ONA TILI DARSLARINI INNOVATSION YONDASHUV ASOSIDA TASHKIL ETISH

Аннотация

The main requirement for native language lessons is to improve students' oral and written literacy, to teach them to speak and write correctly, fluently, effectively and meaningfully. The article provides suggestions and recommendations in this regard, namely, the requirements for students' speech and the work that should be done by the teacher at school. Keywords: Oral speech, written speech, literacy, speech conditions, literary pronunciation, content. Аннотация: Основным требованием к урокам родного языка является повышение устной и письменной грамотности учащихся, а также обучение их грамотной, беглой, эффективной и осмысленной речи и письму. В статье даются предложения и рекомендации по данной теме, а именно требования к речи учащихся и работа, которую следует проводить учителям в школе. https://scientific-jl.org/obr 1 6 2 Выпуск журнала №-69 Часть–7_ Мая –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 Ключевые слова: Устная речь, письменная речь, грамотность, условия речи, литературное произношение, содержание Zamonaviy maktab nafaqat bilimga ega, balki shu bilimlardan hayotda foydalanishni ham biladigan, muloqot qilishni biladigan, ichki madaniyatli, tafakkur va his qiluvchi shaxsni tayyorlashi kerak. Maqsad o‘quvchining imkon qadar ko‘p bilishi emas, balki u har qanday vaziyatda harakat qila olishi va muammolarni hal qila olishidir. Bunga erishish uchun orttirilgan vositalar - nutq madaniyati va muloqot madaniyati (Chernova G.B). Chiroyli so‘zlashni, o‘z fikrini savodli va aniq bayon etishni bilmagan o‘quvchilar bilimlarni muvaffaqiyat bilan o‘zlashtira olmaydi. Har bir insonning nutqi chiroyli, mukammal, talaffuzi aniq va ravon bo‘lsa, fikrlash doirasi keng, idrok qilishi teran bo‘ladi. Nutq orqali odamzot o‘zining ichki hissiyotlarini bayon qiladi, bu esa hamma insonlarda bir xil tuzilgan yoki to‘la shakllangan bo‘lavermaydi. Nutq — bu insonning o‘z fikrini ifoda etishi, boshqalar bilan aloqa o‘rnatishi va jamiyatda yashashga moslashishi uchun zarur bo‘lgan eng muhim vosita. Og‘zaki nutq odatdagi so‘zlashuv nutqi bo‘lib, bu nutq ko‘proq ohang va turli imlo-ishoralarga aloqadordir. Unda murakkab grammatik qurilmalar qo‘shma gaplar deyarli qoʻllanmaydi. Yozma nutqni tuzish esa murakkab jarayon bo‘lib, u o‘quvchidan grammatik va mazmun jihatidan to‘g‘ri jumla qurishni, har bir so‘zni o‘z o‘rinida to‘g‘ri qo‘llashni, imlo va tinish belgilariga rioya qilishni talab etadi. Avvalo, shuni qayd qilish lozimki, maktabda o‘qitiladigan barcha o‘quv fanlari o‘quvchi nutqi ustida ishlashga qaratilgan bo‘ladi. Ona tili fani esa bular orasida eng asosiy va muhim sanaladi. O‘quvchining bilimi, dunyoqarashi rivojlana borgan sari, uning nutqi va tafakkuri ham muttasil o‘sib boradi. Ravon, ixcham, ta’sirli nutq tinglovchiga huzur bag‘ishlaydi. Maktabning asosiy vazifalaridan biri o‘z o‘quvchilarini ana shunday so‘zlashga o‘rgatishdir. Maktab o‘qituvchilarining, birinchi navbatda, ona tili o‘qituvchisining vazifasi o‘quvchilar nutqidagi nuqsonlarni oldini olib, nutqini sheva, parazit so‘zlar ta’siridan tozalash va adabiy til me’yorlariga amal qilgan holda https://scientific-jl.org/obr 1 6 3 Выпуск журнала №-69 Часть–7_ Мая –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 so‘zlashga o‘rgatishdir. O‘quvchilarda og‘zaki va yozma nutq ko‘nikmalarini shakllantirish ta’lim jarayonining asosiy yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Ushbu ko‘nikmalar o‘quvchilarning fikrini to‘g‘ri, ravon va aniq ifoda eta olishiga xizmat qiladi. Quyida ushbu ko‘nikmalarni shakllantirishda foydalaniladigan samarali usullar keltirilgan: Og‘zaki nutq ko‘nikmasini shakllantirish usullari 1. Dialog va munozaralar tashkil etish: O‘quvchilar kichik guruhlarga bo‘linib, muayyan mavzular asosida suhbat qurishadi. Bu orqali ular o‘z fikrlarini erkin bayon qilishga o‘rganadilar. Munozarali darslar esa mantiqiy fikrlash va dalil keltirish malakasini oshiradi. 2. Savol-javob usuli: Dars jarayonida savollar berib, o‘quvchilarning javob berish ko‘nikmasini rivojlantirish mumkin. Bu usul tezkor fikrlashni shakllantiradi. 3. Rolli o‘yinlar va dramatizatsiyalar: Adabiy asarlardan sahna ko‘rinishlari sahnalashtirish, hayotiy vaziyatlarni rolli o‘yinlar orqali ifodalash orqali o‘quvchilar ijodiy va og‘zaki nutq bilan ishlashga rag‘batlantiriladi. 4. Kuzatuv va hikoya qilish: Biror rasm, voqea yoki film asosida og‘zaki hikoya tuzish topshiriqlari orqali tasviriy fikrlash va og‘zaki nutq mashq qildiriladi. 5. Audiovizual materiallardan foydalanish: Turli videodarslar, eshittirishlar asosida tinglab tushunish, undan keyin fikr bildirish usuli orqali og‘zaki ifoda kuchaytiriladi. Yozma nutq ko‘nikmasini shakllantirish usullari 1. Matn tuzish va qayta ishlash: reja asosida matn yozish, berilgan matnni qayta tuzish, izoh berish orqali yozma ifoda mashq qilinadi. 2. Diktantlar: Oddiy, ijodiy yoki tushunchali diktantlar yozdirish orqali o‘quvchilarning imlo, grammatik va uslubiy bilimlari mustahkamlanadi. https://scientific-jl.org/obr 1 6 4 Выпус