VEB-SAYTLARDA KIBERXAVFSIZLIKNI TA’MINLASH MUAMMOLARI VA YECHIMLARI

Аннотация

This article provides a comprehensive examination of cybersecurity issues in web applications. The analysis focuses on the most common types of attacks against web platforms, including Cross-Site Scripting (XSS), SQL injection, Cross- Site Request Forgery (CSRF), malware infiltration, and weak authentication mechanisms. In response, the article explores modern mitigation strategies such as the https://scientific-jl.org/obr 4 1 4 Выпуск журнала №-70 Часть–6_ июня –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 implementation of Web Application Firewalls (WAF), Python-based middleware capable of filtering user requests in real time, two-factor authentication systems, secure password policies, and compliance with international cybersecurity standards (GDPR and PCI DSS). Organizational measures are also highlighted, including staff training, the development of security policies, incident response planning, and continuous security process monitoring. Based on these analyses, the paper formulates scientifically grounded and practical recommendations for the development of effective web security strategies for site owners and developers. Keywords: Cybersecurity, web application security, cybersecurity threats, SQL injection, Cross-Site Scripting (XSS), CSRF attack, malware, Web Application Firewall (WAF), Python middleware, two-factor authentication, user data protection, GDPR, PCI DSS, security policy, digital security, information technology, secure web applications Veb-ilovalar duch keladigan eng keng tarqalgan tahdid turlaridan biri bu saytlararo skriptlash (XSS – Cross Site Scripting) hujumidir. Ushbu turdagi hujumda tajovuzkor foydalanuvchining kiruvchi maydonlari orqali zararli JavaScript kodlarini kiritib, boshqa foydalanuvchilarning brauzerida ushbu kodlar bajarilishini ta’minlaydi. Natijada foydalanuvchi parollari, cookies yoki kredit karta raqamlari kabi nozik ma’lumotlar o‘g‘irlanishi mumkin. Ushbu muammoning yechimlaridan biri sifatida foydalanuvchi tomonidan kiritilgan barcha ma’lumotlarni filtrlash (input validation) va chiqishda (output encoding) xavfsiz kodlash texnologiyalarini qo‘llash taklif etiladi. Ikkinchi muhim tahdid – bu SQL in’ektsiyasi (SQL Injection) bo‘lib, u veb-ilova ma’lumotlar bazasiga foydalanuvchi tomonidan kiritilgan ma’lumotlar orqali zararli SQL so‘rovlari yuborishga imkon beradi. Ushbu zaiflik orqali tajovuzkor bazadagi ma’lumotlarni o‘zgartirishi, o‘chirishi yoki hatto tizimga to‘liq kirish huquqini qo‘lga kiritishi mumkin. Mazkur muammoni bartaraf etishning asosiy yo‘li bu parametrik https://scientific-jl.org/obr 4 1 5 Выпуск журнала №-70 Часть–6_ июня –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 so‘rovlardan (prepared statements) va ORM (Object-Relational Mapping) texnologiyalaridan foydalanishdir. Saytlararo so‘rovlarni qalbakilashtirish (CSRF - Cross-Site Request Forgery) veb-saytlar duch keladigan yana bir kiberxavfsizlik muammosidir. CSRF tajovuzkor autentifikatsiya qilingan foydalanuvchilarni hozirda autentifikatsiya qilingan veb- ilovaga so‘rov yuborishga majburlovchi hujumdir. Bu tajovuzkorga maxfiy ma’lumotlarni o‘girlash yoki veb-sayt nazoratini qo‘lga kiritish imkonini beradi. Ushbu muammoning echimi foydalanuvchi so‘rovlarining haqiqiyligini tekshirish uchun CSRF tokenlaridan foydalanishdir. Zararli dastur veb-saytga zarar etkazishi va tashrif buyuruvchilar qurilmalariga tarqalishi, ularning tizimlariga zarar etkazishi yoki ma’lumotlarini o‘girlashi mumkin bo‘lgan yana bir kiberxavfsizlik muammosidir. Ushbu muammoning yechimi zararli dasturlarni skanerlash uchun antivirus dasturidan foydalanish va ruxsatsiz kirishni oldini olish uchun tarmoqlararo ekran xavfsizlik devorlarini ishlatishdir. Zaif parollar tajovuzkorlarning veb-sayt va uning ma’lumotlariga kirishini osonlashtiradigan yana bir kiberxavfsizlik muammosidir. Kuchli parollardan foydalanish va foydalanuvchilardan kuchli parollarni tanlashni talab qiladigan parol siyosatini qo‘llash muhim. Qo‘shimcha xavfsizlik qatlamini qo‘shish uchun ikki faktorli autentifikatsiyadan foydalanish ham muhimdir. Veb-saytlarda kiberxavfsizlikni ta’minlashning bir usuli bu veb-ilovalar xavfsizlik devorini (WAF) amalga oshirishdir. WAF kiruvchi trafikni filtrlash va zararli so‘rovlarni bloklash orqali SQL in’ektsiyasi va saytlararo skript kabi hujumlarning oldini olishga yordam beradi. WAF shuningdek, kiruvchi trafikni kuzatishi va qayd qilishi mumkin, bu potentsial hujumlarni aniqlashda foydali bo‘lishi mumkin. https://scientific-jl.org/obr 4 1 6 Выпуск журнала №-70 Часть–6_ июня –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 1.1 - rasm. WAF ni ishlash prinsipi Ishonchsiz aloqa veb-saytlar duch keladigan yana bir kiberxavfsizlik muammosidir. Shifrlashdan foydalanmaydigan veb-saytlar tajovuzkorlarga login hisob ma’lumotlari yoki kredit karta raqamlari kabi muxim ma’lumotlarni tutib olishiga ruxsat berishi mumkin. Aloqalarni himoya qilish uchun HTTPS shifrlashdan foydalanish muhim