MIOKARD INFARKTIDA TROMBOLITIK TERAPIYA UCHUN KO’RSATMALARNI BELGILASH

Аннотация

Miokard infarktida, xususan ST-segmenti ko‘tarilgan miokard infarktida (STEMI), trombolitik terapiya hayotni saqlab qoluvchi muhim strategiyalardan biridir. Ushbu maqolada trombolitik terapiyani qo‘llash uchun aniq klinik ko‘rsatmalar, cheklovlar va zamonaviy algoritmik yondashuvlar tahlil qilinadi. Bemorlarning yosh-guruhi, yurak qon-tomir kasalliklari bo‘yicha xatar omillari va tibbiy infratuzilmaning mavjudligi terapiya samaradorligiga bevosita ta’sir ko‘rsatuvchi omillar sifatida ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot asosida individual yondashuvni shakllantirish va nojo‘ya ta’sirlarni kamaytirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqilgan. Kalit so‘zlar: miokard infarkti, trombolitik terapiya, STEMI, fibrinolitik dori, ko‘rsatmalar, klinik algoritm, TIMI oqimi, reperfuzion davolash. Dolzarbligi. Kardiologiyada ST-segmenti ko‘tarilgan miokard infarkti (STEMI - ST Elevation Myocardial Infarction ) o‘tkir koronar sindromning eng xavfli ko‘rinishidir. STEMI diagnostikasi aniqlangach, bemorni imkon qadar tezroq reperfuzion davolashga jalb etish hayotiy muhim bosqichga aylanadi [1,2]. Agar invaziv muolajalar (koronar angioplastika) 120 daqiqa ichida amalga oshirilmasa, trombolitik terapiya muqobil va samarali usul sifatida ko‘riladi. Trombolizisning https://scientific-jl.org/obr 1 4 0 Выпуск журнала №-70 Часть–9_ июня –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 samaradorligi bemorning klinik holatiga, simptomlarning boshlanishidan o‘tgan vaqtga va kontrendikatsiyalarning mavjudligiga bog‘liq. Shu sababli trombolitik terapiyani boshlash uchun aniq, dalillarga asoslangan ko‘rsatmalarni ishlab chiqish dolzarb masala bo‘lib qolmoqda [3,4]. Maqsad. Miokard infarktida trombolitik terapiyani qo‘llash uchun zamonaviy klinik ko‘rsatmalar va cheklovlarni aniqlash, ularning amaliy samaradorligini baholash, va asoslangan algoritmlar orqali klinik qaror qabul qilishni standartlashtirish. Material va usullar. 2020–2024 yillar oralig‘ida O‘zbekiston va Mustaqil davlatlar hamdo’stligi (MDH) dagi 11 ta kardiologik markazda olib borilgan retrospektiv ko‘p markazli tahlil asosida 637 nafar STEMI tashxisi qo‘yilgan bemorning epikrizlari tahlil qilindi. Bemorlar quyidagi mezonlarga ko‘ra guruhlashtirildi: I-guruh (n=412): trombolitik terapiya qabul qilgan bemorlar, II-guruh (n=225): trombolitik terapiya qo‘llanilmagan, invaziv yoki konservativ davolash bilan chegaralangan bemorlar Qo‘llanilgan preparatlar: Alteplaza (rtPA) – to‘g‘ridan-to‘g‘ri plazminogen aktivatori. Tenekteplaza – modifikatsiyalangan rtPA, dozasi tana vazniga qarab. Streptokinaza – an’anaviy, past narxli, ammo allergenlik xavfi yuqori. Baholash mezonlari: 1. Onset-to-Needle time (ONT) 2. TIMI perfuziya indeksi (0–3) 3. 30 kunlik va 6 oylik mortalitet 4. Qon ketish xavfi (GUSTO va BARC mezonlari asosida) 5. Yurak quvvatining saqlanishi (EF%) 6. Nojo‘ya ta’sirlar, reoklüziya holatlari Natijalar. Vaqt omili. Trombolitik terapiya simptomlar boshlanishidan 3 soat ichida berilgan holatlarda TIMI (Thrombolysis In Myocardial Infarction) oqimi 82,5% holatlarda kuzatildi (p 6 soatdan keyin esa 42,7% gacha kamaydi. https://scientific-jl.org/obr 1 4 1 Выпуск журнала №-70 Часть–9_ июня –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 Yosh va komorbid holatlar. Trombolizis 75 yoshda esa 11,8% (p 180/110 mmHg, n=31). Antikoagulyant terapiya foni INR > 2.5 (n=14). Muhokama. Tadqiqot shuni ko‘rsatadiki, trombolitik terapiya STEMI bilan og‘rigan bemorlar uchun samarali va hayotni saqlovchi muolaja bo‘lib, ayniqsa koronar angiografiya mavjud bo‘lmagan hududlarda birinchi tanlovga aylanishi mumkin. Shunga qaramay, har bir klinik holatda trombolizis uchun aniq mezonlar asosida qaror qabul qilish zarur [5,6]. Xulosa. Miokard infarktining ST-segmenti ko‘tarilgan shaklida trombolitik terapiya - hayotni saqlab qoluvchi asosiy muolajalardan biridir. Terapiya samaradorligi simptomlarning davomiyligi, bemorning yoshi, qon ketish xavfi va dori turiga bevosita bog‘liq [7,8]. Zamonaviy yo‘riqnomalarga asoslangan, individual yondashuvni o‘z ichiga olgan algoritmlar bemor xavfsizligini ta’minlab, natijalarni yaxshilaydi. Mahalliy infratuzilma cheklangan sharoitlarda trombolizis strategiyasini to‘g‘