Место института махалля как социальной структуры в Новом Узбекистане

Аннотация

Ключевые слова: В данной статье анализируется роль института махалли махалля, как социальной структуры в Новом Узбекистане. социальная структура, Рассматривается историческая роль махалли, ее Новый Узбекистан, социально-экономические, культурно-просветительские и реформы, бюджет махалли, духовно-нравственные функции в обществе. В статье махаллинская семерка, исследуется значимость новых реформ, таких как гражданское общество. внедрение "махаллинской семерки" и формирование бюджета махалли. Также анализируются тенденции развития института махалли, проводимые реформы и предложения. Статья направлена на определение роли и значения института махалли в обновляющемся Узбекистане, а также на выявление его перспектив в развитии общества. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev rahbarligida olib borilayotgan izchil islohotlar zamonaviy davlat va jamiyat qurilishining barcha jabhalarini qamrab olmoqda. Ushbu modernizatsiya jarayonida milliy qadriyatlar va tarixiy an’analar negizida harakat qilish masalasi dolzarb ahamiyat kasb etadi. Shu nuqtai nazardan, uzoq tarixga ega bo‘lgan va o‘zini o‘zi boshqarish tamoyillariga asoslangan mahalla instituti Yangi O‘zbekiston sharoitida ijtimoiy tuzilmaning muhim elementi sifatida qayta baholanmoqda. Mahalla nafaqat geografik-hududiy birlik, balki o‘zining tarixiy shakllangan ijtimoiy-iqtisodiy tuzilmasi, ma’naviy muhiti, qadriyatlari hamda o‘ziga xos boshqaruv tizimi bilan ajralib turuvchi fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish tizimining samarali shakli, fuqarolik jamiyatining o‘ziga xos instituti hisoblanadi. Shuningdek, mahalla instituti nafaqat an’anaviy ijtimoiy nazorat va birdamlik mexanizmi sifatida, balki fuqarolarning faolligini oshirish, mahalliy muammolarni hal etish hamda davlat va jamiyat o‘rtasidagi muloqotni kuchaytiruvchi ijtimoiy institut sifatida ko‘riladi. Prezident Shavkat Mirziyoyev taʼkidlaganidek, “Mahalla – bu bizning bebaho boyligimiz, xalqimizning oʻziga xos demokratik institutidir”[1]. Yangi Oʻzbekistonni barpo etish jarayonida mahallaning ushbu potensialidan toʻliq foydalanish, uning vakolatlarini kengaytirish va faoliyatini zamonaviy talablarga moslashtirish davlat siyosatining ustuvor yoʻnalishlaridan biri hisoblanadi. Mahalla oʻzining tuzilishi va faoliyatining oʻziga xos xususiyatlari bilan jamiyatning quyi boʻgʻinida muhim ijtimoiy funksiyalarni bajaradi. U quyidagi jihatlari bilan ijtimoiy tuzilmaning ajralmas qismi hisoblanadi: - Oʻzini oʻzi boshqarish organi: Mahalla fuqarolar yigʻini orqali aholi oʻzining mahalliy ahamiyatga molik masalalarini mustaqil hal etish imkoniyatiga ega. Bu fuqarolarning davlat boshqaruvida bevosita ishtirok etishining muhim shakli hisoblanadi. Prezidentimiz bu borada shunday deganlar: “Mahalla – bu xalq hokimiyatining eng yaqin va taʼsirchan boʻgʻinidir”. 581 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 04 (2025) / ISSN 2181-1415 - Ijtimoiy birdamlik va hamjihatlik maskani: Mahalla aholisini umumiy manfaatlar, anʼanalar va qadriyatlar birlashtirib turadi. Turli tadbirlar, hashar va boshqa jamoaviy ishlar orqali mahallada oʻzaro yordam, mehr-oqibat va hamjihatlik muhiti yaratiladi. - Ijtimoiy nazorat va tarbiya oʻchogʻi: Mahalla oqsoqollari, faollari va jamoatchilik vakillari orqali hududda ijtimoiy tartibni saqlash, huquqbuzarliklarning oldini olish, yosh avlodni milliy ruhda tarbiyalash kabi muhim vazifalar amalga oshiriladi. - Ijtimoiy yordam va koʻmak markazi: Mahallada kam taʼminlangan oilalar, nogironligi boʻlgan shaxslar, yolgʻiz keksalar va boshqa ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlarga oʻz vaqtida yordam koʻrsatish tizimi mavjud. Bu orqali jamiyatda ijtimoiy adolat tamoyillari taʼminlanadi. - Madaniy va maʼnaviy merosni saqlash va rivojlantirish markazi: Mahallalar oʻzining oʻziga xos urf-odatlari, anʼanalari, hunarmandchiligi va madaniy merosiga ega boʻlib, ularni saqlash va kelajak avlodlarga yetkazishda muhim rol oʻynaydi. Yangi Oʻzbekistonda mahallaning ijtimoiy tuzilmadagi oʻrnini yanada mustahkamlash uchun bir qator ustuvor vazifalar dolzarb boʻlib qolmoqda. Bular qatoriga mahallalarning moliyaviy mustaqilligini taʼminlash, ularning moddiy-texnik bazasini yanada yaxshilash, mahalla xodimlarining malakasini oshirish, zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish, shuningdek, mahallaning davlat organlari va boshqa ijtimoiy institutlar bilan hamkorligini kuchaytirish kiradi. Ijtimoiy guruhlarni va turli hil qatlamlardagi kishilarni o‘zaro hamkorligini ta’minlash va jamoatchilik aloqalarini o‘rnatishda bugungi kunda mahalla instituti ma’lum tajribaga va huquqiy asoslarga ega bo‘ldi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 21-dekabrda qabul qilingan “Mahalla institutining jamiyatdagi rolini tubdan oshirish va uning aholi muammolarini hal etishda birinchi bo‘g‘in sifatida ishlashini ta’minlashga qaratilgan chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi Farmoni[2] naqafat mahalla institutlarining ijtimoiy xayotidagi rolini yanada mustahkamlashga