OʻZBEKISTON RESPUBLIKASINING MUSTAQILLIGINI EʼLON QILINISHI

Аннотация

O‘zbekiston Respublikasining mustaqilligini e’lon qilinishi mamlakat tarixida juda muhim va tarixiy voqea bo‘lib, bu hodisa nafaqat siyosiy o‘zgarishlarni, balki xalqimizning milliy o‘zligini anglash, o‘z taqdirini mustaqil belgilash istagini ifodalaydi. Mustaqillik g‘oyasi uzoq yillar davomida xalq ongida shakllangan bo‘lib, turli tarixiy bosqichlarda o‘zining turli ko‘rinishlarida namoyon bo‘lgan. Bu jarayon ko‘plab omillar, xususan, siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy jihatlardan ta’sirlangan. Kalit so‘zlar: O‘zbekiston Respublikasi, mustaqillik, til, hamkorlik, madaniyat, diplomatik aloqalar, milliylik. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy Osiyoda joylashgan bo’lib, umumiy maydoni 448,9 ming km.kv.ni tashkil etadi. Respublika hududi sharqdan g‘arbgacha 1425 km ni, shimoldan janubgacha esa 930 km ni tashkil etadi. Respublika shimolda va shimoliy-sharqda Qozog'iston, sharqda va janubiy-sharqda Qirg‘iziston va Tojikiston, g‘arbda Turkmaniston, janubda esa Afg‘oniston bilan chegaradoshdir. Davlat chegarasining Afg'‘oniston bilan uzunligi – 137 km, Qozog'iston – 2203 km., Qirg‘iziston – 1099 km., Tojikiston –1161 km. va Turkmaniston bilan – 1621 km ni tashkil etadi (O'zbekiston Respublikasining ma'muriy-hududiy tuzilishi). O‘zbekiston Respublikasi 1991 yilning 1 sentabrida mustaqillikni qo‘lga kiritgan. Bugungi kunda mamlakatimiz dunyoning 134 ta davlati bilan diplomatik aloqalarni o‘rnatgan. Toshkent shahrida 45 ta chet el davlatlari elchihonalari va konsulliklari, bir qator xorijiy tashkilotlar vakolathonalari, savdo uylari faoliyat yuritmoqda. O‘zbekiston Respublikasining https://scientific-jl.com/luch/ 1 1 4 Часть-46_ Том-6_ июнь-2025 xorijdagi diplomatik va konsullik vakolathonalari bilan bu yerda tanishishingiz mumkin.[1] XX asrning oxirlariga kelib, dunyoda siyosiy-iqtisodiy tizimlarda katta o‘zgarishlar yuz berdi. Sovet Ittifoqining parchalanishi va uning markaziy hokimiyatining zaiflashishi mintaqaviy mustaqillik harakatlarini kuchaytirdi. Shu davrda O‘zbekiston xalqining ko‘plab qatlamlari, jumladan ziyolilar, madaniyat arboblari, yoshlar va oddiy fuqarolar mustaqillik g‘oyasini faol qo‘llab- quvvatladilar. Mustaqillik e’lon qilinishi jarayoni siyosiy faollikning oshishi, milliy g‘urur va o‘zlikni anglashning kuchayishi bilan tavsiflandi. O‘zbekiston Respublikasi Oliy Kengashi tomonidan mustaqillik to‘g‘risidagi qonun qabul qilindi. Bu qonun mamlakatning suveren davlat sifatida tan olinishi, o‘z ichki va tashqi siyosatini mustaqil belgilash huquqini tasdiqladi. Shu bilan birga, yangi davlat tuzilmasi shakllandi, konstitutsiya qabul qilindi. Bu hujjatlar mamlakatda qonun ustuvorligini ta’minlash, inson huquqlari va erkinliklarini himoya qilishga asos bo‘ldi.[2] Mustaqillik O‘zbekiston uchun o‘z iqtisodiy siyosatini mustaqil ravishda olib borish imkonini berdi. Sovet tizimidan ajralib chiqish, bozor iqtisodiyotiga o‘tish qiyin va murakkab jarayon bo‘ldi. Qishloq xo‘jaligi, sanoat va xizmat ko‘rsatish sohalarida tub islohotlar amalga oshirildi. Mamlakat o‘zining tabiiy resurslari va inson kapitalidan samarali foydalanishga harakat qildi. Shu bilan birga, xalqaro maydonda mustaqil siyosat yuritish, boshqa davlatlar bilan teng huquqli hamkorlik o‘rnatish imkoniyati paydo bo‘ldi. Mustaqillik davrida madaniyat va ta’lim sohalarida ham katta o‘zgarishlar yuz berdi. O‘zbek tili davlat tili sifatida mustahkamlandi, milliy madaniyatni rivojlantirishga katta e’tibor qaratildi. Yangi avlod tarbiyasida milliy qadriyatlar asosiy o‘rin tutdi, tarixiy merosni o‘rganish va uni asrab-avaylash faol davom ettirildi. Shu bilan birga, xalqaro madaniy aloqalar kengaytirildi, O‘zbekistonning boy madaniyati dunyo hamjamiyatiga tanitildi.[3] https://scientific-jl.com/luch/ 1 1 5 Часть-46_ Том-6_ июнь-2025 Mustaqillik davrida O‘zbekiston o‘z suverenligini mustahkamlash, barqarorlik va taraqqiyot yo‘lida ko‘plab qiyinchiliklarni yengib o‘tdi. Siyosiy tizimni modernizatsiya qilish, iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish, ijtimoiy sohani yaxshilash kabi muhim vazifalar oldida turib, mamlakat o‘zining mustaqil yo‘lini izlab topdi. Xalqaro hamjamiyat bilan hamkorlik, mintaqaviy xavfsizlik va barqarorlikni ta’minlashga qaratilgan tashabbuslar O‘zbekistonning obro‘sini oshirdi. Mustaqillikning ahamiyati shundaki, u nafaqat siyosiy mustaqillikni, balki milliy o‘zlikni tiklash, madaniyat va tilni rivojlantirish, iqtisodiy va ijtimoiy barqarorlikni ta’minlash imkonini berdi. Bu jarayon xalqimizning o‘z qadriyatlariga qaytishi, yangi taraqqiyot yo‘lini tanlashi uchun poydevor yaratdi. Mustaqillik O‘zbekistonning xalqaro maydondagi o‘rnini mustahkamladi, boshqa davlatlar bilan teng huquqli munosabatlarni yo‘lga qo‘ydi.[4] Xulosa: Xulosa qilib aytganda, O‘zbekiston Respublikasining mustaqilligini e’lon qilinishi nafaqat tarixiy voqea, balki millatning o‘zligini anglash, o‘z taqdirini mustaqil belgilashga bo‘lgan qat’iyatning amaliy ifodasi bo‘ldi. Bu jarayon mamlakatning barcha sohalarida tub islohotlar va yangilanishlarga zamin yaratdi.