"O‘ZBEKISTONDA DAVLAT VA MAHALLIY BYUDJETLAR SAMARADORLIGI"

Аннотация

Effective management of the state budget and local budgets in the Republic of Uzbekistan plays a crucial role in ensuring the country's economic development and stability. This article analyzes the structure of the state and local budgets, the level of financial independence, and the composition of expenditures and revenues. The interrelationship between the state and local budget systems, their impact on economic stability, and issues of improving budget management are discussed. The study also examines international experiences and relevant legal and regulatory documents. Keywords: State budget, local budget, budget system, expenditures, revenues, budget management, economic stability, financial control, international experience. Аннотация. Эффективное управление государственным и местными бюджетами в Республике Узбекистан имеет важное значение для обеспечения экономического развития и стабильности страны. В данной статье 221 Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research ISSN: 3060-4745 IF(Impact Factor)10.41 / 2024 Volume 2, Issue 6 анализируются структура государственного и местных бюджетов, уровень финансовой самостоятельности, а также состав расходов и доходов. Обсуждаются взаимосвязь между системами государственного и местных бюджетов, их влияние на экономическую стабильность и вопросы совершенствования бюджетного управления. В исследовании также рассматривается международный опыт и нормативно-правовые документы. Ключевые слова: Государственный бюджет, местный бюджет, бюджетная система, расходы, доходы, бюджетное управление, экономическая стабильность, финансовый контроль, международный опыт. 窗体顶端 Kirish. Davlat byudjeti va mahalliy byudjetlar iqtisodiy tizimning ajralmas qismi bo‘lib, davlatning iqtisodiy siyosatini amalga oshirishda muhim rol o‘ynaydi. O‘zbekiston Respublikasida davlat byudjeti va mahalliy byudjetlarning samarali boshqarilishi mamlakatning barqaror iqtisodiy rivojlanishini ta’minlash uchun zarurdir. Davlat byudjeti davlatning asosiy ehtiyojlarini moliyalashtiradi, mahalliy byudjetlar esa hududiy rivojlanishni qo‘llab-quvvatlaydi. Byudjet tizimi davlatning iqtisodiy barqarorligini ta’minlash, ijtimoiy soha, infratuzilma, ta’lim va sog‘liqni saqlash kabi sohalarda muhim vazifalarni bajarishga imkon beradi. O‘zbekiston Respublikasi mustaqillikka erishganidan keyin byudjet tizimida ko‘plab islohotlar amalga oshirildi. Davlat byudjeti va mahalliy byudjetlar tizimining samaradorligini oshirish, moliyaviy boshqaruvni yaxshilash, byudjet tizimining shaffofligini ta’minlash kabi maqsadlar har yili belgilangan moliyaviy rejalarga asoslanadi. Shu bilan birga, mahalliy byudjetlarning moliyaviy mustaqilligi va uning hududiy iqtisodiyotga ta’siri o‘rganilishi kerak bo‘lgan muhim masalalardan biridir. Mazkur tadqiqotning maqsadi O‘zbekiston Respublikasi davlat byudjeti va mahalliy byudjetlar tizimini tahlil qilish, uning samaradorligini oshirish va mahalliy byudjetlarning moliyaviy mustaqilligini kuchaytirish bo‘yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqishdir. Tadqiqotda davlat va mahalliy byudjetlarning o‘zaro aloqalari, ularning funksiyalari va iqtisodiy barqarorlikka ta’siri tahlil qilinadi. Maqola shu bilan birga, byudjet boshqaruvining mavjud muammolarini yoritishga va ularni bartaraf etish uchun takliflar ishlab chiqishga qaratilgan. Adabiyotlar tahlili. Davlat va mahalliy byudjetlar tizimi bo‘yicha olib borilgan ilmiy tadqiqotlar asosan ularning iqtisodiyotdagi roli, boshqaruv mexanizmlari va moliyaviy mustaqillik masalalariga qaratilgan. Mahalliy byudjetlarning moliyaviy 222 Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research ISSN: 3060-4745 IF(Impact Factor)10.41 / 2024 Volume 2, Issue 6 resurslari cheklanganligi, ularning daromad bazasini mustahkamlash zarurligi ko‘plab tadqiqotlarda ta’kidlangan. Jumladan: L.R.De Mello, T.Baskaran, A.Mendoza- Velázquez, M.Z. Faridi, M.Sow va I. F. Razafimahefa1 kabi olimlar bu borada alohida ilmiy tadqiqotlar olib borgan bo’lsa, mahalliy olimlarimizdan, B.Toshpulatov, M.Xodjaeva, D.Nematov, F.Saidov, R.Mansurov2 kabilar mahalliy byudjet bilan bog’liq turli xil darajadagi ilmiy tadqiqotlarni olib borgan. Misol uchun: D.Nematov O‘zbekistonning mahalliy byudjet tizimining rivojlanishi, uning iqtisodiy barqarorlikka ta’siri va moliyaviy mustaqillik masalalarini o’rgangan bo’lsa, boshqa olimlarimizdan F.Saidov davlat va mahalliy byudjetlarning fiskal siyosatdagi roli va ularning moliyaviy barqarorligini ta'minlash uchun zarur bo‘lgan chora-tadbirlarini tahlil qilgan, o’z navbatida R.Mansurov esa fiskal desentralizatsiyaning O‘zbekiston iqtisodiyotiga ta’siri va mahalliy byudjetlarning samaradorligini oshirish imkoniyatlari haqida tahlil keltiradi. Ammo, bugungi kunda, mahalliy byudjetlarning barqarorligini ta’minlashda eng muhim masalalardan biri sifatida, ularning tarkibiga kiruvchi va tartibga soluvchi soliq tiz