НЕКОТОРЫЕ СИДЕРАТНЫЕ РАСТЕНИЯ И ИХ ЗНАЧЕНИЕ

Аннотация

This article highlights the role of green manure and its role in improving soil structure, making it a highly sought-after organic fertilizer in modern agriculture. Information is provided on the benefits of green manure, their role in improving the soil structure, their functions, as well as important plant species that help to obtain a bountiful harvest, naturally restore and enrich the soil microflora and, as a result, obtain the products we need. Key words: Green manure, soil microflora, soil fauna. biodiversity Sideratlar - hosil uchun va yana tuproqning tuzulishini va unumdorligini yaxshilash uchun hozirgi kunda keng dalalarda almashlab ekish uchun ishlatiladigan o‘simlik turlari hisoblanadi. Oldingi davrlarda qishloq ho‘jaligi sohalarida xam siderat o‘simliklardan foydalanib kelingan, bunga Qadimgi Misr, Yunoniston va Rimda dalalarda dukkakli va boshqa ekinlar ekish natijasida tuproq unumdorligi yaxshilanishi haqida tajribalarda guvohi bo‘ldilar. Agronomiya rivojlanishi bilan sideratlarga bo‘lgan qiziqish yanada ortdi. Ko‘pgina olimlar turli siderat o‘simliklarning tuproq xususiyatlariga ta’siri bo‘yicha tadqiqotlar o‘tkazdilar. Hozirgi kun qishloq xo‘jaligida bu soha sezirarli rivoj topdi. Natijada turli iqlim sharoitlarga va ekinlarning turlari uchun alohida siderat o‘simliklar tanlash bo‘yicha olimlar tomonidan tavsiyalar ishlab chiqildi. Zamonaviy organik dehqonchilikda sideratlardan foydalanish hozirgi kunda zarur ekanligi, bu hayot va yer sayyorasi ya’ni tuproq mikloflorasi uchun bir necha sabablarga ko‘ra foydali ekanligi va buni ekinlarni ekish jarayonida qo‘llash bo‘yicha ishlar tashkil etilishi tobora dolzarb mavzu bo‘lib kelmoqda [1, 2]. Ekologik toza: sideratlar organik dehqonchilikning asosiy elementlaridan biridir, chunki u sintetik o‘g‘itlar va pestitsidlardan foydalanmasdan tuproq unumdorligini oshiradi. adu.uz universaljurnal.uz 663 “ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI” xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari Qishloq xo‘jaligi tizimlarining chidamliligi: Sideratlardan foydalanish salbiy ekologik ta‘sirlarga bardosh bera oladigan yanada mustahkam va o‘zini o‘zi boshqaradigan agroekotizimlarni yaratishga yordam beradi. Tuproq unumdorligini oshirish: Sideratlar tuproqni organik moddalar bilan boyitadi, unung tuzulishini yaxshilaydi, suvni ushlab turish qobiliyatini oshiradi va o‘simliklarni zarur oziq moddalar bilan taminlaydi. Yovvoyi o‘tlar va kasalliklarga qarshi kurash: Ko‘pkina sideratlar begona o‘tlarning o‘sishini va patogenlarning rivojlanishini bostiradigan moddalarni ishlab chiqaradi, bu esa o‘simliklarning kimyoviy himoya qilish vositalariga bo‘lgan ehtiyojni kamaytiradi. Biologik xilma-xillikni saqlash:almashlab ekishga sideratlarni kiritish tuproq faunasi va mikloflorasining biologik xilma-xilligini saqlashga yordam beradi. Sideratlarning bugungi kunda keng miqyosdagi talab darajasiga yetishini sababi deb quyidagilarni ko‘rsatishimiz mumkun. Ya’ni organik dehqonchilikda sintetik o‘g‘itlardan foydalanish taqiqlanadi, shuning uchun sideratlar o‘simliklar uchun organik moddalar va ozuqa moddalarning asosiy manbai hisoblanadi. Sideratlar organik dehqonchilikda tuproq sog‘ligini saqlash va yaxshilashda eng samarali vositalardan biridir. Iste’molchilar tomonidan o‘simliklarni kimyoviy himoya vositalaridan foydalanmasdan yetishtirilgan organik mahsulotlarga bo‘lgan talabi tobora ko‘proq bo‘lmoqda [3, 4]. Sideratlardan foydalanishning zamonaviy tendentsiyalari: yangi siderat (yashil go‘ng) aralashmalarini ishlab chiqish, agranomlar turli tuproq iqlim sharoitlariga va ekinlarga moslashgan yangi siderat aralashlamalarini yaratish ustida faol ishlamoqda. Sideratlar tuproqni eroziyadan himoya qilish, namlikni saqlash va uning tuzulishini yaxshilash uchun ishlatilmoqda. Shahar dehqonchiligida sideratlar ekologik toza shahar va vohalarni yaratish uchun tobora keng kengroq qo‘llanilishi zarur deb topmoqda. Sideratlardan foydalanish afzalliklari quyidagilardan iborat: 1. Sideratlar tuproq gidroksidi darajasini pasaytirish uchun tuproq kislotasi sifatida harakat qilishi mumkin. Bu sirka kislotasining tabiiy shakllanishi tufayli yuzaga keladi. 2. Siderat o‘simliklar tomonidan ishlatiladigan ozuqalar keyingi ekinlar uchun xam foyda bo‘ladi. O‘simlik tuproqqa kiritilgandan so‘ng darhol o‘simlik materiallini parchalaydigan tuproq mikroorganmizmlarining keskin ko‘payishi kuzatiladi. Natijada, asosiy o‘simlik turli xil mavjud shakllardan foydali oziq moddalarni oladi. 3. Mikrobial faollik foydali zamburug‘larning mitseliysining shakllanishiga va turli moddalarning to‘planishiga olib keladi, bu esa tuproqning holatiga foyda keltiradi. Organik moddalarning foizini oshirish ko‘plab tuproq xususiyatlarini yaxshilaydi. Jumladan: shamollatish, infiltratsiya va suvni ushlab turish kabilar kiradi. Ko‘plab siderat ekinlarning ildiz tizimi qattiq tuproqlarga samarali kirib borishi tufayli yuzaga keladi. Biomassaning parchalanishi natijasida gumus miqdori xam ortadi. 4.