KASB-HUNARGA YO’NALTIRISH: BARQAROR TARAQQIYOTNING RIVOJLANISH KALITI

Аннотация

O’quvchilarda kasbiy ongni shakllantirish, mehnat bozorining talablariga mos kadrlar tayyorlash va ijtimoiy-iqtisodiy barqarorikni ta’minlashda kasb-hunarga yo’naltirishning ahamiyati yoritilib beriladi. Bu maqola o’quvchilar bilan kasb-hunarga yo’naltirishning yangi shakllari, usullari va vositalarini samarali tashkil etish yo’llari haqida ma’lumot beradi. O’quvchilarni kasb-hunarga yo’naltirishdan maqsad o’sib kelayotgan yosh avlodni ongli ravishda kasb tanlashga tayyorlash orqali ularning kelajakdagi muvaffaqiyatli faoliyati va jamiyatda barqaror taraqqiyotga erishishlariga ko’maklashishdir. Kalit so’zlar: Kasb-hunarga yo’naltirish, kasb tanlash, ilg’or texnologiyalar, onlayn platformalar. Bugungi kunda O’zbekistonda bo’lg’usi mutaxassislarni kasbiy tayyorlash,kasb-hunar oldiga qo’yiladigan talablarga mutanosib insonlar qilib shakllantirish davlat ahamiyatiga molik muammo bo’lib hisoblanadi.Barqaror taraqqiyot deganda,hozirgi va kelajak avlodlarning ehtiyojlarini ta’minlay oladigan,ijtimoiy,iqtisodiy va ekologik jihatdan muvozanatli rivojlanish tushuniladi.Kasb-hunarga yo’naltirish aynan shu omillarni inobatga olgan holda amalga oshirilsa,u barqaror taraqqiyotga bevosita xizmat qiladi. Kasb tanlash-har bir inson hayotidagi eng muhim tanlovlardan biri.Kasb- nafaqat daromad manbayi,balki umrining asosiy qismi sarflanadigan foaliyat hamdir. Bu qarorni to’g’ri qabul qilish uchun o’quvchi o’zini anglashi,ichki dunyosi,qiziqishlari,ijtimoiy muhiti,salomatligi to’g’ri kelishi va real imkoniyatlarini to’g’ri baholay olishi kerak.Shuning uchun bunday ma’suliyatli qaror qabul qilishda faqatgina atrofdagilarning tavsiyasiga tayanish emas,tahlilning boshqa muqobil variantlarini ham qo’llash kerak. Kasbga yo’naltirish psixologiyasi bo’yicha mutaxassis Azizxon Bahodirov bu borada shunday tavsiyalar bergan.”O’zingizda qaysi kasbga moyillik va qiziqish yuqori ekanini psixologik testlar orqali birlamchi bosqichda aniqlab olishingiz mumkin.Faqatgina bunda onlayn platformalarda duch kelgan testga emas,soha mutaxassislari ishlab chiqqan professional testlarga tayanish kerak.Shuni esda tutish kerakki,test natijalariga “hukm”deb qarash kerak emas.Ular faqatgina moyillik yo’nalishini belgilab beradi”. O’quvchilarni kasb-hunarga yo’naltirishda ilg’or texnologiyalarni qo’llash-ularni kasb tanlashida ongli qaror qabul qilishga, amaliy ko’nikma va qiziqishlarini aniqlashga, zamonaviy mehnt bozoriga tayyor bo’lishiga xizmat qiladi. Bu jarayonda foydalanilayotgan ilg’or texnologiyalarga quyidagilar misol bo’la oladi. 1.Raqamli kasbiy diognostika platformalari O’quvchilar qiziqishi, qobiliyati va psixotipiga qarab kasblarni aniqlashda onlayn testlar,so’rovnomalar va algoritmik tahlil tizimlaridan foydalaniladi. -MyFuture, Truity, 123test, ProfOrientator kabi platformalar orqali kasbiy yo’nalish aniqlanadi. 1 12 3 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ 2.Virtual haqiqat (VR) va kengaytirilgan haqiqat (AR)texnologiyalari O’quvchilar VR ko’zoynaklar yordamida turli kasblarning ish muhitini virtual tarzda ko’rib, amaliyotga yaqin tajriba orttirishadi. Masalan, virtual muhandislik labaratoriyalari, jarrohlik amaliyotlari yoki sanoat liniyalarida ishlash modullari. 3.Simulyatorlar va interaktiv mashg’ulotlar Mashinasozlik, elektrotexnika, tibbiyot, kimyo, qurilish va boshqa yo’nalishlar bo’yicha interaktiv simulyatsiya dasturlari orqali o’quvchilar ish jarayonini mashq qilishi mumkin.3D modellashtirish, robotexnika va avtomatlashtirigan boshqaruv tizimlari asosida o’qitish. 4.Onlayn kasbiy yo’naltirish platformalari va vebinarlar Coursera, Udemy, EdX, Udacity, inLearning, Duolingo, Memrise, Skill share, TEDed, mindvalley, Alison, Khan Academy, Qizlar akademiyasi, O’zbekiston oshpazlar uyushmasining pazandachilik kurslari, Monomarkaz, Programmer uz, Dasturchilar orqali o’quvchilar turli yo’nalishlarda bepul yoki arzon narxlarda bilim olishadi. Kasblar haqidagi vebinarlar, ekspertlar bilan jonli efirlar orqali real tajriba almashinuvi o’quvchilarni to’g’ri kasbga yo’naltirishga yordam beradi. O’quvchilarni kasb-hunarga yo’naltirish ishlarini samarali tashkil etishda ,ushbu jarayonni ta’lim muassalarida amalga oshiruvchi o’qituvchilar,pedagog hodimlar hamda aholi o’rtyasida(mahalla,ota-ona)profilaktika ishlarini olib borish maqsadida hamkorlik ishlari amalga oshirilmoqda.Kasblar bo’yicha birlamchi bilim,ko’nikmalarni shakllantirish uchun professional tashxislash va kasb-hunarga yo’naltirish bo’yicha respublikamizda”O’quvchilarni kasb-hunarga yo’naltirish va psixologik-pedagogik tashxis markazi”tashkil etilgan.Bu markaz O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va qonunlarida ko’zda tutilgan jamiyat ehtiyoji va mehnat bozori talablari asosida o’quvchilarning o’z qiziqishlari qobiliyatlari va sog’ligiga mos bo’lgan kasb- hunarlarni tanlashlariga ko’maklashadi. Yangi O’zbekistonning 2022-2026 yillariga mo’jallangan taraqqiyot strategiyasida umumta’lim mak