BOLALAR ADABIYOTI ASOSIDA YARATILGAN BADIIY FILMLARDAGI BOSH QAHRAMON TALQINI

Аннотация

Взгляды на героев в художественных фильмах, созданных по мотивам детской литературы, от создателей художественных фильмов и их представлении зрителю. Annotation Views on the characters in feature films based on children's literature from the creators of feature films and their presentation to the viewer. Kalit so`zlar: Bolalar adabiyoti, film, g‘oya, muallif, sarguzasht, asar, roman, rassom. Ключевые слова: Детской литератур, фильм, идея, автор, приключение, произведе́ние, роман, художник. Keywords: Сhildren's literature, film, idea, author, adventure, work, novel, artist. Bolalar adabiyotining kinoga moslashuvi yosh tomoshabinlarni adabiyot olami bilan tanishtirish, ularning dunyoqarashini kengaytirishning ajoyib usuli hisoblanadi. Masalan, bolalar adabiyoti asosida yaratilgan filmlarga: “Alisa moʻjizalar https://scientific-jl.org/obr 6 7 Выпуск журнала №-70 Часть–6_ июня –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 mamlakatida”(«Алиса в Стране чудес»), “Siyox yurak” («Чернильное сердце»), “Chо‘rtan baliq amri bilan”(«По щучему велению»), “Garri Potter”(«Гарри Поттер»), “Narniya saltanati” («Хроники Нарнии»), “Jungli kitobi” («Книга джунглей»), “Karlson va bolakay” («Малыш и Карлсон»), “Guliverning sayohatlari”(«Путешествия Лемюэля Гулливера»), “Meri Poppins, kо‘rishguncha” («Мэри Поппинс, до свидания!»), “Piter Pen”(«Питер Пен»), “Xobbitlar”(«Хоббит»), “Uzuklar hukmdori”(«Властелин колец»), “Oltin kompas” («Золотой компас»), “Paddington ayigʻi” («Медвежонок Паддингтон»), “Tom Soyer”(«Приключения Тома Сойера»), “Sohibjamol va maxluq”(«Красавица и Чудовище»), “Artur va Miniputlar” («Артур и минипуты»), “Elektronika sarguzashtlari”(«Приключения Электроника»), “Buratino”(«Золотой ключикб или приключения Буратино»), “Qor malikasi” ( «Снежная Королева»), “Chol ibn Xottob”(«Старик Хоттабьч»), “Uzunquloq Piter” («Кролик Питер»), “Cheburashka”(«Чебурашка»), “Sehrgarlar”, “Cheksiz tarix” («Бесконечная история»), “Zumrad shahrining sehrgarlari”(«Волшебник Изумрудного города»), “Mо‘jiza” («Чудо»), “Kichkina Nikolaning ta’tillari”(«Каникулы маленького Николя»), “Qizil yelkanlar”(«Алые паруса»), “Persi Jekson va chaqmoq oʻgʻri(«Перси Джексон и похититель молний» ) va boshqalar. Rejissyor pedagog Shuhrat Abbosovning filmni tomoshaviyligi haqida “Kant aytgani kabi, “g‘oyalar insonlarda tug‘iladi”. Ijodkor shunga intilishi kerak. Aks holda bu muallifning yuzaki nasihati – tо‘g‘ridan-tо‘g‘ri aytgan g‘oyalari bо‘ladi, xolos. Bu juda zerkarli, hech bitta odam unga tanbeh, pand о‘qishini yaxshi kо‘rmaydi, allaqachon ijodkor va tomoshabin о‘rtasida devor paydo bо‘ladi, tomoshabin, mutloqo “tо‘g‘ri” narsalarni tо‘g‘ridan-tо‘g‘ri aytilayotganini kо‘rganidan keyin, ijodkorni hurmat qilmay qо‘yadi. Bu haqiqatlarga tomoshabin personaj bilan birgalikda kirib borishi lozim. Uning sujet harakatlari tajribalari bilan boyigan tomoshabin bu g‘oyalarning qabul qilinishiga yoki inkor etishiga yetib klishi shart. Agar shu bilan shug‘ullanilmasa asar yuzaki bо‘lib qoladi” deb fikrni ilg‘ari surgan”. https://scientific-jl.org/obr 6 8 Выпуск журнала №-70 Часть–6_ июня –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 1876-yilda amerikalik yozuvchi Mark Tvenning “Tom Soyerning sarguzashtlari” romani nashr etilgan. Romanda XIX asr oʻrtalarida о‘ylab topilgan shahar Sent- Piterbergda (Missuri, AQSH) yashovchi Tom Soyer ismli bola haqida hikoya qilinadi. Kitobda Tom va uning doʻsti Gekl Berri Finning sarguzashtlari tasvirlangan, ular turli xil gʻoyalar va fantaziyalarni hayotga tatbiq etadilar, hokimiyatga qarshi chiqadilar va jazodan qochish uchun hiyla-nayranglar qiladilar. Ular birgalikda atrofni oʻrganadilar, ajoyib sarguzashtlarni boshdan kechiradilar. Shahar aholisi bilan muloqot qiladilar, jumboqlarni hal qiladilar. Roman Amerika adabiyotining klassikasiga aylangan. Asarning hazil-mutoyibasi, tabiatning tasviriy tavsiflari va qahramonlarning obrazlari, yoshlik va begunohlik muhitini yortib о‘quvchini о‘ziga rom etgan. “Tom Soyerning sarguzashtlari” filmi 1981-yilda rejissyor Stanislav Govoruxin tomonidan suratga olingan. U Mark Tvenning shu nomli romaniga asoslangan. Bosh rollarni Fedor Stukov, Vladislav Galkin, Mariya Mironova va Dmitriy Roschin ijro etdilar. Badiiy asar o'z ichiga olishi kerak u "poetik adolat" (bilimli haqiqatga munosabat) deb nomlangan tarixchi, olim Engels. Haqiqatni modellashtirish orqali rassom uni o'zi orqali sindiradi subyektiv dunyo yaratadi. Baholash subyektning obyektga munosabati bo'lishi mumkin. "Agar siz ongsiz ravishda bitta materialni tasvirlab bersangiz, unda biz hech narsani bilmaymiz.", ammo rassom keladi va bizga ushbu material haqida o'z nuqtai nazarini beradi, — F. M. Dostoyevskiy yozgan1. - Rassom qanchalik kuchli bo'lsa, shunchalik to'g'ri va chuqurroq u o'z fikrini, ijtimoiy hodisaga bo'lgan nuqtai nazarini ifodalaydi. Albatta, bu erda deyarli eng muhimi, rassomning o'zi qanday qarashga qodir. Nimadan uning fikri tuziladi-u insonparvarmi, fuqaromi, nihoyat, rassomning o