ПУТИ РАЗВИТИЯ КРИТИЧЕСКОГО И ТВОРЧЕСКОГО МЫШЛЕНИЯ УЧАЩИХСЯ ПОСРЕДСТВОМ ИНТЕГРИРОВАННОГО ПРЕПОДАВАНИЯ БИОЛОГИИ В АКАДЕМИЧЕСКИХ ЛИЦЕЯХ

Аннотация

The article contains brief suggestions on how to expand the imagination with a 3-dimensional view and easily share the encountered problems and shortcomings with the help of computer technologies in mastering the science of projection drawing. Key words: drawing, projection drawing, topographic drawing, 3D model, graphic programs, electronic textbook, information technology, spatial imagination. Proyeksion chizmachilik fanini o’qitishda grafik dasturlar talabalarni bu fanni to’liq va yaxshi o’zlashtirishlariga yordam beradi. Shu o’rinda aytish lozimki proyeksion chizmachilik fanini o’qitish jarayonida metrik va pozitsion masalalar yechish ham talab etiladi. Talabalarni grafik topshiriqlarni yechish uchun soddadan murakkabga asta sekinlik bilan tayyorlab boriladi. Talaba grafik topshiriqlarni bajarish uchun proyeksion chizmachilikka oid nazariyalarni o’zlashtirgan va uni amaliyotga tadbiq etish uslublarini o’zlashtrishi kerak. Proyeksion chizmachilik fanini o’qitish jarayonida metrik va pozitsion masalalar yechish o’zga xos qiyinchiliklari bo’lganligi uchun, biz ushbu masalalarni yechish jarayonini animatsion ishlanmalar bilan berilsa, talabalarni o’zlashtirishi osonlashtiradi. Shungi uchun bu ishlanmalar dars jarayonida o’qituvchiga yordamchi vosita sifatida foydalanilsa, mustaqil ta’lim jarayonida talabalarga o’rgatuvchi vazifasini bajaradi. Yuqoridagi animatsyali materiallar talabalarda rivojlanishi murakkab bo’lgan fazoviy tasavvurni hosil bo’lishiga yordam beradi. Chunki berilayotgan chizmalarni fazoviy va tekislikdagi hamda shakllarini grafik dasturlarning keng imkoniyatlaridan foydalanib ko’rsatiladi. Faraz qilaylik, aylanish sirtlarining tekislik bilan kesishgan chizig’ini aniqlash berilgan. Murakkab bo’lgan silindr, konus bilan tekislikning kesishish chizig’ini fikrlash orqali talabalar silindr, konus sirtini to’liq tasavvur etadi. Lekin guruhdagi ayrim talabalar ko’z oldiga keltira olmaydi[2]. Shu sababli uning 3D tasvirini ko’rsatish orqali talabalarning fazoviy tasavvurini rivojlantirish mumkin. Animatsiyalarni talabalar tomonidan boshqarilishi mavzularni yanada osonroq o’zlashtirishga olib keladi. 79 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si Bundan tashqari video ko’rinishdagi ishlanmalarni ham parallel ravishda qo’llash dars sifatini oshirishga hizmat qiladi. Bu mutimediyali video dars ishlanmalari mavzuga qarab qo’llanilishi mumkin. Bulardan ko’zlangan maqsad bir vaqtning o’zida talabalar fazoviy tasavvurini rivojlantirishga erishishdan iborat. Kompyuterda yaratilgan 3D chizmaning video orqali namoyish etilishi uni real hayotdagidek ko’rsatib beradi va talabalar uchun tushunarli bo’lib, ularning fazoviy tasavvurlarini rivojlantiradi. Chunki talabalarda fazoviy tasavvur rivojlanishi fanni tushunishiga olib keladi. Zero, proyeksion chizmachilik faniga oid materiallarni o’zlashtirishda fazoviy tasavvur muhim rol o’ynaydi. Shuning uchun talaba fazoviy tasavvurga ega bo’lsagina fan bo’yicha topshiriqlarni bajara oladi[1]. Ta’limda yangi axborot texnologiyalari – bu ta’lim olishda kompyuter texnologiyalaridan foydalanishdir. Smirnov A.V. ta’riflashicha "... yangi axborot texnologiyalari— ishlash texnologiyasi, yetkazishi, EHM yordamida axborotlarni tasavvur etish va ommalashtirish, hisoblash va dasturli vositalarni yaratilishi" hisoblanadi. Ta’lim tizimini isloxoti natijasida mustaqil ta’lim jarayoniga katta ahamiyat berilmoqda. Fanlar bo’yicha ma’ruza va amaliy dars jarayonlarida o’qituvchi zaruriy bilimlarni talabalarga to’liq yetkazib berishga vaqti yetmaydi. O’qituvchi talabaga maslahatchi sifatida kerakli manbalardan foydalanish bo’yicha yo’l-yo’riq ko’rsatadi. Ta’lim jarayonini jadallashtirish orqali fandagi asosiy tushunchalarni talabalarga yetkazishi mumkin. Grafik fanlarda murakkab chizmalar va ularni chizish, talabalarda fazoviy tasavvurni rivojlantirish va boshqa materiallarni qisqa vaqtda yetkazish hamda ularni o’zlashtirilishini ta’minlash uchun AKTlarni dars turiga qarab tanlash hamda foydalanishni tashkil etish zarur. Shunday ekan, bu fanni o’qitishda, birinchi navbatda, o’qituvchi grafik dasturlaridan o’zgalarning yordamisiz foydalana olishini ta’minlash lozim. “Proyeksion chizmachilik” fanida yer maydonining chuqurlik va balandligini grafik dasturlar orqali talabalarga ko’rsatish mumkin. Proyeksion chizmachilik fanida talabalarga beriladigan topshiriqlar algaritm ketma- ketligida bajarilsa mavzuni tezroq o’zlashtirish natija beradi. Agar talaba bu ketma-ketlikni almashtirib qo’ysa, standart talablari buzilgan hisoblanadi.[4] Bunday topshiriqlarni talabalarga dars jarayonida tushuntirish va bajarilish ketma–ketliklarini turli usullarda berilishi mumkin. Misol uchun: An’anaviy usul: doskada chizish. Noan’anaviy usul: bajarilish ketma–ketligini animatsion tarzda namoyish etish. Zamonaviy usul: berilayotgan detalning 3D modelini virtual ko’rinishda ko’rsatish va turli tomonlaridan aylantirib ko’rsatish mumkin. V.V.Kondratova ilmiy tadqiqot ishida komp