ISPAN TILIDA NOVERBAL ALOQA VOSITALARINING SOTSIOLINGVISTIK XUSUSIYATLARI.

Аннотация

This article analyzes the sociolinguistic features of nonverbal communication in Spanish and the possibilities of their use in the language learning process. Nonverbal communication tools — such elements as gestures, facial expressions, body language, eye contact — play an important role in linguistics and cultural studies. The article discusses the impact of regional, gender, and social https://scientific-jl.org/obr 2 6 8 Выпуск журнала №-70 Часть–7_ июня –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 differences on communication styles, as well as the importance of this knowledge for Spanish language learners, based on scientific sources. The article justifies the need for in-depth study of nonverbal signs in the formation of intercultural competence in language learning. Keywords: nonverbal communication, sociolinguistics, intercultural communication, gender difference, regional differences. Kirish. Hozirgi globallashuv davrida xorijiy tillarni o‘rganishda faqat so‘z boyligini egallash kifoya emas. Har bir til o‘ziga xos madaniyat, muloqot odobi va sotsiolingvistik xususiyatlar bilan chambarchas bog‘liqdir. Xususan, ispan tilida noverbal aloqa vositalari – ya’ni imo-ishoralar, yuz ifodalari, tana harakati va ko‘z bilan aloqa kabi vositalar muloqotda muhim rol o‘ynaydi. Ushbu maqolada ispan tilidagi noverbal aloqa vositalarining sotsiolingvistik xususiyatlari yoritiladi, ularning ijtimoiy va madaniy kontekstdagi farqlari tahlil qilinadi hamda bu vositalarning muloqotdagi o‘rni tahlil qilinadi. Til o‘rganish jarayoni so‘z va grammatik qurilishlarni o‘zlashtirishdan tashqari, madaniy kontekstni, xususan noverbal (og‘zaki bo‘lmagan) aloqa vositalarini tushunishni ham talab etadi. Ispan tili dunyo bo‘yicha turli mintaqalarda so‘zlashiladi va bu mintaqalardagi madaniyatlar, ijtimoiy qatlamlar, jinsiy tafovutlar va boshqa sotsiolingvistik omillar noverbal muloqot vositalarining turlicha namoyon bo‘lishiga olib keladi. Til o‘rganuvchilar uchun bu farqlarni anglash samarali va madaniyatga mos muloqotni shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi. Asosiy qism. Sotsiolingvistika (lot societas — jamiyat va lingvistika) — tilshunoslik, sotsiologiya (jamiyatshunoslik), ijtimoiy psixologiya va etnografiya fanlari tutashmasida rivojlanuvchi va tilning ijtimoiy tabiati, uning ijtimoiy vazifalari, tilga taʼsir koʻrsatish mexanizmi hamda tilning jamiyat hayotida tutgan oʻrni bilan bogʻliq koʻplab muammolar majmuini oʻrganuvchi ilmiy nazariy soha hisoblanadi.[1] U shaxsning jinsi, yoshi, ijtimoiy mavqei, yashash joyi, madaniyati va boshqa omillarning til ishlatishga, jumladan noverbal vositalarga ta’sirini o‘rganadi. Noverbal aloqa vositalari – imo-ishoralar, tana harakatlari, mimika, ko‘z bilan aloqa, tana holati https://scientific-jl.org/obr 2 6 9 Выпуск журнала №-70 Часть–7_ июня –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 va ovoz ohangi kabi elementlar orqali ma’no uzatish imkonini beradi. Bu vositalar har doim ham bir xil tarzda qabul qilinmaydi; ularning talqini jamiyatdagi madaniyatga bog‘liq. “Sotsiolingvistika” terminini fanga birinchi bo'lib 1952-yilda amerikaliksotsiolog olim G.Karri kiritdi. Sotsiolingvistikaning shakllanishida I.A.Boduen de Kurtenening ham tadqiqotlari muhim o'rin tutgani haqida keltirilgan manbalar uchraydi. I.A Boduen de Kurtene: “Til faqat kishilar jamiyatida mavjud ekan, u holda uning ruhiy tomonidan tashqari, ijtimoiy tomoniga ham har doim e'tibor qaratishimiz kerak. Nafaqat, individual psixologiya,balki sotsiologiya ham tilshunoslikning asosi bo'lib xizmat qilishi lozim”, - deb yozgan.[2] Jumladan, aynan jamiyatning ilmiy asoslangan siyosatiga ehtiyoj borligi va tilning tashqi tuzilishidan ko'ra ichki tuzilishini o'rganishga bo'lgan qiziqishlar ko'pligi sabab XXasrning 30- yillarida strukturalizm (lotincha.structure - tuzilish, joylashish, tartib) tilni asosan bir tomonlama o'rganishni ya'ni shakl va ma'no birligi jihatidan emas, balki, faqat shakl jihatidan o'rganishga e'tibor berildi. Biroq bu natija bermadi, ya'ni bu oqim inqirozga uchradi. So'ngra tilning rivojlanib, boyib borishi, uzoq vaqtgacha yashab qolishi jamiyat bilan uzviy aloqada ekanligi aniqlandi. Haqiqatan ham, agar jamiyat bo'lmasa,ya'ni insonlar birgalikda o'zaro muloqot jarayonida bir tildan foydalanmas ekan, til o'z-o'zidan yo'qolib ketadi. Shu bilan bir qatorda insonlar o'zaro aloqa-aralashuvga kirishmas, hech biri nutq so'zlamas,ehtiyoji bo'lib turib muloqot qilmas ekan bunday jamoani jamiyat deb bo'lmaydi. Jamiyat rivojlanishi,o'zgarishlar olib borishi uchun insonlar o'zaro fikr almashishi, talab va takliflar bildirishi, o'ylagan g'oyalarini insonlarga tushuntira olishi kerak. Til tizimida “sotsiolingvistik tahlil” degan tushuncha bo'lib, unda asosan tilning jamiyatda qanday faoliyat ko'rsatishi va qanday vositalarni bajarishda ishtirok etadi. Bu tahlil tillarning bir-biriga o'xshamasligi, tubdan farq qilishini namoyon qilib beradi. “Sotsiolingvistika ma'lum bir sharoitda ma'lum bir axborotn