INGLIZ GRAMMATIKASINI OG‘ZAKI NUTQ ORQALI O‘RGATISH

Аннотация

Ushbu maqolada ingliz tili grammatikasini og‘zaki nutq faoliyati orqali o‘rgatishning nazariy va amaliy asoslari tahlil qilinadi. An’anaviy o‘qitish metodlari — grammatikani faqat yozma mashqlar asosida o‘rgatish — talabalar tilni real muloqotda qo‘llay olishida yetarli samara bermasligi ko‘rsatib o‘tiladi. Shuning uchun maqolada kommunikativ yondashuv asosida grammatikani o‘rgatishning afzalliklari, turli og‘zaki mashqlar (dialoglar, rol o‘ynash, intervyular) orqali grammatik ko‘nikmalarni shakllantirish metodlari keltirilgan. O‘zbek tilida ta’lim oluvchi talabalar uchun grammatikani og‘zaki nutq orqali o‘rgatish til strukturasi farqlari, xatodan qo‘rqish sindromi va passiv o‘rganish muammolarini yengishga xizmat qilishi ta’kidlangan. Maqola natijalariga ko‘ra, grammatikani amaliy nutqiy faoliyat bilan uyg‘unlashtirish talabalar bilimini chuqurlashtiradi va mustahkamlaydi. Kalit so‘zlar modal fe’llar, ingliz tili, grammatik kompetensiya, muloqot, til o‘qitish, ehtimollik, majburiyat, interaktiv metodika, kontekstual o‘rganish, chet tili ta’limi; ANNOTATION This article explores the theoretical and practical foundations of teaching English grammar through spoken communication. Traditional teaching methods — which focus mainly on grammar drills and written exercises — often fall short in helping learners use grammatical structures effectively in real-life communication. Therefore, this study emphasizes the advantages of communicative approaches, highlighting various speaking activities such as dialogues, role plays, and pair interviews that foster grammatical https://scientific-jl.com/luch/ 8 7 Часть-47_ Том-1_ июнь-2025 competence in learners. The article particularly addresses the context of Uzbek- speaking students, whose native language structures differ significantly from English. Teaching grammar through oral practice not only helps overcome issues such as fear of making mistakes and passive learning but also increases learners’ motivation and engagement. The findings suggest that integrating grammar instruction with real communicative tasks enhances students’ practical language skills and leads to deeper, more durable learning outcomes. Key words Modal verbs, English language, grammatical competence, communication, language teaching, probability, obligation, interactive methodology, contextual learning, foreign language education KIRISH Ingliz tili bugungi globallashuv davrida xalqaro aloqa, fan, texnologiya, savdo, va ta’lim sohalarida yetakchi vosita sifatida xizmat qilmoqda. Deyarli barcha sohalarda, ayniqsa texnik va kasb-hunar ta’lim muassasalarida ingliz tilini bilish muhim ko‘nikma bo‘lib, talabalarning raqobatbardosh kadrlar bo‘lishida muhim rol o‘ynaydi. Shu sababli, ingliz tilini samarali o‘rgatish, ayniqsa, grammatik bilimlarni amaliy qo‘llay olishni rivojlantirish zamonaviy ta’lim jarayonida dolzarb masalaga aylangan. An’anaviy dars jarayonlarida grammatika ko‘proq nazariy qoidalar, yozma mashqlar va testlar orqali o‘rgatiladi. https://scientific-jl.com/luch/ 8 8 Часть-47_ Том-1_ июнь-2025 Bu esa talabalar orasida grammatikani faqat “qoidalarni yodlash” sifatida qabul qilinishiga olib keladi. Bunday yondashuv natijasida talabalarda grammatik bilimlar mavjud bo‘lsa-da, ularni real muloqot jarayonida ishlata olish malakasi shakllanmaydi. Ingliz tili kommunikativ vosita ekanligini inobatga olgan holda, grammatikani og‘zaki nutq orqali o‘rgatish hozirgi kunda o‘z dolzarbligini tobora oshirmoqda. Xalqaro tadqiqotlar, jumladan Harmer (2007), Thornbury (1999) va Celce- Murcia (2001) tomonidan ilgari surilgan kommunikativ yondashuvlar (Communicative Language Teaching - CLT) grammatikani kontekstda, ya’ni haqiqiy hayotiy vaziyatlarda qo‘llash orqali o‘rgatish muhimligini ta’kidlaydi. Ushbu metodikalar talabalarning faolligini oshiradi, muloqotga kirishishga undaydi va xatodan qo‘rqmaslik muhitini yaratadi. https://scientific-jl.com/luch/ 8 9 Часть-47_ Том-1_ июнь-2025 CLT uslubida grammatik qoidalar bevosita muloqot davomida, turli ijtimoiy rollar, vazifalar va nutqiy holatlar orqali o‘rganiladi. O‘zbekistonda ingliz tilini o‘qitish tizimi so‘nggi yillarda sezilarli darajada modernizatsiya qilinayotgan bo‘lsa-da, ko‘plab ta’lim muassasalarida hanuzgacha grammatikani o‘rgatishning an’anaviy uslublari ustunlik qiladi. Bu holat o‘quvchilarning nutqiy kompetensiyasini rivojlantirishda cheklovlar tug‘diradi. Ayniqsa, politexnikum va kasb-hunar kollejlari kabi amaliy ta’lim muassasalarida ingliz tili grammatikasini nutq orqali o‘rgatish — talabalarni kelajakdagi kasbiy muhitga tayyorlash uchun muhim qadam hisoblanadi. Shu nuqtai nazardan, ushbu maqolada ingliz grammatikasini og‘zaki nutq vositasida o‘rgatishning nazariy asoslari, amaliy metodlari va ularning o‘zbek tilida ta’lim oluvchi guruhlarga tatbiq etish usullari tahlil qilinadi. Maqolada shuningdek, kommunikativ mashg‘ulotlar yordamida grammatik ko‘nikmalarni mustahkamlash, talaba faolligini oshirish va amaliy nutqiy bilimlarni rivojlantirish masa