6-SINF ONA TILI DARSLIGIDA O‘QUVCHILARDA HAYOTIY KO‘NIKMALARNI SHAKLLANTIRISHGA QARATILGAN TOPSHIRIQLAR TAHLILI

Аннотация

В статье анализируются задания, направленные на развитие жизненных навыков учащихся в учебнике родного языка для 6-го класса, созданном на основе Национальной учебной программы, их соответствие международным рекомендациям, а также их практическая эффективность в формировании компетенций учащихся. Ключевые слова: 6-й класс, жизненные навыки, родной язык, общее образование, анализ учебника, компетентность, интеграция, ВОЗ. https://scientific-jl.org/obr 1 5 3 Выпуск журнала №-70 Часть–7_ июня –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 Texnologiya, globallashuv va muammolarni yechish usullari tez sur’atlar bilan rivojlanar ekan, yosh avlodga asosiy hayotiy ko‘nikmalarni singdirish zarurati ortib bormoqda. XXI asrda yashayotgan insonlar uchun an’anaviy akademik bilimlar kifoya qilmaydi; murakkab ijtimoiy va iqtisodiy muammolarga bardosh berish uchun keng qamrovli kompetensiyalar talab etiladi. Shu bois ta’lim tizimlari butun dunyo bo‘ylab o‘quv dasturlariga hayotiy ko‘nikmalarni integratsiya qilishga harakat qilmoqda. O‘quvchi shaxsini har tomonlama rivojlantirishda kommunikativ, ijtimoiy-psixologik, madaniy hamda hayotiy tayyorgarlik ko‘nikmalariga ega bo‘lishi asosiy mezon sifatida belgilanmoqda. Hayotiy ko‘nikmalar o‘quvchilarda ruhiy farovonlik va samaradorlikni rivojlantiradi. Bu ko‘nikmalar savodxonlik, hisob-kitob qilish, raqamli ko‘nikmalar kabi asosiy qobiliyatlarni rivojlantirishga yordam beradi, shuningdek ekologik va rivojlanish ta’limi sohalarida ham qo‘llanilishi mumkin. Hayotiy ko‘nikmalar o‘quvchilarga jamiyatda ijobiy munosabatda bo‘lish, faol ishtirok etish va uzluksiz o‘rganishda qatnashish imkonini beradi. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) hayotiy ko‘nikmalarni quyidagicha ta’riflaydi: “Shaxsning kundalik hayotda uchraydigan talablar va muammolarni samarali hal qilishga imkon beradigan ijobiy va moslashuvchan xatti-harakat qobiliyatlari.” Bu shuni anglatadiki, hayotiy ko‘nikmalar — bu o‘quvchilarga ijobiy xulq- atvor va mas’uliyatli munosabatni shakllantirishga, sog‘lom hayot tarziga intilishga va o‘zgaruvchan ijtimoiy vaziyatlarga tayyorlanishga yordam beruvchi strategiya, qobiliyat, tajriba va malakalardir. Hayotiy ko‘nikma — bu insonning erta yoshlikdan balog‘at yoshigacha bo‘lgan hayoti davomida egallaydigan va amalda qo‘llaydigan qobiliyatidir. Hayotiy koʻnikmalar deganda, XXI asr koʻnikmalarini oʻqitish orqali oʻquvchilarni hayotga tayyorlash, maktablarda yuz berayotgan https://scientific-jl.org/obr 1 5 4 Выпуск журнала №-70 Часть–7_ июня –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 huquqbuzarliklarning oldini olish, turli vaziyatlarda yuzaga keladigan muammolarini mustaqil hal etish, zoʻravonlik va unga qarshi kurashishga oʻrgatish, yetakchilik, mediasavodxonlik masalalarining motivatsion yechimlari, global fuqarolik koʻnikmalar nazarda tutiladi[Mavlonova, 2021:2]. JSST, UNICEF va UNESCO kabi yirik xalqaro tashkilotlar quyidagi asosiy hayotiy ko‘nikmalarni belgilashgan: O‘zini anglash (Self-Awareness): Shaxsning o‘zini, his-tuyg‘ularini, xatti- harakatlarini, kuchli va zaif tomonlarini tushunish qobiliyati. Hamdardlik (Empathy): Boshqalarni, ularning fikr va xatti-harakatlarini tushunish va qabul qilish qobiliyati. Tanqidiy fikrlash (Critical Thinking): Odamlar, hodisalar va narsalar haqida ongli va aqlli xulosa chiqarish qobiliyati. Ijodiy fikrlash (Creative Thinking): Mavjud holatlarni baholab, yangi g‘oyalar va yechimlar ishlab chiqish jarayoni. Qaror qabul qilish (Decision Making): Mavjud variantlar ichidan eng to‘g‘ri tanlovni amalga oshirish qobiliyati. Muammolarni hal qilish (Problem Solving): Hayotdagi muammolarni ishonch bilan hal qilish va samarali yechim topish qobiliyati. Samarali muloqot (Effective Communication): Og‘zaki va noverbal usullar orqali fikr, hissiyot, ehtiyoj va tashvishlarni ifodalash qobiliyati. Shaxslararo munosabat (Interpersonal Relationship): Oila va jamiyatda do‘stona munosabatlarni saqlab qolish qobiliyati. Stressni yengish (Coping with Stress): Hayotdagi stress manbalarini aniqlab, ularni boshqarish qobiliyati. https://scientific-jl.org/obr 1 5 5 Выпуск журнала №-70 Часть–7_ июня –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 Hissiyotlarni boshqarish (Coping with Emotions): O‘zimiz va boshqalarning hissiyotlarini tushunish va ularga mos javob berish qobiliyati. Bu ko‘nikmalar o‘zaro bog‘liq bo‘lib, har biri boshqalarini qo‘llab- quvvatlaydi va to‘ldiradi. Bundan tashqari, har bir asosiy ko‘nikma ichida qo‘shimcha kichik ko‘nikmalar bo‘lishi mumkin. O‘quvchilarning kelajakdagi hayoti uchun eng muhim vositalardan biri bu ta’limdir. Ta’lim o‘quvchilarga zarur bo‘lgan hayotiy ko‘nikmalarni egallash orqali ularga kerakli xulq-atvorni shakllantirib, ularni qurollantiradi va kuchaytiradi. Hayotiy ko‘nikmalar bu har kuni hayotda duch kelinadigan qiyinchiliklarga muvaffaqiyatli tarzda qarshi turishga yordam beruvchi ijobiy xatti-harakat kuchidir. O‘rta ta’lim bosqichi shaxsiyat shakllanishidagi eng muh