RAZMALIN GULINING SHIFOBAXSH XUSUSIYATLARI VA KUNDALIK HAYOTIMIZDA QO`LLANILISH USULLARI

Аннотация

ushbu maqola rozmalin guli haqida umumiy ma`lumot va dorivor xususiyatlari haqida yoritilgan. Kyeingi maqolalarimizda gulning ko`payish usullari haqida yoritamaiz. Kalit so`zi: rozmalin, rosa, kosmetika, tibbiyot, alkolid, kislota, buta,. Razmalin gul (lotincha: Rosa) — butalar yoki chirmashib o‘suvchi o‘simliklar turkumiga mansub gul bo‘lib, atirgul deb ham ataladi. U gulsimonlar oilasiga kiradi va dunyo bo‘yicha 100 dan ortiq yovvoyi turi mavjud. Ko‘pchilik razmalinlar dekorativ gul sifatida ekiladi, parfyumeriya, kosmetika, tibbiyot va oziq-ovqat sanoatida keng qo‘llaniladi. Rozmarin (Rosmarinus) — labguldoshlar oilasiga mansub oʻsimliklar turkumi, efir moyli ekin. Oʻrta dengiz havzasida 1—3 turi usadi. Doim yashil buta. Boʻyi 1,5–2 m cha. Bargi va toʻpgulidan efir moyi olinadigan d o rivor P. (R. offi cinalis), asosan, Yevropa mamlakatlarida, shuningdek, Qrim va Kavkazda oʻstiriladi. Qalamchasidan, kamdankam urugʻidan koʻpaytiriladi. 2—3 yillik koʻchatlari ekiladi. Ekilgandan keyin 2—3yildan boshlab bargi va toʻpguli yigʻib olinadi. Hosildorligi 40—120 s/ga. Bargi va toʻpguli tarkibida parfyumeriya va tibbiyotda ishlatiladigan 1,5 — 2,5% (quruq moddaga nisbatan) efir moyi, 0,5% gacha rozmaritsin va boshqa alkaloidlar, ursol va rozmarin kislotalari bor. Butalari 7 — 9 yilda yoshartiriladi. R. 2 0—25 y. hosil beradi. Rozmarin – yangi uzilgan holatda ham, quritilgan holatda ham ishlatiladigan xushbo’y o’tdir. Rozmarinni qanday taomlarga va qancha miqdorda solish kerakligi haqida hozir batafsil gapirib beramiz. 257 Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research ISSN: 3060-4745 IF(Impact Factor)10.41 / 2024 Volume 2, Issue 6 Rozmarinning foydali xususiyatlari Rozmarindan qadim zamonlarda dorivor vosita sifatida foydalanishgan. Uning foydali xususiyatlari to’g’risida har bir xalqda turlicha qarashlar bo’lgan: rimliklar uni xotirani yaxshilaydi deb hisoblashsa, greklar uning yordamida yaralarni davolashgan, xitoyliklar esa uning yordamida bosh og’rig’idan xalos bo’lganlar. Hozirgi zamon olimlari esa rozmarinni o’rganib quyidagi xusisytalarini o’rganib chiqishgan: u o’zida juda ko’p miqdordagi efir moylarini, А va С guruh vitaminlarini, kaliy, kalsiy va natriyni saqlaydi. Rozmarinning quyidagi xususiyatlari ilmiy tasdiqlangan: u bosh, qorin va muskullar og’rig’ida yordam beradi; revmatizm, radikulit va fibromialgiyada yordam beradi; spazmda yordam beradi; oshqozon buzilganida ham yordam beradi; qon bosimi oshishini oldini oladi; mikrob va zamburug’larga qarshi kurashadi; antioksidant vositasini bajarib, miyadagi qarilik belgilari paydo bo’lishini sustlashtiradi. Rozmarinning salbiy tomonlari Rozmarin ziravor sifatida kam miqdorda ovqatlarga, choy va limonadlarga solishga yaxshi bo’lib, me’yoridan ortiq iste’mol qilinganda esa, ovqat hazm qilish tomonidan muammolarning kelib chiqishiga, bosh og’rig’iga va qon bosimining ko’tarilishiga sababchi bo’lishi mumkin. Quyidagi insonlar esa undan juda kam miqdorda tanovvul qilishlari kerak: homilador ayollar; Kron kasalligi, oshqozon yarasi va qorin sanchishi kasalliklaridan aziyat chekuvchi insonlarga; gipertoniya kasalligiga duchor bo’lgan kishilarga. Agarda siz efir moylarini yoqtirsangiz, unda shuni bilib oling, rozmarin efir moyini iste’mol qilib bo’lmaydi. Qanday rozmarin yaxshiroq hisoblanadi: yangi uzilganmi yoki quritilganmi Bozor yoki supermarketlardan rozmarin xarid qilayotganingizda iloji bo’lsa yangi uzilganidan xarid qiling, chunki: birinchidan, u yumshoq va to’yingan ta’mda; ikkinchidan, quritilgan rozmarinni qanday sharoitda quritilganini bilmaysiz. Quritilgan rozmarin o’tkir hidda bo’lib, yangi uzilganidan keskin farq qiladi. Shi sabab ham siz quritilgan rozmarindan ishlatmoqchi bo’lsangiz, unda haddan ziyod 258 Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research ISSN: 3060-4745 IF(Impact Factor)10.41 / 2024 Volume 2, Issue 6 solmaslik yodingizdan chiqmasin. Shuningdek rozmarinni quritish jarayonida ba’zi bir efir moylari parchalanib ketadi. Rozmarinni to’g’ri tanlash va saqlash Sifatli rozmarin barglarida hech qanday dog’lar va yoriqlar bo’lmasligi, barglari osilib qolmagan bo’lishi lozim. Rozmarinni sovutgichda to’g’ri saqlasangiz, u bir oygacha o’z sifatini yo’qotmaydi: birinchi usul: rozmarinni pergament qog’ozga o’rab, suvpurkagich bilan yaxshilab suv sepamiz va yelim xaltaga solib, sovutgichda saqlaymiz; ikkinchi usul: qo’l sochiq olib, uni namlaymiz va ichiga rozmarinni solib, o’raymiz. Sovutgichda saqlab, sochiqni vaqt-vaqti bilan namlab turamiz. Pazandachilikda rozmarinning o’rni Pishiradigan taom ta’mi buzilmasligi uchun rozmarin qanday mahsulotlar bilan yaxshi ta’mda chiqishini bilish katta ahamiyatga ega. Razmalin gulining asosiy xususiyatlari: Xususiyat Tavsifi Lotincha nomi Rosa Oila Gulsimonlar (Rosaceae) Tur soni 100+ yovvoyi turi, 1000+ madaniy navi O‘sish shakli Buta, chirmashuvchi buta yoki yarim