NAMLAB ISITIB ISHLOV BERISHDA ISHLATILADIGAN ASBOB-USKUNALAR VA ULARNING TEXNIK XUSUSIYATLARI

Аннотация

This article analyzes the main equipment used in the process of wet heat treatment and their technical characteristics. Modern devices used to improve the efficiency of the process, their operating principles and technical indicators are highlighted. The article is aimed at increasing production efficiency, strengthening quality control and automating production processes. Keywords: Wet heat treatment, equipment, technical characteristics, production process, heat treatment, devices, quality control. KIRISH. Namlab isitib ishlov berish sanoat va uy-ro‘zg‘or sohalarida keng qo‘llaniladigan muhim texnologik jarayonlardan biridir. Ushbu jarayon materiallarning elastiklik va shakllanish qobiliyatini oshirish, sifat va chidamliligini yaxshilash maqsadida amalga oshiriladi. Namlab isitib ishlov berish jarayonining muvaffaqiyati ko‘p jihatdan ishlatiladigan asbob-uskunalarning https://scientific-jl.com/luch/ 5 1 1 Часть-47_ Том-2_ июнь-2025 texnik xususiyatlari va ularning to‘g‘ri tanloviga bog‘liqdir. Zamonaviy ishlab chiqarishda sifatni oshirish va ish samaradorligini ta’minlash uchun ilg‘or texnologiyalar asosida ishlab chiqilgan asbob va moslamalar qo‘llaniladi. Ushbu maqolada namlab isitib ishlov berishda ishlatiladigan asbob-uskunalar va ularning texnik jihatlari haqida batafsil ma’lumot beriladi. Namlab isitib ishlov berish (angl. "hot wet processing") - bu toʻqimachilik, charm, qogʻoz yoki boshqa materiallarga nam muhitda yuqori harorat taʼsirida ishlov berish jarayoni. Bu jarayon materiallarning fizik-kimyoviy xususiyatlarini yaxshilash, rang berish, oqartirish yoki ularga maxsus xossalarni berish uchun qoʻllaniladi. Asosiy asbob-uskunalar va ularning texnik xususiyatlari Dyeing Machines (Boʻyash mashinalari) Ishlash printsipi: Materiallarni boʻyoq eritmasida namlab isitish Texnik xususiyatlar: o Harorat diapazoni: 30-130°C o Ish hajmi: 50-500 litr o Ishlash bosimi: 1-3 atm o Material: korroziyaga chidamli poʻlat (AISI 316) o Nazorat tizimi: avtomatik harorat va pH nazorati Steamers (Bugʻ mashinalari) Ishlash printsipi: Materialga issiq bugʻ bilan ishlov berish Texnik xususiyatlar: o Harorat: 100-180°C o Bugʻ isteʼmoli: 10-50 kg/soat o Ish uzunligi: 5-20 metr o Ishlash tezligi: 10-50 m/min Washing Machines (Yuvish mashinalari) Ishlash printsipi: Ishlov berilgan materiallarni tozalash https://scientific-jl.com/luch/ 5 1 2 Часть-47_ Том-2_ июнь-2025 Texnik xususiyatlar: o Suv sarfi: 10-30 litr/kg material o Harorat: 40-95°C o Aylanish tezligi: 30-60 rpm o Yuk hajmi: 50-300 kg Heat Setting Machines (Issiqlik bilan mustahkamlash mashinalari) Ishlash printsipi: Materiallarni issiqlik taʼsirida barqarorlashtirish Texnik xususiyatlar: o Harorat: 150-220°C o Ishlash tezligi: 10-100 m/min o Ish kengligi: 1.8-3.2 metr Padding Mangles (Siquv mashinalari) Ishlash printsipi: Materialga kimyoviy moddalarni bir tekis taqsimlash Texnik xususiyatlar: o Bosim: 1-4 bar o Tezlik: 10-50 m/min o Rolik diametri: 300-600 mm Qoʻshimcha uskunalar Harorat nazorat qurilmalari: o PID kontrollerlar o Harorat sensorlari (Pt100, termoparalar) Suv tayyorlash tizimlari: o Suv yumshatgichlar o Demineralizatorlar o Filtrlar Kimyoviy moddalarni tayyorlash qurilmalari: o Dozatorlar o Aralash tirgaklar https://scientific-jl.com/luch/ 5 1 3 Часть-47_ Том-2_ июнь-2025 o Pompalar Texnologik parametrlar nazorati Parametr Optimal qiymat Nazorat usuli Harorat 30-130°C Harorat sensorlari pH 4-10 pH metr Ishlash vaqti 10-120 min Taymer Material/eritma nisbati 1:5 - 1:20 Vazn oʻlchagichlar Xavfsizlik texnikasi 1. Bosimni tushirish klapanlari 2. Favqulodda toʻxtatish tizimlari 3. Harorat haddan oshishini nazorat qilish 4. Havo almashinuv tizimlari 5. Korroziyaga qarshi qoplama Zamonaviy innovatsiyalar 1. Energiya tejovchi tizimlar: o Issiqlik almashinuvchilar o Qayta ishlatiladigan suv tizimlari 2. Avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlari: o PLC boshqaruv o HMI interfeyslar 3. IoT asosidagi monitoring: o Masofadan nazorat o Oldindan aytish tahlili ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA https://scientific-jl.com/luch/ 5 1 4 Часть-47_ Том-2_ июнь-2025 Namlab isitib ishlov berish jarayonida foydalaniladigan asbob-uskunalar haqida O‘zbekistonda chop etilgan ko‘plab ilmiy va amaliy manbalarda ma’lumotlar mavjud. Masalan, N.K. Yo‘ldoshev va N.R. Kadirxodjayeva “Ishlab chiqarish texnologiyalari” (2014) darsligida namlab isitib ishlov berish uchun ishlatiladigan asosiy moslamalar va ularning ishlash printsiplari batafsil tahlil qilingan. Shuningdek, Sh. Olimovning “Innovatsion texnologiyalar va ishlab chiqarish usullari” (2021) asarida zamonaviy texnologiyalar asosidagi asbob- uskunalar haqida fikrlar bayon etilgan. M. Qodirovning “Sifat nazorati va ishlab chiqarish samaradorligi” (2016) kitobida asbob-uskunalarning texnik xususiyatlari sifatga ta’siri o‘rganilgan. Tadqiqot jarayonida quyidagi metodlar qo‘llanildi: 1. Adabiyotlarni o‘rganish — o‘zbek tilidagi ilmiy manbalar va darsliklardan asosiy ma’lumotlar yig‘ildi. 2. Ekspert suhbatlari — ishlab chiqarish sohas