ЗАДАЧИ И УПРАЖНЕНИЯ ПО НАУКЕ О ЧЕЛОВЕКЕ И ЕГО ЗДОРОВЬЕ

Аннотация

В статье рассматриваются вопросы построения задач и упражнений различной логической направленности в учебном процессе с целью формирования методических знаний, развития умений и навыков самостоятельного и творческого мышления учащихся, необходимых для использования задач и упражнений в обучении человек и его здоровии Ключевое слово: Лейкоцит, кровь, лимфа, эритроциты, сердце, вена, клапаны, артерия, сетчатка, продолговатый мозг Annotation: The article examines the issues of constructing tasks and exercises of various logical orientations in the educational process with the aim of forming methodological knowledge, developing the skills and abilities of independent and creative thinking of students, necessary for using tasks and exercises in teaching man and his health. Keyword: Leukocyte, blood, lymph, erythrocytes, heart, vein, valves, artery, retina, medulla oblongata Kirish. O‘quvchilarning ijodiy va mustaqil fikr yuritishni ko‘nikmalarini rivojlantirishda biologiyadan tashkil etiladigan ta’lim-tarbiya jarayonida masala va mashqlar echishni yo‘lga qo‘yish muhim ahamiyat kasb etadi: O‘quvchilarning biologiyadan o‘zlashtirgan nazariy bilimlarni amaliyotga qo‘llash orqali mustahkamligi ta’minlanadi. O‘quvchilarda mantiqiy, ijodiy va mustaqil fikr yuritish ko‘nikmalari rivojlantiriladi. O‘quvchilarning biologiyani o‘zlashtirishga bo‘lgan qiziqishi ortadi, ilmiy dunyoqarashi kengayadi. O‘quvchilarning bilish faoliyati faollashadi, ta’lim samaradorligi ortadi. Masala - ko‘zda tutilgan noma’lumni muayyan o‘quv usullaridan foydalanib hal etish sanaladi. Masala echish jarayonida o‘quvchilarning bilish faoliyatini faollashtirish imkoni vujudga keladi. Har qanday masalada muayyan darajadagi qiyinchiliklar bo‘lib o‘quvchilar uni avval o‘zlashtirgan bilim, ko‘nikma va malakalaridan foydalanib engib o‘tishi kerak. Masala matni uning izohi va shartini o‘z ichiga oladi. Masala izohi – muayyan vaziyatni tasvirlab, o‘quv muammosini keltirib chiqaradi, u yoki bu ob’ektning noma’lum xususiyatlarini topishga yo‘naltiriladi. Masala sharti noma’lum vaziyatni to‘liq hal etishni talab qilib, ba’zi hollarda so‘roq bilan tugashi mumkin. O‘quvchilar masalani echish jarayonida masalaning shartini to‘liq anglagan holda ma’lum bo‘lgan holatdan noma’lum bo‘lgan vaziyatni aniqlashi, o‘quvchiga ma’lum bo‘lgan xususiyatlardan noma’lum ob’ektlarning xususiyatlarini topishi zarur. Material va metodlar. Masalani echish masalada berilgan shartni to‘liq bajarish sanaladi. adu.uz universaljurnal.uz 799 “ZAMONAVIY BIOLOGIYANING DOLZARB MUAMMOLARI VA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI” xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari Ba’zi hollarda o‘qituvchining o‘zi ham masala tuzishi mumkin, bunda muayyan vaziyatning izohi va shartini aniq belgilash kerak bo‘ladi. Mashqlar o‘quvchilarning avval o‘zlashtirgan bilimlarini mustahkamlash, ko‘nikmalarni tarkib toptirish imkonini beradi. Mashqlar mazmuni jihatidan o‘quvchilarning avval o‘zlashtirgan bilimlarini mustahkamlash, amaliyotga qo‘llash, ularni yangi vaziyatlarda qo‘llash, mantiqiy fikr yuritish operatsiyalari: tahlil, sintez, taqqoslash, umumlashtirish, yaxlit ob’ektlarni qismlarga ajratish, xulosalash kabilarni amalga oshirish talab etishi mumkin. Taxlillar va natijalar.O‘quvchilarning mustaqil va ijodiy fikrlash ko’nikmalarini rivojlantirish. O‘quvchilarga odam va uning salomatligini o‘qitish asosiy anatomik, fiziologik, gigienik, ibbiy tushunchalami rejali va izchil rivojlantirish, o‘quvchilammg amaliy tayyorlash, ularda ilmiy dunyoqarashni shakllantirish asosini tashkil etadigan g‘oya, nazariya, ilmiy dalillarni o ‘zlashtirish asosida amalga oshiriladi. Odam va uning salomatligini asosiy g‘oyalari - odam anatomiyasi, fizioiogiyasi, gigienasi g‘oyalari, tuzilish va funksiyaning o‘zaro bog'liqligi, odam organizmining tabiiy muhit bilan bog‘liqligi, organizmning bir butunligi va o‘z-o‘zini boshqarishi, nazariya bilan amaliyotning bog‘liqligi, asosiy tushunchalami rivojlantirish izchilligini belgilaydi. Odam va uning salomatligi kursini o‘qitishda masala va mashqlardan foydalanish yuqorida berilganlarning yoritishda muhim rol o‘ynaydi 1-masala. Odamning nafas olish organlari butunligiga qaramasdan uzunchoq miyaning zararlanishi nafas olish jarayonining to’xtashiga olib kelishining sababini tushuntiring. 2-masala. Fiziologik eritmaning tarkibini va inson hayotidagi ahamiyatini aniqlang. Nima sababdan fiziologik eritmani organizmga in’eksiya qilishdan oldin tana haroratigacha isitish zarurligini tushuntiring. 3-masala. Odam qonidagi eritrositlar umrining davomiyligi 4 oy, mushukning eritrositi 2 oy, sichqonning eritrositi 1 oy, baqa va toshbaqa eritrositi 2 yil yashaydi. Nima sababdan eritrositlar umrining davomiyligi o’rtasida keskin farq qilishining sababini tushuntiring. 4-masala. Odam qonida leykositlarga nisbatan eritrositlarning miqdori ko’pligini qanday tushuntirish mumkin? 5-masala. Nima sababdan leykositlar qonda va limfada, eritrositlar faqat qonda uchrashining sababini aniqlang. Limfa tomirlariga l