Yo’talga qarshi ishlatiladigan dori vositalari.

Аннотация

Yo‘talga qarshi preparatlar — bu yo‘talni yengillashtirishga mo‘ljallangan dori vositalaridir. Ularning ta’siri tomoqdagi qichishish va ta’sirlanish hissini kamaytirish, yo‘tal refleksini susaytirish va turli ta’sirlovchi omillarga sezuvchanlikni pasaytirishga qaratilgan. Bunday dorilar ko‘pincha gripp va shamollash alomatlarini bartaraf etishda, shuningdek, nafas olish yo‘llari kasalliklarini davolashda qo‘llaniladi. Kalit so’zlar. Yo'tal, yo'talga qarshi dori vositalari, , nafas yo'llari, nam yo'tal, , «Gvayfenezin», «Bromgeksin», shaxsiy gigiyena, psixo-emotsional buzilishlar, o'pka, bronxlar, traxea, laringid. KIRISH. Yo'tal organizmning reflektor reaksiyasi hisoblanib, nafas yo'llarini qo'zg'atish yoki ifloslantirishga javoban yuzaga keladi. Ular orqali nafas yo'llarini tozalash va o'tkazuvchanligini tiklash maqsadida o'pkadan, bronxlardan, traxeadan, laringdan va tomoqdan ortiqcha shilliq yoki begona zarralarni chiqarib tashlash orqali amalga oshiriladi. Ushbu jarayon miyadagi yo'tal markazi tomonidan boshqariladi. Signallar esa nafas tizimining har qanday qismida qo'zg'atilgan retseptorlar tomonidan yo'tal markaziga yuboriladi. Shuningdek, yo'tal turli kasalliklar (asosiy yoki yordamchi simptom sifatida) natijasida yuzaga kelishi mumkin. Masalan, psixo-emotsional buzilishlar yoki oshqozon-ichak trakti ishlashidagi muammolar yo'talni keltirib chiqarishi mumkin. Shuning uchun yo'talga qarshi dori tanlashda avvalo uning sababini aniqlash kerak, shunda davolash uning bartaraf etilishiga qaratiladi. Yo'talni keltirib chiqaruvchi omillar: • Nafas yo'llarining infeksiyalari. Viruslar yoki bakteriyalar sovuq tushish, gripp, bronxit, pnevmoniya va boshqa kasalliklarni keltirib chiqarishi mumkin. Bu nafas yo'llarining shilliq qavatini qo'zg'atadi, bu esa yo'talni keltirib chiqaradi. • Allergiyalar. Chang, gullar changi, jun, pashsha, zamburug'lar, hidlar kabi allergik reaktsiyalarga yo'talni keltirib chiqaruvchi omil bo'lishi mumkin. • Irritantlar. Tutun, bug'lar, kimyoviy moddalar buğlarıni nafas olish yo'talni keltirib chiqarishi mumkin. • Tamaki tutuni. Ko'pchilik chekuvchilarda tez-tez yo'tal paydo bo'ladi. Passiv chekish (boshqalar tutunini nafas olish) kuchli yo'talni keltirib chiqarishi mumkin. • Astma. Kasallikning o'tkir shakli paytida, masalan, trigerlarga ta'sirlanishida, astmatiklarda yo'talning kuchli hujumlari kuzatiladi. • Pnevmonikozlar. Uzun muddatli ta'sirlar natijasida o'pkada turli begona zarrachalar (kvarts, asbest, ko'mir changi va b.) sababli yuzaga keladigan kasalliklar guruhi bo'lib, ular doimiy yo'tal bilan birga keladi. • Oshqozon kislotasining reflyuksi. Oshqozon tarkibining oziq-ovqat yo'llariga qaytishi ularni qo'zg'atishi mumkin. Bu holatning bir belgisi sifatida yo'tal paydo bo'lishi mumkin. 173 • Dori vositalariga reaktsiya. Ba'zi dori preparatlari, ayniqsa inhalatsion shaklda, yo'talni keltirib chiqarishi mumkin bo'lgan yon ta'sir yoki vaqtinchalik reaktsiya sifatida paydo bo'lishi mumkin. • Stress, emotsional taranglik. Bu turdagi yo'tal psixosomatik tabiatga ega bo'lib, odatda jismoniy sabablarsiz, unchalik kuchli va uzoq davom etmaydi. Yo'tal nam va quruq bo'lishi mumkin. Birinchisi nafas yo'llarining shilliq qavati orqali balg'am hosil qilinishi bilan xarakterlanadi, ikkinchisi esa balg'amsiz o'tadi. Har xil turdagi yo'tal uchun mos dori vositalari tanlanadi. Yo'talga qarshi vositalar: klassifikatsiya Yo'talga qarshi dori vositalari quyidagi turlarga bo'linadi: Protivokashlevye preparatlar: Markaziy ta'sir qiluvchilar- markaziy nerv tizimiga ta'sir qilib, yo'tal refleksini bostiradi. Periferik ta'sir qiluvchilar - to'g'ridan-to'g'ri nafas yo'llaridagi retseptorlarga ta'sir qilib, ularning sezgirligini kamaytiradi (natijada, miyaga signal uzatish faolligi kamayadi). • Mukolitiklar - balg'amni suyultirib, uni yo'talishni osonlashtiradi. • Expectorantlar- shilliqni suyultirib, uni nafas yo'llaridan chiqarib yuborishni soddalashtiradi. • Kombinatsion preparatlar - bir nechta faol komponentlarni o'z ichiga olgan holda bir vaqtning o'zida bir nechta muammolarni hal qilish uchun mo'ljallangan. Yo'talga qarshi preparatlar quyidagi shakllarda taqdim etilishi mumkin: • Eritmalar, suyuqliklar, damlamalar, fito choylar, siroplar. • Tomchilar, suspenziyalar, kukunlar, malhamlar. • Granulalar, tabletka, pastillar, shirinliklar va boshqalar. Yo'talni davolashda farmakologiyadan tashqari, xalq tabobati usullari ham qo'llaniladi. Ko'plab odamlar dori-darmonlarga murojaat qilmasdan, o'simlik ekstraktlari, o'tlar, asal, efir moylari va boshqalar foydalanishadi. Bunday yondashuv ko'pincha samarali bo'ladi. Ammo, ko'pincha bu faqat simptomlarni yengillashtirishga yordam beradi, yo'talni keltirib chiqaruvchi asosiy sabab bilan kurashmaydi. Har qanday holatda ham, xalq tabobati usullaridan foydalanishdan oldin shifokor bilan maslahatlashish kerak. Nam va quruq yo'tal uchun dorilar: taqqoslash Nam yo'tal paydo bo'lganda va balg'am hosil bo'lganda quyidagi dori vositalari qo'llaniladi: • Mukolitik