Kalsiy elementining miqdori o ‘zgarishi natijasida kelib chiqadigan kasalliklar.

Аннотация

Ushbu maqolada organizmda uchraydigan va ko’pgina metabolitik jarayonlarni boshqarishda ishtirok etadigan element kalsiy elementi va kalsiy almashinuvi natijasida kelib chiqadigan o’zgarishlar, turli kasalliklar, ularga qarshi chora tadbirlar, Kelajakda kalsiy almashinuvi bilan bog’liq bo’lishi mumkin bo’lgan matabalitik o’zgarishlarning oldini , ularga qarshi chora tadbirlar olib borish , hozirgi kunda olib borilayotgan tadqiqotlar kabi muommolar bayon qilinadi.Men bu maqolani yozishimdan maqsad tirik jon organizmida juda ahamiyatga ega bo’lgan kalsiy elementi bilan bog’liq kasalliklarining oldini olish va ularga qarshi birgalikda kurash olib borish. Kalit so’zlar: Kalsiy elementi, osteoporoz, giperkalsemiya, gipokalsemiya, kalsiy balansi,gipertenziv kasallik. Asosiy qism Kalsiy – bu biz ko’p eshitadigan element, bu hayot uchun ajralmasdir. Bu tabiatdagi eng keng tarqalgan elementlardan biridir. Kimyoviy belgisi: Ca Kalsiy mikrobiogen element bo’lib, hujayra tashqi kationidir. Kalsiy ishqoriy yer metallar elementlaridan biridir. Yer qobig’ida eng ko’p tarqalgan beshinchi element – metallar orasida uchinchi metall. Tabiatdagi eng keng tarqalgan ohaktosh shakllanishida uchraydi. Pamukkale, Denizli tabiiy travertinlari kalsiydan iborat Odam organizmining kalsiyga boy ehtiyoji ozuqa va sut mahsulotlari orqali o’zlashtiriladi. U 1808 yilda kashf qilingunga qadar yillar davomida ishlatilgan, ammo aniqlanmagan.. Odam organizmi gomeostaz holatini ta’minlab turish uchun unda har 24 soat davomida 1g Ca 2+ ionlari o’zlashtirilishi kerak.Kalsiy ionlarining o’zlashtirilishi ingichka ichaklarning kislotalik tabiati yuqori bo’limlarida sodir bo’ladi. U odamlar, hayvonlar va o’simliklar uchun muhim element. Suyak va 242 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 tishlarda ko’p miqdorda kalsiy mavjud. Odamning ichak sistemasida kalsiy kationini bog’lovchi oqsil modda bo’ladi. Bu moddaning hosil bo’lishi D vitamini kamaysa, oqsil kam sintezlanadi, demak Ca 2+ oz miqdorda o’zlashtiriladi. Bu esa suyaklarning mexanik barqarorligini kamaytiradiva deformatsiyalanishiga olib keladi.Buning asosiy sababi kalsiy suyakning mustahkamligini ta’minlovchi asosiy element bo’lib, u suyak tarkibida ion holida emas murakkab komleks birikmalar (3Ca (PO ) *Ca(OH) ) ko’rinishida bo’ladi. Odamning biologik suyuqliklari 3 4 2 2 tarkibida Ca2+ ionlarining nisbatan kata miqdori qon zardobida va eritrotsit sitoplazmasida saqlanadi. Qon zardobidagi kalsiy ionining 60% i erkin ion holda, qolganlari oqsil, uglevodlar va boshqa moddalar bilan bog’langan holda saqlanadi. Erkin holdagi kalsiy ioni qonning ivish jarayonida ishtirok etadi ya’ni protrombinni trombinga aylantiradi. Shuni ham takidlab o’tish kerakki, kalsiy mushaklarning bo’shashib, qisqarishini ta’minlaydi. Shuning uchun biz ko’nglimiz aynib qayd qilganimizda organizmdagi barcha kalsiy ionlari quyuq massa bilan tashqariga chiqib ketadi natiyjada organizmimizda holsizlik, mushaklarimizda og’riqlarni kuzatamiz. Bundan tashqari yana og’ir hollarda spazmofiliya, nefroz, o’tkir pankreotit kasalliklari bilan davom etishi mumkin. Undan tashqari yana suyaklardagi kalsiy miqdori kamayganda yosh bolalarda raxit kasalligi kelib chiqadi. Bundan tashqari yana kalsiy yetishmaganda gipokalsemiya, chimchilashga o’xshash sanchiq, mushaklar harakatsizligi, osteoporoz kabi kasalliklar kelib chiqadi. Kalsiy yetishmaganda kelib chiqadigan asosiy kasalliklar: Osteporoz- suyak to‘qimasi kasalligi bo‘lib, kalsiy yo‘qolib ketishi bilan ta’riflanadi, bu suyaklarning mo‘rtligiga olib keladi. Natiyjada suyaklarning sinish havfi ortadi. Bu kasallikda barcha suyaklar zararlanadi. Lekin asosan umurtqa pog’onasi, bilak va son suyagi boshchasi sinishi ko’proq kuzatiladi. Bu kasallikning eng yomon tomoni shundaki, kasallik asta-sekin uzoq yillar davomida hech qanday belgilarsiz rivojlanib boradi. Bu kasallikning qo’shimcha belgilari : Beldagi ogriq , opka tiriklik sigimi pasayishi ishtaha yoqolishi va uyqusizlik kiradi. Dunyo bo’yicha 200 millionga yaqin odam ushbu kasallikdan aziyat chekadi. Shundan 2,5 mln. Ga yaqin bemorlarda kasallik suyak sinishi bilan kuzatiladi. Osteoporozning oldini olish quyidagilarni o‘z ichiga oladi: 243 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 Vitamin va mineral komplekslarni qabul qilish Chekish va alkogoldan voz kechish To‘g‘ri muvozanatli ovqatlanish Surunkali kasalliklarni davolash D vitamini ishlab chiqarish uchun quyoshda yetarlicha bo‘lish Muntazam jismoniy faollik hamda mehnat va dam olish tartibiga rioya qilish Tana vazni kamligiga qarshi kurash Bu kasallikni davolashda asosan tarkibida kalsiy elementi bor bo’lgan dori- darmonlar buyiriladi. Ovqat ratsioniga kalsiyga boy mahsulotlar qo’shib beriladi. Giperkalsemiya — bu qon plazmasidagi kalsiy kontsentratsiyasining oshib ketishi