ЧЕЧЕВИЦА (LENS CULINARIS) – ВЫСОКОКАЧЕСТВЕННЫЙ ИСТОЧНИК БЕЛКА.

Аннотация

The article examines in detail the technology of growing lentils (Lens culinaris Medik) in the agroclimatic conditions of Uzbekistan. The methods of increasing productivity based on agrotechnical measures, such as biological and morphological features of lentils, optimal planting dates, crop care, methods of fertilizing, row spacing, and seeding rate are analyzed. The article also discusses measures to combat diseases and pests, as well as harvesting and storage technologies. The importance of lentils in terms of food security, environmental friendliness and economic efficiency has been scientifically proven. Keywords: Lentils, legumes, white cabbage, agriculture, cultivation technology, seed selection, agrotechnical measures, climate and soil, diseases and pests, productivity, agriculture of Uzbekistan. Yasmiq (Lens culinaris Medik) - dukkakli o‘simliklar oilasiga mansub, yuqori oqsilli, ekologik toza va tuproqni azot bilan boyituvchi madaniy ekin hisoblanadi. U oziq-ovqat xavfsizligi, sog‘lom ovqatlanish va ekologik dehqonchilikda muhim ahamiyatga ega [1]. O‘zbekistonda yasmiq yetishtirish oxirgi yillarda takomillashib bormoqda, chunki u qurg‘oqchilikka nisbatan chidamli, parvarishi oson va tuproq unumdorligini oshirish xususiyatiga ega [2]. Yasmiqning issiqqa talabchanligi o‘rtacha o‘sib rivojlanishi uchun 1500-1800°C daraja harorat talab qiladi. O‘sib chiqayotganda ko‘k no‘xatga qaraganda ko‘proq issiqlik talab qiladi. Maysalari 4- 5°C da unib chiqadi. Havo haroratiga qarab unib chiqquncha 8-12 kun vaqt ketadi. Nihollarning muqobil o‘sishharorati 23-25°C hisoblanadi. Maysalari qisqa muddatli sovuqlarga chidamli. adu.uz universaljurnal.uz 696 “ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI” xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari Kattao‘simliklari sovuqda. Hatto harorat -8°C bo‘lganda ham zararlanmaydi. O‘suv davri 70-105 kun. O‘zidan changlanadi. Yetishtirish usuli. Yasmiq dukkakli o‘simliklar ichida o‘tmishdosh ekinga talabchan hisoblanadi. Kartoshka kabi qator orasi ishlanadigan o‘simliklardan keyin ekilishi lozim. Agar begona o‘tlar ko‘p bo‘lsa, yasmiq sust rivojlanadi. Yasmiqdan keyin tariq, suli, kartoshka o‘simliklari ekilganda hosildorlik yuqori bo‘ladi. Erta bahorda ekilgan bo‘lsa, gektariga 60 kg P203, 30 kg K20 miqdorda o‘g‘it berish lozim. Ekilgandan keyin ikkinchi kultivatsiya bilan 15 kg azotli, 30 kg fosforli o‘g‘itlar beriladi. Yasmiq imkoni boricha erta bahorda ekilishi lozim. Tajribalarga ko‘ra, faqat erta bahorda ekilgan yasmiqlargina yuqori hosil beradi. Bahorda ekilgan yasmiq o‘simligining tupi baquvvat, urug’lari yirik bo‘ladi. Yasmiqning ekish muddatini to‘g‘ri belgilash muhim ahamiyatga ega. Bahorda 10 kun keyin ekilganda ham hosildorlik 4-5 sentnerga kamayadi. Respublikamizning janubiy mintaqalarida yasmiqni kech kuzda ham ekish mumkin. Chunki yasmiq sovuqqa chidamli, kech kuzda ekilganda iyun oyida yig’ishtirib olinadi. Yasmiq ekishning eng yaxshi usuli keng qatorlab ekishdir.Tajribalar yasmiqning qator orasi 33-45 sm kenglikda ekish yaxshi natija berishini tasdiqlaydi. Qator oralari 60 sm bo‘lganda o‘simlik uchun zarur bo‘lgan namlik, oziqa moddalarning fotosintez jarayoni me’yoriy sharoitda boradi. Yasmiqning ekish me’yori urug‘ning yirikligi, tuproq iqlim sharoitiga bogiiq. Yirik urug`i turlarining gektariga 100-140 kg, mayda urug’iga esa 70-100 kg sarflab ekiladi.Namlik yuqori, unumdorligi past tuproqda ekish me’yori 15-20 foizga oshirilsa, qurg‘oqchil tumanlarida unumdorligi yuqori tuproqlarda ekish me’yori 15 foizga kamaytiriladi. Ekish chuqurligi tuproqdagi nam miqdori, havo haroratiga qarab 4-5 sm bo‘ladi. Yengil qumoq va quruq tuproqlarda urug’lar 6-7 sm chuqurlikka tashlanadi.Yasmiq mo‘tadil iqlim sharoitida yaxshi o‘sadi. U sovuqqa chidamli bo‘lib, +5°C dan boshlab unib chiqadi. Optimal o‘sish harorati +15°C dan +25°C gacha. Yasmiq asosan yengil va o‘rtacha mexanik tarkibli tuproqlarda yaxshi rivojlanadi. Tuproq pH darajasi 6.0–7.5 oralig‘ida bo‘lishi maqsadga muvofiqdir [3]. Gullash birinchikurtaklar paydo bo‘lishidan taxminan 45 kun o‘tgach sodir bo‘ladi. Kurtaklar oldidan dukkaklilar oilasining bu vakili ancha sekin o‘sadi va gullashdan keyin u yaxshi o‘sadiva shoxlana boshlaydi. Yasmiq no‘xatdan farqli o‘laroq, qurg’oqchilikka yaxshi toqatqiladi.Bu uni beqaror yomg’irli hududlarda yetishtirishga imkon beradi Urug’larni ekish paytida tuproq namligi haddan tashqari ko‘p bo‘lsa, bu kelajakdagi hosilga zarar yetkazadi, chunki yasmiq emas, balki o‘simlikning bargli qismi o‘sadi. Shu bilan birga,yasmiq paydo bo‘lishi davrida hosil miqdori va suv yetishmasligini ham kamaytiradi.Yomg’ir uzoq davom etgan qurg’oqchilik oqibatlarini bartaraf qilishi va o‘simliklar qayta gullashi mumkin. Yasmiq ekishdan oldin yerni o‘g’itlash shart emas, chunki hosil bargli massaga ega bo‘ladi. Shuning uchun, organik o‘g’itlarni yerga qo‘llashdan keyin uchinchi yilda yasmiq ekish yaxshidir. Yasmiq juda noyob o‘simlik bo‘lib o‘zida zaxarli moddalar to‘plamaydi. Unda n