yangi belgi va organoidlari, yadro kiradi. xususiyatlarning shakllanishi — rivojlanish Hayotning to‘qima darajasi. To‘qima — kuzatiladi. kelib chiqishi, tuzilishi, bajaradigan vazifasi O‘z-o‘zini idora qilish. Tashqi muhit o‘xshash hujayralar va hujayralararo sharoitlarining muntazam o‘zgarishiga moddalardan tashkil topgan biotizim qaramay, tirik organizmlar tashqi va ichki hisoblanadi. Hayvonlarda epiteliy, muskul, tuzilishi, kimyoviy tarkibi hamda fiziologik biriktiruvchi va nerv to‘qimalari mavjud. jarayonlarning doimiyligini saqlash — ya’ni O‘simlik