“QOŃRATLI QIZ TÁRBIYA.”

Аннотация

В этой статье рассказывается о жизни и творческом пути Народной артистки Каракалпакстана, Заслуженной артистки Республики Узбекистан, представителя искусства Тарбии Жолымбетовой, внесшей значительный вклад в развитие театрального искусства в Каракалпакстане. Ключевые слова: Школа, музыка, конкурсы, дни культуры, народные песни, театр, сцена, спектакли. Annotation: This article discusses the life and creative journey of Tarbiya Jolimbetova, People's Artist of Karakalpakstan and Honored Artist of the Republic of Uzbekistan, a representative of the arts who contributed to the development of theatrical art in Karakalpakstan. Keywords: School, music, competitions, culture days, folk songs, theater, stage, performances. Qaraqalpaqstanda qosıqshılıq kórkem óneriniń rawajlanıwına úlken úles qosqan jáne bir qosıqshılarımızdan biri óziniń shıraylı rólleri menen xalqımız https://scientific-jl.com/luch/ 3 7 7 Часть-46_ Том-5_ июнь-2025 kewlinen orın alǵan Qaraqalpaq xalıq artistı Tárbiya Jolımbetova 1917-jıldıń báhárinde Qońırat rayonında dıyxan shańaraǵında dúnyaǵa keledi. Ol 4-jasınan baslap ata-anasınan ayrılıp tuwısqan jigit aǵası Uzaqbaydıń qolında tárbiyalanadı, kishkeneliginen qosıq aytıwǵa júdá qızıǵadı. Tárbiya Jolımbetovanıń tárbiyası menen tikkiley jigit aǵası shuǵıllanǵan. Jigit aǵası Uzaqbay Jolımbetov 1902-jılı dúnyaǵa kelgen. Uzaqbay jaslayınan shaqqan, záberdes jigit bolıp xalıq ushın belsene xızmet etken. Tárbiyanıń basqa baǵıwshısı bolmaǵanlıqtan jigit aǵası Uzaqbay pútkil ómiri dawamında ata- anası ornına qarındasına ǵamxorlıq etken. Uzaqbay Jolımbetov juwapkershilikli lawazımlarda, urıs jılları Shımbay rayonında rayonlıq atqarıw komiteti baslıǵınıń orınbasarı al keyin ómiriniń aqırına shekem kegeyli rayonınıń “Rayvodxoz” baslıǵı bolıp jumıs alıp baradı. Tárbiya kórkem ónerge jaslayınan qızıǵıp úlken saxnalardı árman etkenligi sebepli aǵası onıń rayın qaytarmay Qońırat rayonına atalas aǵayinleriniń aldına jiberedi. Onıń talantın kórgen Qońırat kalxoz teatrınıń basshıları Tólek hám Allambergen Sarıbaevlar 15 jasar Tárbiyanı 1932-jılı teatrǵa jumısqa alǵan. Qaraqalpaq Mámleketlik teatrınıń direktorı Asan Begimov Qońırat rayonına barǵanında jas xosh hawaz qızdıń ónerine tán qalıp, 1934-jılı Tórtkól rayonındaǵı Mámleketlik teatrda jumıs islewdi usınıs etken Sol jılları saxnada qoyılǵan U. Gadjibekovtıń “Arshin mal- alan”, G. Zafariydıń “Xalima”, S. Májitovtıń Baǵdagúl, K. Yashinnıń “Gúlsara” spektakllerinde A. Shamuratova, T. Raxmanova menen birge bas róllerdi oynap koncertlerde qosıq hám oyınlardı sheber atqarıwshılıǵı menen keń jámiyetshilikke tanıla basladı. 1936-jılı Moskvadaǵı mámleketlik teatr óneri institutınıń Qaraqalpaq studiyasına qosımsha oqıwshılar qabıl etilgende teatrda islep atırǵan talantlı jaslardan Y. Sharipov, S. Xojaniyazov, M. Mátjanov, P. Áwezova, Y. Allamuratova G. Shaxmuratovalar menen birge Tárbiya Jolımbetovada oqıwǵa jiberilip ol jerde K.S. Stanislaviskiydıń shákirtleri professor O. I. Pijova, B. V. Babikov, V. A. Bronskaya sıyaqlı tájiriybeli ustazlardan tálim aladı. https://scientific-jl.com/luch/ 3 7 8 Часть-46_ Том-5_ июнь-2025 1939-jıldıń iyul ayında oqıwın pitkerip kelgennen keyin teatrda islegen jıllarında T. Jolımbetova 30 dan aslam spektaklde róller oynap, hár qıylı jastaǵı hám xarakterli hayal-qızlardıń obrazların dóretti. “Arshın mal- alan” Gúlshexra, Aygúl- Abat” Názigúl, “Skapennıń hiylesi” Zerbinetta, “Jarlılıq ayıp emes” Lyoba, “Súymegenge súykenbe” Qansha, “Ǵáriyp ashıq” Aqsha hám basqa da obrazlardı sheberlik penen oynap tamashagóyler kewlinen orın aldı. 1957-jılı Tashkent qalasında ótkerilgen Qaraqalpaq ádebiyatı hám kórkem óneri on kúnliginiń juwmaqları boyınsha pikir alısıwda Ózbekstannıń jetekshi sınshıları menen qánigeleri teatrdıń ulıwma jetiskenlikleri menen bir qatarda Y. Sharipov, Y. Mamutov, T. Raxmanova, G. Sherazieva, T. Jolımbetovalardıń atqarıw sheberliklerin oǵada joqarı bahaladı. Teatrdıń turmısı júdá ózgeshe artistler kúni boyı paxta atızlarında bolıp paxta teriwge járdemlesip keshte spektakllerde oynaydı. Artistlerdıń spektakllerde oynaytuǵın kiyimleri de joq edi. Gezeklesip awılma- awıl barıp kiyim jiynaydı. Spektaklden soń sol kiyimlerdi iyelerine alıp barıp tapsırıwda olardın moynına júklengen. Erteń keshte bolatuǵın spektaklge kiyim jiynaw gezegi Tárbiya menen Sulıwǵa keldi. Ekewi awıldan shıǵıp ketip hár jerden kiyimler jiynap keletuǵın bolǵan, olarǵa da bul kiyimlerdi jiynaw ańsat emes awıl shetinde kórgen adamlar qız balaǵa teatr óneri tuwrı kelmeydi dep úylerinde bar kiyimlerin de bermey jiberse bazı birewler bolsa qaytarıp alıp keliw shárti menen úyinde bar milliy kiyimlerin berip jiberedi eken solay etip qızlar tawǵan kiyimlerin alıp pesin waqtında teatrǵa jetip keldi. Kelgennen keyin Tólek aǵa ǵa awıl aralap tawıp kelgen kiyimlerin kórsetedi. Sol waqıtta Tólek aǵa “Baǵdagúl” pyessasına tayarlıq kóriw ushın olarǵa ról bólistirip beredi. Hám Tárbiya Baǵdagúl obrazın al Sulıw bolsa Baǵdagúldıń anası obrazların oynaydı. Aradan biraz waq