ДИНАМИКА РОСТА ДЕТЕЙ-ПОДРОСТКОВ, ЗАНИМАЮЩИХСЯ РАЗЛИЧНЫМИ ВИДАМИ СПОРТА

Аннотация

The dissertation studies the indicators of physical and physiological development of children involved in various sports. The study was conducted in secondary school No. 10 and school No. 3 of the Shakhrikhan district. The physical growth of children's performance during the year was analyzed by analyzing physiological processes in the body. Key words: Teenager height, length, organism, weight, growth, mass, influence of school environment, physiological. Yosh organizmning asosiy xususiyati uning uzluksiz ravishda o‘sib, rivojlanishidir. Bu jarayonga ijtimoiy muhit omillari o‘z ta’sirini ko‘rsatadi. Turli yoshdagi o`smirlar asosiy vaqti maktab davriga to‘g‘ri keladi. Shu sababli bolalarning jismoniy rivojlanish jarayoniga maktab kun tartabi, sport va jismoniy tarbiya, ovqatlanish ratsioni kuchli ta’sir o‘tkazadi. Shuni alohida ta’kidlash lozimki, organizmdagi to‘qima va organlar bir-biri bilan markaziy nerv sistemasi orqali bog‘langan holda ish bajaradi. Bolalarning ish qobiliyatchanligi yilning ikkinchi yarmiga kelib ancha pasayadi. Turli yoshdagi bolalar nagruzkalariga moslanishlariga o‘rganish jarayonida turli funksional sistemalarni holatidan tashqari, gormonal sistema holatida ham taranglanish hosil bo‘lganligi kuzatiladi [1] Shuning uchun turli yoshdagi maktab o‘quvchilarini har tomonlama o‘rganilishi muhim ahamiyatga ega. Kuzatuvlarda asosan Shaxrixon tumanidagi 10- umumiy o‘rta ta’lim maktabi hamda 3- umumtalim maktablarda ikkita bosqichda olib borildi. Birinchi bosqichda 10-umumiy o‘rta ta’lim maktabi o‘quvchilarining jismoniy rivojlanish ko‘rsatkichlaridan bo‘y uzunligi, tana og‘irligi ko‘rsatkichlari kuzatildi. O‘rta maktab yoshidagi 5-sinf o‘g‘il bolalarning o‘rtacha bo‘y uzunligi 140±1,0 sm.ni tashkil etadi. Eng uzun bo‘ylisi 148,0sm, eng past bo‘ylisi 138,0sm ga teng ekanligi aniqlandi [2] Qiz bolalarning o‘rtacha uzunligi 136±1,0sm.ni tashkil etadi. Eng uzun bo‘ylisi 140sm, eng past bo‘ylisi 130sm ga teng ekanligi kuzatildi.. 6-sinf o‘g‘il bola o‘quvchilarining o‘rtacha bo‘y uzunligi 153±1,0sm.ni tashkil etadi. Eng uzun bo‘ylisi 157sm, eng past bo‘ylisi 149sm ga teng ekanligi o‘rganildi. Qiz bolalarning o‘rtacha uzunligi 147±1,0sm.ni tashkil etadi. Eng uzun bo‘ylisi 153sm, eng past bo‘ylisi 142sm ga teng ekanligi kuzatildi [3] adu.uz universaljurnal.uz 613 “ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI” xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari 7-sinf o‘g‘il bola o‘quvchilarning o‘rtacha bo‘y uzunligi 160±1,0 sm.ni tashkil etadi. Eng uzun bo‘ylisi 166sm, eng past bo‘ylisi 156sm ga teng ekanligi o‘rganildi. Qiz bolalarning o‘rtacha uzunligi 153±1,0 sm.ni tashkil etadi. Eng uzun bo‘ylisi 160sm, eng past bo‘ylisi 149sm ga teng ekanligi aniqlandi. 8-sinf o‘g‘il bola o‘quvchilarning o‘rtacha bo‘y uzunligi 174± 1,0 sm.ni tashkil etadi. Eng uzun bo‘ylisi 177sm, eng past bo‘ylisi 169sm ga teng bo‘lishi aniqlandi. Qiz bolalarning o‘rtacha uzunligi 165±1,0sm.ni tashkil etadi. Eng uzun bo‘ylisi 170sm, eng past bo‘ylisi 160sm ga teng bo‘lishi o‘rganildi. 5-sinf o‘g‘il bola o‘quvchilarning o‘rtacha tana og‘irligi 42,0±0,8kg.ni tashkil etadi. Eng og‘ir massa 50kg, eng yengil massa esa 36kg ga teng. Qiz bolalarning o‘rtacha uzunligi 34,6±0,8kg.ni tashkil etadi. Eng og‘ir massa 42kg, eng yengil massa esa 30 kg ga teng [4] 6-sinf o‘g‘il bola o‘quvchilarning o‘rtacha tana og‘irligi 51±1kg.ni tashkil etadi. Eng og‘ir massa 54 kg, eng yengil massa esa 48 kg ga teng. Qiz bolalarning o‘rtacha uzunligi 47±1 kg.ni tashkil etadi. Eng og‘ir massa 50 kg, eng yengil massa esa 45 kg ga teng. 7-sinf o‘g‘il bola o‘quvchilarning o‘rtacha tana og‘irligi 55±1,2 kg.ni tashkil etadi. Eng og‘ir massa 65 kg, eng yengil massa esa 48kg ga teng. Qiz bolalarning o‘rtacha uzunligi 48±1,2 kg.ni tashkil etadi. Eng og‘ir massa 53 kg, eng yengil massa esa 44 kg ga teng. 8-sinf o‘g‘il bola o‘quvchilarning o‘rtacha tana og‘irligi 67±1,4 kg.ni tashkil etadi. Eng og‘ir massa 78 kg, eng yengil massa esa 60 kg ga teng. Qiz bolalarning o‘rtacha tana og‘irligi 60±1,4 kg.ni tashkil etadi. Eng og‘ir massa 68 kg, eng yengil massa esa 53 kg ga teng. Yuqoridagilardan kelib chiqib xulosa qilib aytadigon bo`lsak, bolalar organizmida o‘qish jarayonida turli funksiyalarda hosil bo‘lgan sinxron o‘zgarishlar murakkab kompensator-moslanish jarayonlarni shakllanishni ko‘rsatadi. Shuning uchun fiziologik funksiyalarni xususiyatlarini o‘rganish katta ahamiyatga ega [5] Foydalanilgan adabiyotlar 1. Abdullaeva.J //Ta'lim va tarbiya masalalari// Toshkent //O‘zbekiston// nashriyoti 2022 yil. 2. Abduqodir.R //Pedagogika va psixologiya//Toshkent, //Fan// nashriyoti 2021 yil. 3. Abdurahmanova Gulbahor To‘liqovna //Bolaning jismoniy rivojlanishida harakat faoliyatining ahamiyati// (Ilmiy maqola). Toshkent //Fan//. nashriyoti 2018. 4. Ahmedov.A.G‘va boshqalar //Odam anatomiyas// Toshkent, //Moliya-iqtisod// nashriyoti,- 2007y. 5. АнтроповаМВКозловВИ Нормализация учебной нагрузки школьников Москва 1988й. 6. www.phizo.ru 7. www.medic.ru adu.uz uni