Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
ПОЛУЧЕНИЕ ПОЛИМЕРНО-ПРЕПАРАТНОЙ ФОРМЫ НАНОАСКОРБАТА ХИТОЗАНА BOMBYX MORI И ЕГО АНТИМИКРОБНЫЕ СВОЙСТВА
RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI” · PhD Пирниязов Қудрат Қадамбаевич, кат.и.х. · Абдурасулов Арслон Тўйчиевич, к.и.х. · Асрақулова Дилором Ибрагимовна к.и.х. · Рашидова Сайёра Шарафовна к.ф.д., академик
Универсал международный научный журнал · 2026
Аннотация
this article presents the development of a technology of obtaining a polymeric preparative form of chitosan nanoascorbate Bombyx mori. The particle sizes of the obtained samples were investigated using atomic force microscopy, and their biological activity against Fusarium oxysporum fungi was evaluated. Keywords: chitosan nanoascorbate Bombyx mori, polymeric preparative form, nanoparticle size, antimicrobial properties. Денгиз хайвонлари краблар, криветкалар каби хитин қопламали ҳайвонлар ва тут ипак қурти ғумбаклари таркибини ташкил қилган поликатион ва полианион хоссали полисахаридлар, иммуномодуляторлар ва ўсимликларнинг ўсишини жадаллаштирувчи регуляторлари сифатида потенциал манба бўлиши мумкин. Хитозан (ХЗ) табиий полисахарид хитин асосида деацетиллаб олинадиган токсик бўлмаган, биомослашувчан ва биопарчаланадиган полисахарид бўлиб, антимикробик, антиоксидантлик ва иммунитетни стимулловчи хусусиятларига эга [1]. Шунингдек, хитозан сувда эрувчанлик намоён қилмайди, бироқ хитозаннинг кислотали ҳосилалари, жумладан наноаскорбат хитозан сувда юқори эрувчанлик намоён қилади, бу эса уни қишлоқ хўжалигида қўлланиш доирасини кенгайтиради [2, 3]. Хитозан ҳосилалари, жумладан, наноаскорбат хитозан, кенг спектрдаги биологик фаолликка, жумладан антимикробик фаолликка эга [3, 4]. Наноаскорбат хитозаннинг антимикробик хусусиятлари эритманинг концентрацияси ва наноаскорбат хитозан синтезида қўлланган хитозан билан аскорбин кислотаси компонентларининг нисбатларига боғлиқ бўлади [5]. Адабиётларда наноаскорбат хитозаннинг биологик фаоллигини тадқиқ қилишга оид маълумотлар мавжуд бўлсада, уни кенг миқиёсда ишлаб чиқариш ва амалиётга жорий қилишга қаратилган комплекс тадқиқотлар аниқланмади. Шу боис, ушбу ишда илк бор, қишлоқ хўжалигида кенг кўламда қўллаш мақсадида, наноаскорбат хитозан намунасининг полимер препаратив шаклини олиш жараёни келтирилди ва Fusarium oxysporum замбуруғларига қарши биологик фаол хоссалари тадқиқ қилинди. adu.uz universaljurnal.uz 586 “ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI” xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari Наноаскорбат хитозан намунасининг полимер препаратив шакли (НАХЗ ППШ) олинди ва атом кучланишли микроскоп (АКМ) натижаларига кўра наноаскорбат хитозан намунасининг заррачалар ўлчами 200 нм дан 500 нм гача бўлиши аниқланди (1-расм). Амалга оширилган АКМ тадқиқотлари компонентлар хитозан (ХЗ), аскорбин кислотаси (АК) ва стабилизатор триполифосфат натрий (ТПФNa) ХЗ:АК:ТПФNa нисбати 4:1:0,25 бўлган НАХЗ намунаси ўлчамлари 500 нм гача бўлган заррачалардан таркиб топганлигини тасдиқлайди. Олинган намунанинг фазавий диаграммасида (х, y, z ўқлари бўйича) заррачаларнинг сирт бўйлаб 40-50 нм гача бўлган ўлчамларда тақсимланганлиги аниқланди (1-расм). НАХЗ намунасининг полимер препаратив шакл ипакчиликда, ипак қуртига ва тут япроқларига ўсишни жадаллаштирувчи ва патогенларга қарши восита сифатида қўллаш мақсадида олинди. 