ПОДБОР СОСТАВА ПРОБИОТИЧЕСКОГО ПРЕПАРАТА, ВЛИЯЮЩЕГО НА ИММУНОЛОГИЧЕСКИЕ ПОКАЗАТЕЛИ ОРГАНИЗМА В ЭКСПЕРИМЕНТАХ IN VIVO

Аннотация

В работе описаны научные исследования, проведенные с целью подбора состава пробиотического средства, оказывающего положительное влияние на иммунологические показатели организма в условиях эксперимента in vivo. Ключевые слова: иммунотропное действие, пробиотики, иммуномодуляция, иммунная система, клеточный иммунитет, лимфоидная ткань, ассоциированная с кишечником (GALT). Annotation: This work describes scientific research conducted to select the composition of a probiotic agent that has a positive effect on the immunological parameters of the organism under in vivo experimental conditions. Keywords: immunotropic effect, probiotics, immunomodulation, immune system, cellular immunity, gut-associated lymphoid tissue. Inson makroorganizmi va unga butun umri davomida hamroh bo‘lgan mikroblar jamoalari o‘rtasidagi filogenetik jihatdan shakllangan murakkab munosabatlar tizimi so‘nggi yillarda jadal ilmiy tadqiqotlar mavzusiga aylandi [1]. Ma'lumki, oshqozon-ichak shilliq qavati o‘ziga xos limfoid to‘qimalarga ega va ichak bilan bog'liq limfoid to‘qima (GALT) deb nomlanuvchi immun tizimining mustaqil tarkibiy qismlaridan biriga kiradi. Oddiy faoliyat davomida eruvchan bakterial substratlar va hajmi 150 mkm gacha bo‘lgan zarralar, shuningdek, bakteriyalar GALTga kirib boradi. So`nggi yillarda olib borilgan tadqiqotlar natijalari asosida probiotik vositalar immunotrop vositalar tasnifiga kiritildi. Bunga avvalo probiotiklarning immunotrop ta’siri uzoq vaqtgacha davom qilishi sabab bo`lgan. Boshqa immunotrop preparatlar, masalan, respirator infektsiyalarni davolash va oldini olish uchun tavsiya qilinadigan sintetik immunomodulyatorlarning ta’siri ularni qabul qilish to`xtatilganidan so`ng qisqa vaqtda yo`qolib ketadi [2]. Xo`jayin organizmida probiotik mikroorganizmlar tomonidan immun javob modulyatsiyalanishi antitanalar ishlab chiqarilishi stimulyatsiyalanishi, natural killerlar faolligining stimulyatsiyalanishi, dendrit hujayralari funktsional faolligining modulyatsiyalanishi, κβ-yadro omili va AP-1 faollashtiruvchi oqsil genlari ekspressiyasi regulyatorlarini modulyatsiyalash, включает sitokinlar ishlab chiqarilishini o`zgartirish, regulyator T-hujayralarni induktsiyalash, peroksisomalar induktorlari orqali faollashtiriladigan retseptorlarni hosil qilish, apoptozni modulyatsiyalash, proteosomalar faolligining ingibirlanishini o`z ichiga oladi [3]. Ishlatilgan probiotikning shtammi va dozasiga bog`liq holda probiotiklar ichak epiteliysining immune va epitelial hujayralari bilan o`zaro ta’sirlashadi. Natijada fiziologik va immune funksiyalarning modulyatsiyalanishi amalga oshadi. Probiotiklarning faol signal komponentlariga fermentlar, hujayra yuzasi oqsillari, alohida DNK, fermentatsiya mahsulotlari va hujayra devori peptidoglikanlari kiradi. Probiotiklarning signal molekulalari antigenlarni tanib oluvchi retseptorlar adu.uz universaljurnal.uz 655 “ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI” xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari (TLRs - Toll-like receptors, NLRs - The NOD-like receptors, или nucleotide oligomerization domain receptors) va boshqa yuza retseptorlari bilan ta’sirlashib peyer tugunchalarida T-hujayralarining (1, 2 va 17-tipdagi Т-helperlar - Th1, Th2, Th17, Treg) differentsiyalanishini va ulardan turli xemokinlar va sitokinlar ajralishini chaqiradi [4]. Immunomodulyator sifatida foydalaniladigan probiotiklar tarkibiga kiritish uchun immunotrop faolligi laboratoriya tadqiqotlarida isbotlangan shtammlar tanlab olinishi muhim ahamiyatga ega. Ushbu ishning maqsadi: in vivo tadqiqotlarda mahalliy sut achituvchi bakteriya shtammlarining immunotrop faolligini tajriba hayvonlari modelida baholash. Materiallar va uslublar. Tadqiqotlarda mahalliy manbalardan ajratib olinganLacticaseibacillus casei, Lacticaseibacillus rhamnosus, Lacticaseibacillus paracasei, Pediococcus acidilacticiturlariga mansub 8 ta sut achituvchi bakteriya shtammlari va ularning immunotrop faolligi material bo`lib xizmat qildi. In vivo tajribalar O`zR FA O.S.Sodiqov nomidagi bioorganik kimyo instituti Farmakologiya laboratoriyasi xodimlari bilan hamkorlikda olib borildi. 8 ta sut achituvchi bakteriya shtammlarining sichqonlarda timus, qora taloq, qo`ltiq osti limfa tugunlari kabi immunitet organlarining yadro tutuvchi hujayralari, qorin bo`shlig`i peritonial suyuqligidagi makrofaglar sonini ko`paytirish xossasiga ko`ra immunotrop faollik baholandi. Tajribalarda o`rtacha tana vazni 20,50±0,93 g bo`lgan zotsiz oq sichqonlardan foydalanildi. Tajriba sichqonlari 9 ta guruhga ajratildi. Har bir guruh 6 ta sichqondan tashkil topdi. 1-guruh nazorat guruhi bo`lib, bu guruhdagi hayvonlar oshqozoniga 0,9% NaCl eritmasi 1 ml hajmda yuborildi. Qolgan 8 ta guruhdagi hayvonlarga 8 ta sut achituvchi bakteriya shtammlarining kultural suyuqliklari 1 ml hajmda tegishli tarzda kiritildi. Hayvonlar efirli narkoz ostida so`yildi va timus, qora taloq, qo`ltiq osti limfa tugunlari ajratib olinib vazni o`lchandi. Ushbu organlarning 0,