ФУҚАРО МУҲОФАЗАСИ БЎЙИЧА МУТАХАССИСЛАРНИНГ МАЛАКАСИНИ ОШИРИШДА КАСБИЙ ТАЙЁРГАРЛИГИНИ РИВОЖЛАНТИРИШНИНГ ТАҲЛИЛИЙ НАЗАРИЯСИ

Аннотация

This article examines the development of the process of professional training of civil defense specialists based on existing security areas and their analytical theoretical provisions: Key words: Individual, process, subjective, legal, informational, criminal, military, man-made, complex, computer, nuclear, chemical, technical, global, social, subject, means, intellectual, projectivity, cultural, methodological, paradigmatic, psychological, physiological, competence, integrative. Ҳаёт хавфсизлиги соҳасида хавфсизлик қоидалари ҳақида тушунчалар ишлаб чиқилади, тингловчилар аудитория шароитида танишадилар, сўнгра тайёргарликнинг кейинги босқичларида улар нафақат хавфсизлик қоидаларини билишлари ва уларга риоя қилишлари, балки бошқа одамларга ҳам ўргата олишлари керак. Бу ерда мафкуравий барқарорликни ўз мавжудлигининг муросасиз шаклларини доимий равишда излаётган табиий ва ижтимоий тамойилларни ўзида мужассамлаштирган маълум даражадаги мувозанат деб ҳисоблаш мумкин. Инсоннинг ҳаётий тажрибаси шуни кўрсатадики, унинг ҳар қандай фаолиятида имтиёзлардан ташқари, доимо салбий натижалар мавжуд: касбий касаллик, жароҳатлар, баъзан эса меҳнат қобилиятини тўлиқ йўқотиш ёки ўлим. Ҳар қандай фаолиятнинг фойдалилиги ва шу билан бирга зарарли (хавфли)лигини бундай таҳлил қилиш хавфсизлик соҳасидаги маҳаллий олимларга қуйидаги аксиомани шакллантиришга имкон берди: ҳар қандай инсон фаолияти потенциал хавфлидир. Шу сабабли, одамни уйда, кўчада, шаҳарда, иш жойида, таълим муассасасида кутаётган хавф-хатарларни ҳисобга олган ҳолда, асосий вазифани ҳал қилиш керак - хавфларни аниқлаш (тан олиш), батафсил таҳлил қилиш ва башорат қилиш, уларнинг олдини олиш ёки оқибатларини минималлаштириш. Инсон ҳаёт фаолияти хавфсизлиги тўғрисидаги билимлар тизимига, билим ва https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-71 168 Часть–7_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 кўникмалар тизимига, амалий машғулотларда шаклланган малакалар тизимига эга бўлгандагина албатта, турли фавқулодда вазиятларда шахсий ва жамоат хавфсизлиги таъминланади. Билим компонентини шакллантириш педагогика фанининг энг муҳим вазифаси бўлиб, у биринчи навбатда унга нисбатан тафаккурли муносабатдан келиб чиқади. Бу жараён фуқаро муҳофазаси мутахассисларини касбий тайёрлашда ўз аҳамиятини тиклашга ўтиши керак. Мавжуд хавфсизлик соҳалари: 1). Индивидуал - шахснинг ўз хавфсизлигини мумкин бўлган хавфлардан (ташқи жисмоний травматик омиллардан) таъминлаш; соғлиғининг йўқолишига ёки шахснинг ўлимига олиб келиши мумкин бўлган таъсирлар (омиллар: ёнғин, транспорт ҳодисаси ва бошқалар). 2). Шахсий хавфсизлик - инсон саломатлиги ва ҳаёти хавфсизлигини таъминлашдан ташқари, жамиятдаги муносабатларнинг субъекти сифатида коммуникатив соҳада шахснинг ҳиссий ва психологик хавфсизлигини таъминлашни ўз ичига олади (омиллар - фирибгарлар, фолбинлар, диний секталар ва бошқалар). 3). Жамоавий хавфсизлик - бир гуруҳ шахслар ёки жамоа учун таъсири жисмоний шахсларнинг соғлиғига зарар этказиши ёки уларнинг ўлимига олиб келиши мумкин бўлган ташқи ёки ички таҳдидлар (омиллар - жисмоний ва психологик таъсирлар). 4). Ижтимоий (жамоат) хавфсизлик - жамият ёки катта ижтимоий гуруҳлар ҳаётининг барча соҳаларида (ҳуқуқий, ахборот, жиноий, ҳарбий, озиқ-овқат ва бошқалар) учун хавфнинг йўқлиги. 5). Глобал (халқаро) хавфсизликнинг барча олдинги даражаларига таъсир қилади ва улар асосида маълум даражадаги (давлат) субъектлари учун хавфсизлик ҳолатини таъминлайди. 6). Сайёра хавфсизлиги - цивилизация ва бутун сайёра мавжудлигига таҳдидларни кўриб чиқади (ташқи омиллар - космик, астероид хавфи, ички омиллар - оммавий қирғин қуролларини қўллаш билан ҳарбий тўқнашув хавфи, глобал экологик офат ва бошқалар). https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-71 169 Часть–7_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 Малака ошириш шароитида мутахассисларнинг масъулият доираси шахсий (индивидуал) ва жамоавий хавфсизлик даражаларига тааллуқлидир, бу уларнинг касбий фаолиятининг табиати билан изоҳланади. Таҳлил қилинган назарий маълумотларга асосланиб, касбий тайёргарлик самарадорлигини диагностика қилиш муаммоларини самарали ҳал қилиш учун биз уларни тайёрлаш мақсадларини шакллантирдик; ўқитишнинг мазмуни, шакллари, методлари ва воситаларини танлашни амалга оширилди. Фуқаро муҳофазаси мутахассисларининг профессионаллиги: - хавфли ва фавқулодда вазиятларнинг олдини олиш, улар юзага келган тақдирда ўзини оқилона тутиш қобилиятини ифодалайди; - атрофимиздаги дунё фаровонлиги ва унга асосланган ўз фаровонлигимиз учун шахсий жавобгарликни англашни англатади; - анъанавий ва янги когнитив технологиялардан фойдаланишда хавфсизликни таъминлаш имконини беради; ахборот жамиятида коммуникатив ва ижодий фаолият; - шахснинг сиёсий, иқтисодий, касбий ва маданий ҳаётда ижобий танлов қилишга тайёрлигини билдиради. Таҳлиллар шуни кўрсатадики, турли ижтимоий гуруҳлар вакиллари, таълим соҳаси, шунингдек, вилоят ва шаҳар ҳокимиятлари томонидан таълим тизимига қўйиладиган асосий тал