ҲОДЖИ-АКБАР РАҲМОНУЛОВНИНГ ҲАЁТИ ВА ИЛМИЙ, ПЕДАГОГИК ҲАМДА ИЖТИМОИЙ ФАОЛИЯТИ

Аннотация

This article is dedicated to the life and scientific heritage of the Academies of the Academy of Sciences of the Republic of Uzbekistan, Doctor of Laws, Professor, Honored Scientist of the Republic of Uzbekistan, Hojiakbar Rahmonkulov. It covers the scientist's youth, education, many years of work in higher legal educational institutions and his contribution to the field of private international law. The article also covers Rahmonkulov's academic titles, state awards, participation in constitutional reforms and his contribution to the formation of the foundations of a legal state. His great contribution to the training of legal personnel in our country through his scientific school and pedagogical activities is also analyzed separately. The article is of theoretical and practical importance for researchers, students and employees studying the history of jurisprudence. https://scientific-jl.org/obr 8 4 Выпуск журнала №-70 Часть–7_ июня –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 Keywords: legal scholar, legal education, scientific heritage, international private law, honorary titles, legal education, scientist МУҲОКАМА ВА ТАҲЛИЛЛАР Ўзбекистон Республикаси ФА академиги, юридик фанлар доктори, профессор, Ўзбекистон Республикасида хизмат кўрсатган фан арбоби, Ходжи- Акбар Раҳмонқулович 1925 йил 2 сентябрда Чимкент вилоятининг Сайрам кишлоғида дехқон оиласида туғилган. Х.Рахмонқулов истеъдодли олим сифатида ўз илмий асарлари, ўзи тарбиялаган шогирдлари билан фақат Ўзбекистонда эмас, балки ундан ташкарида ҳам маълум ва машҳур. Устоз нафақат шаҳсий ҳаётда, балки, илмий-педагогик фаолияти давомида ҳам жуда юксак марраларни забт этган. Унинг ҳаёт йўли ҳар бир бўлажак юристнинг орзуси. Биз устозни хаёт йўлини йўлга қиёслайдиган бўлсак унда уни Буюк ипак йўлига, агар тоғ чўққисига қиёслайдиган бўлсак, Эверестга, агар дарёга қиёслайдиган бўлсак, Нил ва Амазон дарёларига қиёс қилсак мақсадга мувовиқ бўлади. Ходжи-Акбар Рахмонқуловнинг ҳуқуқ фанини ривожлантиришдаги хизматлари унинг муҳаррирлик иши билан ҳам боғлиқдир. У 70 дан зиёд и илмий асарнинг муҳаррири, фақат Ўзбекистондагина эмас, балки бошқа давлатларда ҳам тайёрланган кўплаб монографиялар ва диссертация ишларининг тақризчисидир. 300 дан зиёд илмий иш, шу жумладан 50 дан зиёд монография, китоб, дарслик Х. Рахмонқуловнинг қаламига мансуб. Х. Рахмонқулов (якка ўзи ва хаммуаллифликда) монографиялар билан бир https://scientific-jl.org/obr 8 5 Выпуск журнала №-70 Часть–7_ июня –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 каторда чет эл нашрларида, шу жумладан чет тилларда бир қанча илмий мақолалар ва маърузалар эълон қилган. Устоз ўзи танлаган илмий йуналиш бўйича ўз мактабини яратди ва уни мустаҳкамлаш устида самарали меҳнат қилган. Бу мактаб мутахассислари томонидан тадқиқ этилаётган масалалар мамлакатимизда амалга оширилаётган муҳим ижтимоий-иқтисодий ўзгаришлар, бозор иқтисодиётининг ҳуқуқий муаммолари, унинг ҳозирги ҳар томонлама эркинлаштирилиши, Ўзбекистоннинг жаҳон ҳуқуқий майдонига кириб бориши билан бевосита боғликдир. Биз унинг ҳаёт йўлини ўз навбатида 2 босқичга бўлиб ўргансак мақсадга мувофиқ бўлади: Биринчиси, мустақиллик давригача бўлган давр; Иккинчиси, эса мустақиллик ва ундан кейинги даврлар; Х.Рахмонқулов 1946-1950 йилларда Тошкент юридик институтида ўқиб, уни 1950-йилда тамомлаган. Шундан сўнг 1950-1951 йилларда Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигининг маслаҳатчиси, тафтишчиси, катта тафтишчиси лавозимларида самарали фаолият кўрсатган. 1951-1953 йилларда Туркистон Ҳарбий округи ҳарбий кисмларида хизмат, сиёсий бўлим бўйича командир ўринбосари бўлган. 1956-1957 йилларда яна Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигининг катта тафтишчиси лавозимида фаолият юритган. 1957 йили Ленинград давлат университети юридик факультетининг аспиранти бўлди. Унинг келгусида йирик олим-мутахассис бўлиб шаклланишида илмий раҳбари, профессор Н.А.Райгородскийнинг ва Ленинград давлат университети юридик факультети “Фукаролик ҳуқуқи” кафедрасининг бошқа таниқли олимлари – профессорлар А.В.Венедиктов, Б.Б.Черепахин, О.С.Иоффе, В.Ф.Яковлева, Ю.К.Толстой, А.К.Юрченко ва бонқаларнинг катта хизматлари бор. Устознинг илмга хисса қўшиш даврлари ушбу даврлардан бошланган. https://scientific-jl.org/obr 8 6 Выпуск журнала №-70 Часть–7_ июня –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 1960 йил июнь ойида Х.Рахмонқулов Ленинград университета юридик факультетининг Илмий кенгашида номзодлик диссертациясини муваффақиятли ёқлади. Унинг диссертацияси “Пахта тайёрлаш ва уни етказиб бериш буйича муносабатларнинг хукукий шакллари” мавзусида бўлиб, республикамизнинг хўжалик ҳаёти билан бевосита боғлик эди. Унинг диссертациясида баён қилинган айрим хулосалар ва таклифлар СССР Министрлар Совети томонидан 1966 йил 6 январда тасдиқланган “Контрактация шартномаларини тузиш ва бажариш тартиби тўғрисидаги Низом”да ўз ифодасини топди. У ёзган диссертациянинг савиясини ушбу ҳолатда ҳам кўришимиз мумкин. Аспирантурани битирганидан кейин Х.Рахмонқуло