OQITIWSHI KOMPETENCIYASINIŃ MAZMUNI

Аннотация

This article highlights the content, components, and practical significance of teacher competence in managing the classroom collective. In particular, the influence of pedagogical, psychological, communicative, and information and communication competencies on the socio-psychological environment in the classroom was analyzed. Based on modern scientific approaches, the professional potential of the teacher, his leadership qualities, and his role in regulating intra-classroom relationships are revealed. The article also examines ways to develop the level of teacher competence in the context of educational reforms being implemented in the Republic of Uzbekistan. The research results confirm that a competent teacher is a leading factor in managing the classroom collective. Keywords: classroom team, teacher competence, pedagogical approach, communicative skills, socio-psychological environment, leadership, reflection, modern education, psychological competence, digital technology. 1 05 1 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Zamanagóy bilimlendiriw sistemasında oqıtıwshınıń roli tek bilim beriw menen sheklenbeydi. Ol sociallıq ortalıqta iskerlik júrgiziwshi klass jámáátin qáliplestiriwshi, basqarıwshı hám rawajlandırıwshı oraylıq shaxs sıpatında qaraladı. Sonıń ushın da oqıtıwshı kompetenciyasınıń mazmunı, onı rawajlandırıw strategiyaları hám klass jámáátin nátiyjeli basqarıwda áhmiyeti búgingi kúnde áhmietli ilimiy-pedagogikalıq máselelerden biri esaplanadı. Ózbekstan Respublikası Prezidenti Shavkat Mirziyoevtiń atap ótkenindey: "Jańa Ózbekstandı qurıwda eń úlken tayanıshımız bul - bilimli hám tárbiyalı áwladtı kamalǵa keltirip atırǵan muǵallimler bolıp esaplanadı"1. Bul pikir oqıtıwshı shaxsına berilip atırǵan joqarı itibar hám onıń jámiettegi ornın sáwlelendiredi. Mugallim kompetenciyasının mazmuni: Oqıtıwshınıń kompetenciyası - bul onıń bilim, kónlikpe hám jeke pazıyletleriniń jıyındısı bolıp, tálim-tárbiya procesinde tabıslı jumıs alıp barıwǵa imkan beredi. Búgingi kúnde bul kompetenciyalar tómendegi baǵdarlarda kórinedi: Pedagogikalıq kompetenciya - bilimlendiriw mazmunın tereń biliw, metodika hám didaktikalıq qurallardan nátiyjeli paydalanıw [2]. Psixologiyalıq kompetenciya - oqıwshılar psixologiyasın ańlaw, olardıń ishki dúnyasın túsiniw, óz ara qatnasıqlarda individual jantasıwdı támiyinlew [3]. Kommunikativ kompetenciya - nátiyjeli sóylesiw, til mádeniyatına ámel etiw, sociallıq- psixologiyalıq ortalıqqa tásir ótkeriw qábileti [4]. Informaciyalıq-kommunikaciyalıq kompetenciya - cifrlı texnologiyalardan paydalana alıw, informaciya aǵımların basqarıw [5]. Refleksiv kompetenciya - óz iskerligin analiz etiw, qátelerdi ańlap, keleshekte jetilistiriwge umtiliw [6]. Bul kompetenciyalar muģallimniń klass jámáátin basqarıwdaģı tabısın belgileydi. Bul jaǵdayda ol tek bilim beriwshi emes, al lider, shólkemlestiriwshi, psixolog, mentor hám motivator rolin atqaradı. Klass komandası hám basqarıw procesi: Klass jámááti - bul óz ara maqset birligi, turaqlı baylanıs hám iskerlik penen baylanısqan oqıwshılar toparı bolıp, bul topar sociallıq struktura sıpatında qáliplesedi. Klass jámáátin basqariw degende, mugallimniń usi toparda unamlı psixologiyalıq ortalıq jaratıw, oqıwshılardıń belsendi sociallıq rollerin belgilew, olardıń óz ara qatnasıqların tártipke salıw hám motivaciyalıq belsendiligin arttırıw procesi túsiniledi [7]. Muģallim klass jámáátin basqarıwda tómendegi funkciyalardı atqaradı. Shólkemlestiriwshilik-funkcional: oqıwshılardı jámáátke birlestiriw, rollerdi bólistiriw, klass basshılıǵı procesin jolģa qoyiw; Tárbiyalıq: ádep-ikramlılıq qádiriyatlar, sociallıq normalar hám milliy-ruwxiy dástúrlerdi sińdiriw; Kommunikativlik: sóylesiw mádeniyatın qáliplestiriw, pikir-talaslarga bagdarlaw; Diagnostikalıq: klastaǵı oqıwshılardıń psixologiyalıq jaǵdayı, óz ara qatnasıqları hám motivaciya dárejesin bahalaw [8]. Búgingi kúnde mekteplerde sanlı texnologiyalar keńnen engizilmekte. Bul bolsa klass jámáátin basqarıw usılların da jańalawdı talap etedi. Máselen, elektron kúndelik, klass chatları, onlayn sorawnamalar járdeminde oqıwshılardıń sociallıq belsendiligi monitoring etilmekte. Bul proceste muǵallim tek basshı yemes, al cifrlı qurallar arqalı psixologiyalıq analizator wazıypasın da orınlay alıwı kerek [9]. Oqıtıwshı kompetentligin 1 05 2 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ rawajlandırıw perspektivaları. Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabinetiniń 2021-jıl 25- avgusttaǵı "Bilimlendiriw sapasın arttırıw boyınsha kompleksli is-ilajlar haqqında"ǵı qararında oqıtıwshınıń kompetenciyasın rawajlandırıw tiykarǵı baǵdar sıpatında belgilengen [10]. Bunda tómendegi ilajlar úlken áhmiyetke iye: Kásiplik rawajlanıw ushın turaqlı tájiriybe arttırıw kurslar Ilimiy-metodikalıq oraylardıń jumısı arqalı ámeliy járdem kórsetiw. Pedagogikalıq in