1-расм. Компонентлар ХЗ:АК: ТПФNa нисбати 4:1:0,25 бўлган НАХЗ намунасининг АКМ натижалари Наноаскорбат хитозан полимер препаратив шакли наноаскорбат хитозан ва метилгидроксиэтилцеллюлоза (МГЭЦ) компонентларини кучсиз кислотали муҳитда биргаликда эритиш орқали тайёрланди. Метилгидроксиэтилцеллюлоза эритманинг қовушқоқлигини ва плёнка ҳосил қилувчи хусусиятларини ошириш учун қўшилди. Олинган НАХЗ эритмасининг ППШ барқарорлиги рефрактометрия усули ёрдамида 30 кун давомида кузатиш орқали ўрганилган ва эритманинг барқарор эканлиги нур синдириш кўрсатгичининг келтирилган муддатда барқарор бўлиши билан тасдиқланган. Fusarium oxysporum замбуруғига қарши наноаскорбат хитозан полимер препаратив шаклининг антимикроблик хоссалари Петри идишларида, агарли муҳитда 48 соат вақт мобайнида ўстирилган соф культуралар ҳажмини аниқлаш орқали баҳоланди. Тадқиқот натижасида таҳлил қилинган эритмалар жойлаштирилган суртмалар атрофида замбуруғ мицелийси ривожланмаганлиги кузатилди. Олинган натижалар қуйидаги 1-жадвалда келтирилди. Жадвал 1. Наноаскорбат хитозаннинг полимер препаратив шакли ва унинг дастлабки компонентларинингFusarium oxysporum замбуруғлари ривожланишига таъсири Ингибирлаш зонаси, № Эритмалар мм ∆d, mm 1 2 1 МГЭЦ 0,25% 40 36 НАХЗ 0,025% 38,5±2 adu.uz universaljurnal.uz 587 “ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI” xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari МГЭЦ 0,5 % 2 30 30 НАХЗ 0,1% 30±2 3 НАХЗ 0,1% 37 32 34,5±2 4 ХЗ 0,1% 20 25 22,5±2 Аскорбин 5 - - кислотаси 0,05% Хулоса қилиб айтганда, наноаскорбат хитозан ва метилгидроксиэтилцеллюлоза (МГЭЦ) намуналаридан таркиб топган, хитозан ва аскорбин кислотаси компонентларининг 4:1 нисбатида ҳамда НАХЗ ва МГЭЦ концентрациялари мос равишда 0,025 % ва 0,25 % бўлган НАХЗ ППШ эритмаси Fusarium oxysporum патоген замбуруғ мицелийсининг ривожланишига тўсқинлик қилгани ва кенг стерил зона ҳосил қилгани аниқланди. Қайд қилиш лозимки, наноаскорбат хитозан Bombyx mori ППШ эритмаси (0,025 % ва 0,25 %) 38,5 ± 2 мм кенгликда ингибирлаш зонасини ҳосил қилиб, дастлабки компонентларга ва назорат
Доказательный фрагмент
«this article presents the development of a technology of obtaining a polymeric preparative form of chitosan nanoascorbate Bombyx mori.»
Образец извлечения
Демо-превьюthis article presents the development of a technology of obtaining a polymeric preparative form of chitosan nanoascorbate Bombyx mori. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Просмотров
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- chitosan nanoascorbate Bombyx mori, polymeric preparative form, nanoparticle, polymer-preparative form, полимер- препаратив шакл, Наноаскорбат хитозана Bombyx mori, Bombyx mori nanoascorbate chitosan, антимикробные свойства., размер наночастиц, полимерно-препаративная форма, Bombyx mori наноаскорбат хитозани, nanoparticle size, антимикроблик хоссаси., нанозаррачалар ўлчами, antimicrobial properties.
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Журнал универсальных научных исследованийAND RESTORATION, Khatamov Orif Yusupovich2024
Магистерские диссертацииЮлдашев Ж.Х2014