ЗНАЧЕНИЕ TAGETES ERECTA LINN В СЕЛЬСКОМ ХОЗЯЙСТВЕ И ЕГО ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ПРОТИВ НЕМАТОД

Аннотация

В данной диссертации обсуждается сельскохозяйственное значение бархатцев прямостоячих и их использование на полях для борьбы с нематодами. Кроме того, представлена интересная информация о ботанической классификации этого растения. Ключевоя слова: Тиобензоид, пестициды, ингибитор, нематоды, инсектицид. Annotation: This thesis discusses the agricultural importance of tagetes erecta and its use in crop fields against nematode pests. In addition, interesting information about the botanical classification of this plant is presented. Keyword: Thiobenzoide, pesticides, inhibitor, nematode, insecticide. Marigold (Tagetes) o‘simligi - ajoyib rang-barang gullarga ega bo‘lgan va dekorativ maqsadlar uchun keng qo‘llaniladigan bir o‘simlik turidir. Ular asosan sariq, apelsin va qizil ranglarida bo‘lib, ko‘pincha bog’larda, toshbaqa bog’larida yoki xona o‘simliklari sifatida o‘stiriladi. Marigoldlar issiq va quyoshli joylarni yoqtiradi. Ular yaxshi bo‘lgan, unumdor tuproqda o‘sishni afzal ko‘radi. Marigoldlar nafaqat go‘zal gullari bilan mashhur, balki ular ba'zi zararli hasharotlardan himoya qilishda yordam berishi mumkin. Masalan, ular ba'zi zararkunandalarga qarshi tabiiy himoya vositasi sifatida ishlatiladi. Ular odatda yozning boshidan to kech kuzgacha gullaydi. Marigoldlar ayrim an'anaviy tibbiyotda ham qo‘llaniladi, ularning gullari va novdalari antiseptik xususiyatlarga ega deb hisoblanadi. Marigoldning ko‘plab turlari mavjud, eng mashhurlari Tagetes erecta (yirik marigold) va Tagetes patula (past bo‘yli marigold).Bu o‘simlikning o‘sishi oddiy va uni yaxshi parvarish qilish oson. Yaxshi natija uchun uni to‘g'ri joyda va mos tuproqda o‘stirish kerak. Marigold (Tagetes) o‘simliklari qishloq xo‘jaligida bir nechta maqsadlarda qo‘llaniladi. Ular nafaqat o‘simliklar orasida zararkunandalarga qarshi himoya yaratish uchun ishlatiladi, balki boshqa foydali amaliyotlar uchun ham juda samarali. Quyida marigold o‘simliklarining qishloq xo‘jaligidagi ba'zi maqsadlari keltirilgan. Marigold o‘simliklari o‘zining ildizlaridan chiqaradigan kimyoviy moddalar orqali tuproqdagi nematodlar (kichik parazitlar)ni zararsizlantiradi. Bu usul, sabzavotlar, mevali daraxtlar va boshqa o‘simliklarni nematodlar bilan zararlanishdan himoya qilishda foydalidir. Marigold o‘simliklari o‘zining o‘zgacha hidlari bilan ba'zi zararkunandalarni, o‘rgimchaklar va boshqa zararli hasharotlarni qo‘rqitadi. Bu o‘simliklar bog'larda va issiqxonalarda tabiiy insektitsid sifatida ishlatiladi va kimyoviy pestitsidlarning kerakligini kamaytiradi. Marigold o‘simliklari tuproqning strukturasini yaxshilashga yordam beradi. Ularning ildizlari tuproqni aeratsiya qiladi va tuproqni erkinlashtiradi, bu esa o‘simliklarning yaxshi o‘sishiga imkon yaratadi. Marigold o‘simliklarini aylantirish (crop rotation) tizimida ishlatish mumkin. Bu o‘simliklar nematodlar va boshqa zararkunandalar bilan tuproqni ifloslanishining oldini olishga yordam beradi. Marigoldni bir necha yil davomida turli joylarda ekish orqali tuproqning unumdorligi saqlanadi. Marigold o‘simliklari o‘zining himoya xususiyatlari bilan o‘simliklarni zararli organizmlardan himoya qiladi. Bu masalan, sabzavotlar, mevali daraxtlar va boshqa qishloq xo‘jaligi ekinlarining adu.uz universaljurnal.uz 687 “ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI” xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari ildizlarining sog'lom bo‘lishini ta'minlaydi. Marigold o‘simliklari ekologik toza qishloq xo‘jaligi amaliyotlarida keng qo‘llaniladi. Ular pestitsidlarni almashtiradi va kimyoviy moddalar ishlatishning oldini oladi, bu esa tuproqning sog'lomligini saqlashga yordam beradi. Marigold o‘simliklari ekinlar orasida diversifikatsiya qilish va ekinlarning turli xil zararkunandalar va kasalliklar bilan zararlanmasligini ta'minlashda ishlatiladi. Marigoldni boshqa o‘simliklar orasida ekish o‘simliklarni tabiiy himoya qiladi va ekinlarning umumiy samaradorligini oshiradi. Shunday qilib, marigold o‘simliklari qishloq xo‘jaligida tuproqni yaxshilash, zararkunandalar bilan kurashish, nematodlar va boshqa zararlilardan himoya qilish uchun samarali vosita bo‘lib, ekologik toza qishloq xo‘jaligi amaliyotlarida katta ahamiyatga ega. Marigold (Tagetes) o‘simligi nematodlarga qarshi samarali vosita sifatida ishlatilishi mumkin. Buning asosiy sababi, marigold o‘simligi uning ildizlaridan chiqaradigan kimyoviy moddalar orqali nematodlarning rivojlanishini sekinlashtirishi yoki ularni o‘ldirishi mumkin. Bu o‘simliklar nematodlarga qarshi tabiiy himoya yaratadi va o‘zining agroekologik foydalarini taqdim etadi. Marigold o‘simliklarining ildizlari, ayniqsa "French Marigold" (Tagetes patula) va "African Marigold" (Tagetes erecta) turi, nematodlar uchun toksik moddalar chiqaradi. Buning uchun, marigoldni to‘g‘ridan-to‘g‘ri zararlangan hududga ekish mumkin. Marigoldni bir necha hafta oldin yoki o‘simliklar bir-birini siqishni boshlashdan oldin ekish kerak. Bu ular ildizlari bilan nematodlarni oldindan siqib, zararni kamaytirishga