IJTIMOIY VA TIJORAT LOYIHALARI ORQALI XOTIN-QIZLAR BANDLIGINI RAG‘BATLANTIRISH MEXANIZMLARI

Аннотация

В данной статье анализируются механизмы стимулирования занятости женщин через социальные и коммерческие проекты. Рассматривается участие женщин на рынке труда в Республике Узбекистан, роль инновационных механизмов, международный опыт и практика, а также местные стратегические подходы на научной основе. Автор обосновывает необходимость мер, обеспечивающих социальную справедливость, экономическую инклюзию и гендерное равенство для повышения занятости женщин. Ключевые слова: занятость женщин, социальные проекты, коммерческие проекты, гендерное равенство, рынок труда, экономическая активность, инновационные механизмы. https://scientific-jl.com/luch/ 4 3 1 Часть-46_ Том-5_ июнь-2025 Annotation. This article analyzes mechanisms for promoting women's employment through social and commercial projects. It examines women's participation in the labor market in the Republic of Uzbekistan, the role of innovative mechanisms, international experience and practices, as well as local strategic approaches, based on scientific evidence. The author substantiates the necessity of measures ensuring social justice, economic inclusion, and gender equality to enhance women's employment. Keywords: women's employment, social projects, commercial projects, gender equality, labor market, economic activity, innovative mechanisms. So‘nggi yillarda O‘zbekiston Respublikasida gender tengligi va xotin- qizlarning iqtisodiy faolligini oshirish davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishiga aylangan. 2022–2026-yillarga mo‘ljallangan Xotin-qizlar milliy dasturi, Prezident farmonlari va hukumat qarorlari ayollar bandligini ta’minlashga qaratilgan keng qamrovli islohotlarni belgilab berdi. Jahon Banki, BMT va Xalqaro Mehnat Tashkiloti (ILO) hisobotlariga ko‘ra, ayollarning mehnat bozoridagi faolligini oshirish yalpi ichki mahsulot (YaIM) o‘sishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Xotin-qizlarning bandligi masalasi inson kapitali nazariyasi, iqtisodiy inklyuziya va ijtimoiy adolat tamoyillari asosida tahlil qilinadi. Mazkur maqolada ijtimoiy va tijorat loyihalari orqali xotin-qizlarning bandligini rag‘batlantirish mexanizmlari nazariy va amaliy nuqtai nazardan yoritiladi. Xotin-qizlar bandligi atamasi ayollarning mehnat bozorida faol ishtirok etishini, daromad keltiruvchi faoliyat bilan shug‘ullanishini, kasbiy o‘sish imkoniyatlariga ega bo‘lishini anglatadi. Gary Beckerning (1964) inson kapitali nazariyasiga ko‘ra, ayollarni ta’lim, salomatlik, kasbiy tayyorgarlik orqali iqtisodiy tizimga integratsiya qilish nafaqat ularning shaxsiy daromadlarini, balki jamiyatning umumiy iqtisodiy salohiyatini ham oshiradi. https://scientific-jl.com/luch/ 4 3 2 Часть-46_ Том-5_ июнь-2025 McKinsey Global Institute (2015) ma’lumotlariga ko‘ra, dunyo bo‘yicha gender tengligi to‘liq ta’minlangan taqdirda, global YaIM 2025-yilga borib 28 trillion AQSh dollariga oshishi mumkin. Bu ayollarning iqtisodiy faolligi global iqtisodiyotning muhim omili ekanligini isbotlaydi. Ijtimoiy loyihalar aholi turmush darajasini yaxshilash, gender tengligini ta’minlash va mehnatga layoqatli qatlamlarning bandligini oshirishga qaratilgan dasturlarni o‘z ichiga oladi. Masalan, “Ayollar daftari” tizimi orqali O‘zbekistonda 2020–2023-yillar davomida 1 millionga yaqin ayol ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash tizimiga jalb etildi. UNDP (2023) hisobotiga ko‘ra, ijtimoiy tadbirkorlik loyihalari doirasida ayollarning 67% ishsizlikdan chiqqan va 40% dan ortig‘i barqaror daromad manbaiga ega bo‘lgan. Bu ijtimoiy loyihalarning iqtisodiy ta’sir doirasini ko‘rsatadi. Tijorat loyihalari, ya’ni kichik va o‘rta biznesga asoslangan tashabbuslar xotin-qizlar uchun moliyaviy mustaqillik, innovatsiyalarni amaliyotga joriy qilish va yangi ish o‘rinlari yaratish imkonini beradi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 22-yanvardagi PQ-122-son qaroriga muvofiq, 284 041 nafar ayol kasb-hunarga va tadbirkorlikka o‘qitildi, 257 171 nafari ishga joylashtirildi. Xotin-qizlar bandligini oshirishda quyidagi asosiy mexanizmlar ajralib turadi: Kasb-hunarga tayyorlash - “Ishga marhamat” monomarkazlari orqali ayollar zamonaviy kasblarga, shu jumladan IT, tikuvchilik, sartaroshlik, dizayn, tadbirkorlik asoslariga o‘qitilmoqda. “Skills passport” tizimi ayollarni mehnat bozorida raqobatbardoshligini oshiradi. Mikromoliyalashtirish va grantlar - “Ayollar tadbirkorligi” dasturi doirasida ayollarga imtiyozli kreditlar, grantlar va soliq yengilliklari taqdim etilmoqda. https://scientific-jl.com/luch/ 4 3 3 Часть-46_ Том-5_ июнь-2025 Masalan, 2023-yilda ayollar rahbarligidagi 28 mingdan ortiq kichik biznes subyekti davlat tomonidan moliyaviy qo‘llab-quvvatlangan. Mahalla darajasidagi monitoring - “Ayollar bandligi” axborot platformasi (www.ayollar-bandligi.uz) orqali har bir hududda ayollarning bandlik darajasi, ularning kasbga ega bo‘lish holati, ijtimoiy ehtiyojlari real vaqt rejimida monitoring qilinadi. Skandinaviya modeli - Shvetsiya, Norvegiya kabi mamlakatlarda ayollar mehnat bozorida 75–80% ishtirok etadi. Buning asosiy sabablari