TEXNIKA OLIY TA'LIM YUNALISHLARIDA BOʻLAJAK DASTURCHILARNI KASBIY FAOLIYATGA TAYYORLASH METODIKASI

Аннотация

This article examines the formation of competencies in the design and construction of physical phenomena and processes through teaching physics to students of the educational program "Software Engineering" of a technical university, as well as their preparation for design and engineering activities. In addition, specific examples explain the stages of designing the organization of teaching a physics course and the substantive structural scheme of design and engineering activities. Key words: motivation, methodology, programming, design, construction, competence, physical process, didactics, integration, conceptual. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022 yil 28 yanvardagi PF-60- sonli «Yangi Oʻzbekistonning Taraqqiyot strategiyasi toʻgʻrisida»gi, 2019 yil 29 https://scientific-jl.com/luch/ 1 8 0 Часть-47_ Том-3_ июнь-2025 apreldagi RF-5712-sonli «O'zbekiston Resrublikasi Xalq ta'limi tizimini 2030 yilgasha rivojlantirish konsersiyasini tasdiqlash to'gʻrisida»gi, 2020 yil 2 martdagi PF-5953-sonli «Ilm, ma'rifat va raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida»gi Farmonlari, 2020 yil 27 fevraldagi PQ-4623-sonli «Pedagogik ta'lim sohasini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida»gi Qarori, hamda mazkur faoliyatga tegishli boshqa meyoriy-huquqiy hujjatlarda belgilangan vazifalarni amalga oshirishga ushbu tadqiqotga muayyan darajada xizmat qiladi. Fizika fanining asosiy maqsadi – fizika fani dasturi texnika yoʻnalishlarining ehtiyojlarini hisobga olgan holda, ta'lim yoʻnalishiga ajratilgan soatlar doirasida fizika fanining turli turdagi mashgʻulotlarida talabalarga fizikaviy jarayonlar va qonunlarni, ularning ilmiy asoslarini, nazariy va amaliy muhandislik masalalarni echish uchun zarur boʻlgan fizikaviy tushunchalar va qoidalarni oʻrganish va tanishtirishni; bosqichma-bosqich bilimlarni mustahkamlab, chuqurlashtirib borish orqali ijodiy izlanish va mantiqiy fikrlash qobiliyatlarini oʻstirishni; ularning ilmiy- texnikaviy dunyoqarashini shakllantirishni; zamonaviy texnika vositalari bilan tanishish va ulardan foydalanish koʻnikmalarini shakllantirishni amalga oshirishga moʻljallangan. Talabalar fizika fani boʻyicha quyidagi tasavvurlarga ega boʻlishi kerak: - koinot, elektromagnit toʻlqinlar tarqaladigan muhit haqida; - fizika qonunlarining fundamental birligi, tabiatshunoslikni oʻrganishi tugallanmaganligi va uni yanada rivojlantirish imkonyatga egaligi haqida; - tabiatdagi fizik jarayonlarning diskret va uzluksiz oʻtishi munkinligi haqida; - tabiatdagi tartib va betartib birikmalarning nisbati, ob'ektlar tuzilishining tartibliligi, betartib va aksincha holatlarga oʻtishi haqida; - fizikaning fundamental doimiylari va ularni ahamiyati haqida; - fizika fani sohasidagi yangi kashfiyotlar haqida; - fizikadagi dinamika va statistika qonuniyatlar mavjudligi haqida; https://scientific-jl.com/luch/ 1 8 1 Часть-47_ Том-3_ июнь-2025 - ehtimollik va nisbiylik fizik jarayonlar va xodisalarning ob'ktiv xarakteristikasi ekanligi haqida; - texnikaning rivojlanishida fizika faning ahammiyati haqida. Talabalar quydagilarni bilishi va ulardan foydalana olishi boʻyicha tegishli koʻnikmalar hosil qilish zarur: - fizika faning nazariy va eksperimental tadqiqodlar usullarini: - fizikaviy modellar boʻyicha xulosalar va tahlillarni; - fizika faning barcha boʻlimilariga tegishli (ayniqsa kasbga yoʻnaltirilganlariga) asosiy tushinchalar, qonunlar va medollarni: - turli fizik jarayonlar uchun xarakterli boʻlgan fizik kattaliklarni oʻlchash va son qiymatlarini baholashni. Tahlil jarayonida texnika oliy ta'lim muassasalarida fizika oʻqitishda quyidagi muammolar aniqlandi: 1) amaliy va laboratoriya mashgʻulotlarida fizik jaryonlarni vizuallashtirishda dasturlash tillaridan qisman foydalanilayotgan boʻlsada, ular kasbga yoʻnaltirilmagan; 2) fizik jarayonlarni vizuallashtirishda matematik apparatdan yuqori saviyada foydalanilgan, ammo algoritmlash, modellashtirish, vizuallashtirish imkoniyatlaridan deyarli foydalanilmagan; 3) talablarda fizik hodisa va jarayonlarni vizuallashtirishda dasturlash tillaridan foydalanish koʻnikmasi shakllantirilmagan, shu bilan birga uning mutaxassisligiga, ya'ni kasbiy faoliyat turlariga ahamiyat deyarli berilmagan. Natijada boʻlajak dasturchilarni kasbiy faoliyatga tayyorlashga moʻljallangan fizika kursining mazmuni kasbiy faoliyatini amalga oshirish uchun fizik bilimlarning ahamiyatini anglab etishga imkon bermasligini ta'kidlash mumkin. Fizik hodisa va jarayonlarni vizuallashtirish murakkab faoliyat boʻlib, koʻpgina amallarni bajarishdan iborat. Jumladan, u oʻz ichiga quyidagilarni oladi: berilgan muammoli masalaning algoritmini tuzish, algoritmga asoslangan blok sxemani ishlab chiqish, blok sxema asosida model ishlab chiqish, ishlab chiqilgan https://scientific-jl.com/luch/ 1 8 2 Часть-47_ Том-3_ июнь-2025 model asosida formallashtirish, matematik modellashtirish, avtomatlashtirish, dasturlash, kompilyasiyani amalga oshirish, tajriba-sinovdan oʻtkazish va boshqalar. Koʻrib